Кіріспе: Бақыттың бастауы қайда?
Құрметті ата-аналар! «Отан отбасынан басталады» деген сөздің мәні терең. Ата-ана мен ұстаздар қауымы үшін жас ұрпақты тәрбиелеп, оны қоғам мүддесіне жарату — кезек күттірмейтін мәселе. Бұл іске бірлесе атсалыссақ, алар асуымыз да биік болмақ.
Қазіргі қоғамда ата-ана баласынан не күтеді? Баласын қалай тәрбиелейді? Ата-ананың бақыты неде? Бала ата-анасын қалай бақытты ете алады? Осындай сауалдар төңірегінде ой қозғаймыз.
Эпиграф
Пікірталасымызды Мұзафар Әлімбаевтың өлең жолдарымен бастайық:
Қипақтайды қит етсе анаң, әкең,
— Мұзафар Әлімбаев
Қайтсем ғана осыны адам етем.
Басқалардың осындай балалары,
Тап осындай жаңғалақ шала ма екен?
Ойым емес, оллаһи, біздікінің...
Енжарлығы елде жоқ алабөтен.
Туа сала тұлпардың жалын тартқан;
Қырғиларға қызығып қарап өтем.
Жарық сыйлап маңына, жылу сыйлап,
Бұ да бір күн алаудай жана ма екен?
Ел қатарлы елеулі еңбек етсе-ау,
Болмаса да топ жарған дара бөтен.
Мүше тістеп мықтылар той жасаса,
Жерге қарап мен сорлы қалар ма екем?
Үміт пен күдіктің ортасында
Ата-ананың үміті талады екен!
Бұл жолдар ата-ананың бала болашағына алаң көңілін, «қайтсем де баламды адам етем» деген арманын айқын көрсетеді. Ата-ананың үміті баласымен бірге жасайды.
Жылдам ойын: «Кім жылдам?»
Өз баламызды қаншалықты білетінімізді байқау үшін шағын ойын өткізуге болады: ата-аналар шеңберге тұрады, мұғалім сұрақ қойып доп береді, допты алған ата-ана жылдам жауап беріп, келесі адамға ұсынады.
Сұрақтар тізімі
- Балаңыздың туған күні қашан?
- Сынып жетекшісінің аты-жөні кім?
- Балаңыздың парталас көршісі кім?
- Балаңыз 1-сыныпқа қай жылы барды?
- Балаңыздың сүйікті асы қандай?
- Балаңыз спорттың қай түрін жақсы көреді?
- Балаңыз қандай түсті жақсы көреді?
- Балаңыздың аяқ киім өлшемі қандай?
- Балаңызды еркелетіп қандай сөз айтасыз?
- Балаңыз сізді ренжіткенде ең алдымен қандай сөз аузыңызға түседі?
Назар аударайық
Павловтың пікірінше, әрбір баланың мінез-құлқы ата-анасының жағымды іс-әрекетіне қарап қалыптасады. Бала — көргенін қайталайтын айна: өскен ортасы мен алған тәрбиесі оның болмысына тікелей әсер етеді.
Пікірталас сұрақтары
Төмендегі сұрақтар ата-ана мен ұстазға бірдей ой салуға бағытталған:
Құндылықтар мен бедел
- Бала тәрбиесіне қатысты қазаққа тән қандай қасиеттерді дұрыс деп санайсыз?
- Бала үшін ата-ананың қайсысының беделі күшті деп ойлайсыз?
- Баланы еркін тәрбиелеу дұрыс па, әлде қатаң тәртіп қажет пе?
Жауапкершілік пен ықпал
- Бала тәрбиесінде отбасының жауапкершілігі басым ба, әлде мектептікі ме?
- Ата мен әженің тәрбиесі туралы көзқарасыңыз қандай?
- Жақсы адам болып қалыптасуға отбасылық тәрбиенің ықпалы зор деген пікірмен келісесіз бе?
Ситуациялық жағдаяттар
Талқылауға арналған қысқа жағдаяттар. Әрқайсысы бойынша ата-аналардың пікірі тыңдалады.
Үш жағдаят
- 1 Өзінен кішілерге әлімжеттік көрсетіп, ақша тартып алу.
- 2 Бала өз міндетіне салғырт қарауы (оқу, үй жұмысы, жауапкершілік).
- 3 Балаларға қымбат зат алып беру (материалдық ынталандырудың шегі).
Ата-анаға кеңес: тәрбиеге кедергі келтіретін 7 қателік
Егер балаңыздың қатыгез, қайырымсыз, өзімшіл болып өсуін қаламасаңыз, төмендегі қателіктерден сақ болыңыз.
Жіберілетін жиі қателіктер
- «Егер сен мен қалағандай болмасаң, мен сені жақсы көрмеймін» деп шарт қою.
- «Не істесең, соны істе — маған бәрібір» деп немқұрайды қарау.
- Аса қаталдық: «Мен не айтсам, соны орындауың керек, өйткені мен үйдің басшысымын».
- Баланы шектен тыс еркелету.
- «Саған көңіл бөлуге уақытым жоқ» деу, эмоциялық қолдауды азайту.
- Баланы тым көп ақшамен қамтамасыз ету.
- Баланың ісіне өз көңіл-күйіңізге қарай баға беру (көңіл-күй төмен кезде баланың қуанышына ортақтаспау, әңгімесіне құлақ аспау).
