Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Сабақтың тақырыбы

Бейнелеуіш еліктеу сөздер

Сабақтың мақсаты

Бейнелеуіш сөздерді меңгерту.

Күтілетін нәтиже

  1. Бейнелеуіш сөздерді меңгереді.
  2. Еліктеуіш сөз бен бейнелеуіш сөзді ажырата алады.

Әдіс-тәсілдер

  • Түсіндіру
  • Сұрақ-жауап
  • Талдау-жинақтау

Көрнекіліктер

  • Интерактивті тақта
  • Презентация
  • Постерлер

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі (1–2 минут)

  • Амандасу.
  • Кезекшінің мәліметін тыңдау.
  • Сабақтың мақсатымен таныстырып, тақырып төңірегінде ой қозғау.

II. Үй тапсырмасын тексеру (3–5 минут)

Қайталау – оқу анасы. Морфология бөлімін қайталау мақсатында оқушыларға етістік, үстеу, еліктеу сөз жазылған қағаздар таратылады. Оқушылар сөз таптары бойынша бірігіп, топтарға бөлінеді.

333-жаттығу

Мақсаты: еліктеуіш сөздерді қолданып, «Айналадағы әлем – дыбыстар әлемі» тақырыбында шағын шығарма жазу.

Тақтаға ілінген плакатқа оқушылар бір еліктеуіш сөзге байланысты сурет жапсырып, аудиодықбыс арқылы дәлелдейді.

III. Жаңа сабақ: «Жаңа сабақ құпиясы» (5–7 минут)

Бейнелеуіш сөздерді таныту үшін шағын тәжірибе көрсетіледі. Оқушылар әрекеттің қозғалысын және күйін дәл сипаттайтын сөздерді байқап, қорытынды жасайды.

1-тәжірибе

Оқушының атын атап, назарын өзіме аудару.

Сұрақ: Диас қалай қарады?

Жауап: Диас жалт қарады.

2-тәжірибе

Шамды жағып, қайта сөндіру.

Сұрақ: Шам не істеді?

Жауап: Шам жарқ ете қалды.

3-тәжірибе

Мұғалім жүріп келе жатып кенет тоқтайды.

Сұрақ: Мұғалім қалай тоқтады?

Жауап: Мұғалім кілт тоқтады.

Қорытынды және анықтама

Оқушылар көргендері бойынша ереже шығарып, оны оқулықтағы анықтамамен салыстырады. Әр топ кітаптағы мысалға сүйеніп, күнделікті өмірге қатысты бір сөйлем құрастырады.

Ереже:

Табиғаттағы заттардың қозғалысын мен күйін көру арқылы сипаттайтын, бейнелейтін сөздер бейнелеуіш сөздер деп аталады.

Мысалдар: Шам жалп етіп сөнді. Ол жаулығын желп еткізіп, артына жалт қарады.

I топ

Ережені тұжырымдайды.

II топ

Бейнелеуіш және еліктеуіш сөздердің айырмашылығын айтады.

III топ

Неліктен екеуі де «еліктеу сөздер» деп аталатынын түсіндіреді.

IV. «Артық білім – кітапта» бөлімі (10–15 минут)

336-жаттығу

Мақсаты: төмендегі еліктеу сөздердің сыңарларын және өзге нұсқаларын тауып жазу, мағына өзгерісін түсіндіру.

сықыр-сықыр (есік) тақ-тұқ шыж-быж сақ-сақ мыж-тыж еңк-еңк күңк-күңк қарқ-қарқ жалт-жұлт лып-лып кірш-кірш бұрқ-сарқ гүрс-гүрс тарс-тұрс бүлк-бүлк ыңқ-ыңқ гу-гу жарқ-жұрқ сарт-сұрт ду-ду

338-жаттығу

Мақсаты: әр сөйлемдегі сөздерді теріп жазу, түрлерін анықтау және арнайы белгі қою арқылы кестені толтыру.

Сөйлем:

Досы көпті жау алмайды.

341-жаттығу

Мақсаты: мәтінді көшіріп жазып, қарамен жазылған сөздерге морфологиялық талдау жасау.

Сөз Талдау
Шолп-шолп Еліктеу сөз, бейнелеуіш; күрделі.
Алабұғаның Зат есім; деректі; күрделі. -ның — ілік септік жалғауы.
Бұрқ Еліктеу сөз; бейнелеуіш; дара.
Бұлқынды Етістік; салт; болымды; дара. -ды — жедел өткен шақ жұрнағы.
Іліп әкетті Етістік; сабақты; болымды; күрделі. -іп — көсемше жұрнағы, -ті — жедел өткен шақ жұрнағы.

V. «Білімді мыңды жығар» бөлімі (8–10 минут)

I топ: мәтінмен жұмыс

Интерактивті тақтада берілген мәтіндегі еліктеу сөздерге фонетикалық талдау жасалады. Сонымен бірге авторы мен шығарманың атауы сұралады.

Торы дөнен қос аяқтап шаба жөнелген. Шақұр-шұқыр еткен тұяғы шанаға қарай қар кесектерін бұрқырата атқылап берді. Кенет торы дөнен ішін тартып, жалт бұрылып, тұра қалды. Қос құлағы найзаша шаншылып, қалш-қалш етеді. Қамшыны үстемелете үйірген Сатай кенет: «Әне, қасқырды қара!» — деп айғайлап жіберді. Даусы сондай қуанышты, даурыға шықты. Рабиға да жалт қарады.

Шақұр-шұқыр

ша-қыр-шұ-қыр (A–Б–A–Б)

  • ш — дауыссыз, қатаң
  • а — дауысты, жуан, ашық, езулік
  • қ — дауыссыз, қатаң
  • ы — дауысты, жуан, ашық, езулік
  • р — дауыссыз, үнді
  • ш — дауыссыз, қатаң
  • ұ — дауысты, жуан, қысаң, еріндік
  • қ — дауыссыз, қатаң
  • ы — дауысты, жуан, ашық, езулік
  • р — дауыссыз, үнді

10 әріп, 10 дыбыс.

Жалт

  • ж — дауыссыз, ұяң
  • а — дауысты, жуан, ашық, езулік
  • л — дауыссыз, үнді
  • т — дауыссыз, қатаң

4 әріп, 4 дыбыс.

Қалш-қалш

  • қ — дауыссыз, қатаң
  • а — дауысты, жуан, ашық, езулік
  • л — дауыссыз, үнді
  • ш — дауыссыз, қатаң

II топ: жазылым

Наурыз тақырыбындағы видеоролик бойынша эссе жазу.

Тақырып:

«Жыл басы – Наурыз»

III топ: ойталқы

«Әдептілік әліппесін жасайық!» тақырыбында ойталқы өткізу. Постерге әдепсіз адамның қылықтарын жазып шығу.

Қорытынды

Бұл сабақта оқушылар бейнелеуіш сөздердің табиғаттағы құбылыстарды, қимыл-қозғалысты және заттың күйін көзбен көріп сипаттайтынын тәжірибе арқылы түсініп, еліктеуіш пен бейнелеуіш сөздердің айырмашылығын нақты мысалдармен айқындайды. Тапсырмалар арқылы білім бекітіліп, мәтінмен жұмыс барысында тілдік талдау дағдылары дамытылады.