Психологиялық тестілер: мәні мен стандартты әдістемелер

Психологиядағы тестілер психодиагностиканың стандартты әдістемелеріне жатады. Олар зерттелетін қасиеттердің даму деңгейін салыстырмалы түрде сандық және сапалық көрсеткіштер арқылы анықтауға мүмкіндік береді.

Тестілердің негізгі түрлері

Пәні бойынша

  • Тұлғааралық — адамдар арасындағы қатынастарды бағалайды.
  • Тұлғалық — мінез-құлықтың тұрақты, дара ерекшеліктерін сипаттайды.
  • Зерделік — ойлау және танымдық үдерістер деңгейін өлшейді.

Қолданылатын тапсырмалар сипатына қарай

  • Тәжірибелік — көрнекі жоспардағы әрекеттер мен жаттығулар (мысалы, заттармен әрекет ету).
  • Бейнелік — сурет, бейне, сызба, елеске негізделген тапсырмалар.
  • Вербальды — сөздік материалмен орындалатын тапсырмалар.

Тест материалының ерекшелігіне қарай

Құжаттық тесттер

Зерттелуші материалды бланк түрінде алады: суреттер, кестелер, сызбалар, сауалнамалар.

Аппаратуралық тесттер

Нәтижені тіркеу және өңдеу үшін әртүрлі техника қолданылады (аудио, бейне және өзге құралдар).

Бағалау нысанына қарай

Процессуалды

Психологиялық немесе мінез-құлықтық үдерісті зерттейді және оған сапалық әрі сандық сипаттама береді (мысалы, индивидтер арасындағы өзара қатынас үдерісі).

Жетістік тесттері

Белгілі бір қызмет саласындағы нәтижені бағалайды (мысалы, танымдық салада: ақыл-ой өнімділігі, ойлау қисыны, көзқарастың тұрақтылығы).

Жағдай және қасиет тесттері

Адамның белгілі бір сәттегі күйін (жағдайын) немесе тұрақты қасиеттерін бағалауға бағытталады.

Нақты бағыттар: зерделік, тұлғалық және тұлғааралық тесттер

Зерделік тесттер

Зерделік тесттер ойлаудың даму деңгейін, сондай-ақ қабылдау, зейін және естің даму дәрежесін бағалауға арналған.

Тұлғалық тесттер

Тұлғалық тесттер адамның мінез-құлқын айқындайтын тұрақты және дара психологиялық ерекшеліктермен байланысты. Оларға мінез, мотивация, қабілет және қарқындылық сияқты сипаттамалар кіреді.

Мысалдар

  • Кешенді тесттер (мысалы, Кэттелл әдістемелері).
  • Жекелеген тесттер: ниет, эмоциялық, акцентуациялық тесттер.

Тұлғааралық тесттер

Тұлғааралық тесттер адамдар арасындағы қатынастарды әлеуметтік ортада бағалауға мүмкіндік береді. Мысал ретінде социометрияны және топтың ұжым ретіндегі әлеуметтік-психологиялық өзін-өзі аттестациялау тесттерін атауға болады.

Вербальды тапсырмаларға мысал

Вербальды тесттер сөздік әрекетке негізделеді. Мысалы, ұғымның анықтамасын беру, әртүрлі сөздердің көлемі мен мазмұнын салыстыру, мағыналық айырмашылықтарды табу сияқты тапсырмалар қолданылады.