Осыларға жол бермесеңіз, балаңыз саналы азамат болып өсіп, сізді бақытқа бөлейді.
Ой түю
«Ата-ананың ақылы — қазулы қара жолмен тең», — дейді Дулат Бабатайұлы. Яғни, ата-ана баласының түйсігіне қандай із салса, бала көбіне сол соқпақпен жүреді.
Талқылау: «Жұмбақ кейіпкер»
Бір кейіпкердің әңгімесін тыңдағаннан кейін мына сұрақтар төңірегінде пікір айтыңыз:
- Бұл жағдайға сіз не дер едіңіз?
- Сіздің түсінігіңізше бақытты жанұя қандай болуы керек?
- Балаға және ата-анаға қандай ақыл-кеңес берер едіңіз?
Ойын: «Жазалау» (шешім қабылдау сәті)
Ортаға 3 ата-ана шақырылады. Әрқайсысына бір жағдаят ұсынылады. Мақсат — «жазалау керек пе?» емес, «қалай әсер етеміз: шекара, түсіндіру, жауапкершілік» деген сұраққа адамгершілікпен жауап беру.
Жағдаяттар
- Балаңыз мектепте сіздің көзіңізше мұғалімге дауыс көтеріп, айқайласты.
- Балаңыз көрші үйден бір зат ұрлап алыпты. Мұны көршіңіз келіп айтты.
- Мектепте өзінен кіші баланы ұрып, төбелес шығарғанын мұғалімнен естідіңіз.
Ата-анаға жадынама: «Ұяда не көрсең…»
Баланың мінезі көбіне өмірдің алғашқы жылдарында қалыптасады. Төмендегі тұжырымдарды ой елегінен өткізіңіз:
Балалық тәжірибе
- Кішкентайынан көп жапа шеккен бала өскенде кінәмшіл болады.
- Кішкентайынан мазақ көрген бала өскенде ұялшақ болады.
- Кішкентайынан жекіруді көп естіген бала кінәні өз мойнына алуға бейім тұрады.
Орта әсері
- Кішкентайынан көптің бірі болып өскен бала кейін бауырмал, сабырлы, ұстамды келеді.
- Кішкентайынан жалғыз тәрбиеленген бала өзімшіл болуға бейім.
- Кішкентайынан қатыгездікті көп көрген бала өскенде дау-дамайдың ортасында жүруге бейім болады.
Жағдаятқа ену: балалардың шынайы сөздері
Оқушылар ата-анасына келіп, өз басынан өткен жағдайды айтады. Ата-аналар сол сәттегі сезімін және әрекетін (қуаныш, реніш, сабыр, қолдау) көрсетеді.
4 қысқа диалог
1-оқушы: Анашым, мен бүгін сабаққа бармай-ақ қояйыншы. Үй тапсырмасын жаттамадым. Апай сұраса, «ауырып жатыр» деп айта салыңызшы…
2-оқушы: Әке, мен бүгін мектептің терезесін сындырып алдым…
3-оқушы: Анашым, мен бүгін сіздің жақсы көретін құмыраңызды сындырып алдым…
4-оқушы: Әке, мен бүгін мектептегі жарысқа қатысып, мақтау қағазын алдым!
Ақ жәшік — Қара жәшік: қасиеттерді іріктеу
Ортаға ақ және қара жәшік қойылады. Ата-аналарға жақсы және жағымсыз қасиеттер жазылған қағаздар таратылады. «Егер мен баламнан бақытымды көргім келсе…» деген оймен жақсы қасиеттерді ақ жәшікке, жағымсыздарын қара жәшікке салады.
Отбасы — тәрбиенің өзегі
Отбасында адам бойындағы асыл қасиеттер қалыптасады. Отанға деген ыстық сезім жақындарына, туған-туысқа деген сүйіспеншіліктен басталады. Еліміздің болашағы — бүгінгі баланың дұрыс азамат болып қалыптасуына, ал ол — отбасындағы тәрбиеге байланысты.
Балаларыңыз елін, Отанын сүйетін азамат болып өсіп, сіздерді бақытқа кенелтсін десеңіздер, бала тәрбиелеудегі қателіктерге жол бермеңіздер.
Қорытынды ой
Қатты тәртіп көрсе бала күнінде,
— Жүсіп Баласағұн
Өнерімен қуантады түбінде.
Бала нені білсе жастан, ұядан —
Өле-өлгенше соны таныр қиядан.
Өнер-білім берем десең басынан,
Бер оқуға балаларды жасынан.
Ата-анадан өсіп ұрпақ тараған,
Жақсы-жаман болса бала — солардан.
Ата-ананың бақыты — баланың дұрыс адам болып өсуімен өлшенеді. Ал баланың сізге бақыт сыйлайтын тұлға болып қалыптасуы — ең алдымен сіздердің сабырлы сөзіңізге, әділ шекараңызға, күнделікті үлгі-өнегеңізге байланысты.
Әрбір отбасыға күннің шуағындай шаттық, жылуындай мейірім, қуаныш, береке, бақыт тілейміз.
Талқылауға соңғы сұрақ
Бүгінгі пікірталастан қандай әсер алдыңыз? Қай ой сізге ерекше әсер етті?
Пікірлер жүктелуде…