Нарықтық жағдайдағы кәсіпорынның инвестициялық стратегиясын қалыптастыру және жүзеге асыру: Торғай-Петролеум ЖАҚ мысалы

АҢДАТПА Дипломдық жұмыста нарық жағдайындағы кәсiпорынның инвестициялық стратегиясы (мысалда Нарық жағдайындағы кәсiпорынның инвестициялық стратегиясын қалыптастыру және iс-әрекетi жайлы Қазақстан Республикасы ғылым және бiлiм Министрлiгi Қ .И . Сатпаев атындағы Қазақ ұлттық Техникалық Университетi Эколого-экономикалық институт Экономика және минералды ресурстарды басқару кафедрасы Қорғауға жiберiлдi Кафедра меңгерушiсi Экон.ғыл.докторы, проф.,акад. ________ А.К.Ерали «__» ____________ 2005 ж ДИПЛОМДЫҚ ЖұМЫС Тақырыбы: Кәсiпорынның инвестициялық iс-әрекетiн жүргiзу Стандарттау жөнiндегi кеңесшi мұғалiм ___________ С.К. Серiкбаев «__» ____________ 2005 ж Рецензент Экон.ғыл.канд,доц ______Ш.С. Ахметова «__» ____________ 2005 ж Алматы – 2005 Қ .И . Сатпаев атындағы Қазақ ұлттық Техникалық Университетi Эколого-экономикалық институты 0702-Экономика және менеджмент әлеуметтiк ортада және Экономика және минералды ресурстарды Диплом жобасын (жұмысын ) орындауға Тапсырма Студентке Тебеев Адайға Жобаның (жұмыстың) тақырыбы Кәсiпорынның инвестициялық Жоғары оқу орны бойынша____«__»___№___ бұйрықпен бекiтiлген Аяқталған жобаны (жұмысты) тапсыру мерзiмi ____«__»_____ Жобаның (жұмыстың) негiзгi деректерi «Торғай-Петролеум» ЖАҚ-ың инвестициялық iс-әрекетi Диплом жобасында зерттелетiн мәселелердiң тiзiмi а) Нарықтық жағдайдағы кәсiпорынның ә) «Торғай-Петролеум» ЖАҚ-ның инвестициялық б) Кәсiпорынның инвестициялық График материалдарының тiзiмi (мiндеттi сызбалардың «Торғай-Петролеум» ЖАҚ-ның техника-экономикалық көрсеткiштерi; ұсынылатын негiзгi әдебиет Экономическая стратегия Анализ хозяйственной деятельности предприятия.-М:ПБОЮЛ Гриженко Тараулары көрсетiлген жоба (жұмыс) бойынша Тарау Кеңесшi Мерзiмi Қолы Стандарттау Серикбаев С.К. Диплом жобасын (жұмысын) № Тараулардың аттары, зерттелетiн мәселелердiң тiзiмi Жетекшiге 1 Нарықтық жағдайдағы кәсiпорынның инвестициялық 2 «Торғай-Петролеум» ЖАҚ Тапсырма берiлген күнi _________ «__» ______ Кафедра меңгерушiсi __________________ Ерали (қолы) Жоба (жұмыс) жетекшiсi ________________ Мұхтарова Қ.С. (қолы) Тапсырманы орындауға қабылдады студент ____________________ Тебеев (қолы) МАЗМҰНЫ Кiрiспе 5 I. Бөлiм. Нарықтық жағдайдағы кәсiпорынның инвестициялық 1.1 Инвестициялық процесстiң мағынасы және 1.2. Қазақстан Республикасындағы инвестициялық ахуал 30 1.3 Қазақстан Республикасындағы кәсiпорынның инвестициялық 2.Бөлiм. «Торғай-Петролеум» ЖАҚ-ның инвестициялық iс-әрекетi 2.1. «Торғай-Петролеум» ЖАҚ-ның техника-экономика сипаттамасы 54 2.2. «Торғай-Петролеум» ЖАҚ-ғы инвестицияны 2.3 Кәсiпорындағы инвестициялық тұтынушылық және оны қаржыландыру көздерi 90 3.Бөлiм. Кәсiпорынның инвестициялық iс-әрекетiн жүргiзу 102 3.1 Кәсiпорынның инвестициялық стратегиясын қалыптастыру 102 Қорытынды және ұсыныс 120 Қолданылған әдебиеттер тiзiмi 126 Кiрiспе Қазақстан өз тәуелсiздiк мезгiлiнде Қазақсатнның өркендеуiндегi ұзақ мерзiмдi басым Қазақстан Республикасының экономикаға көшудегi негiзгi ҚР пайдалы қазбалар қорына кең Қазақстан экономикасының өркендеуiне Үкiмет қана Бүгiнгi күндерi халықаралық қорды импорттау Қазақстан Инвестициялық ахуалды жақсарту үшiн шетелдiк Мұнай негiзгi отын ресурсы болғандықтан, Экономикалық дағдарыстағы Қазақстанның өркендеуiнiң негiзгi мөлшерiн мұнай құрап Мұнайдың негiзгi шығатын жерi Дипломдық жұмыстың негiзгi мақсаты кәсiпорынның инвестициялық iс-әрекетiне Қазақстан Республикасы Қызылорда облысындағы «Торғай-Петролеум» Қойылған мақсаттарға жету үшiн келесi кәсiпорынның инвестициялық iс-әрекетiнiң теориялық негiзiн Қызылорда облысындағы инвестициялық ортаны қазiргi құқықтық базалардың қамтылуын қарастыру ; кәсiпорынның инвестициялық тартымдылығын бағалау; инвестициялық iс-әрекетке талдам жасау ; инвестициялық тартудағы тиiмдiлiктi жоғарлатудың негiзгi жолдары және т.б. Диплом жұмысын орындау кезiнде шетелдiк және отандық ғалым – I. Бөлiм. Нарықтық жағдайдағы кәсiпорынның инвестициялық 1.1 Инвестициялық процесстiң мағынасы және Экономикалық жүйенiң үздiксiз жұмыс iстеуi мен дамуы үшiн өндiрiстiк Инвестиция объектiсi келесi түрде жоба масштабы (шағын жобалы және жобалық бағдар (коммерциялық, әлеуметтiк, мемлекеттiк қызығушылыққа инвестициялық циклдың мағынасы және сипаттамасы Мемлекеттiң қатысу деңгейiне және сипатына қор салудың негiзгi құндылығы Инвестициялық қызмет субъектiсi инвесторлар (инвесторлық iс-әрекет жүргiзетiн заңды және Инвесторлық қызмет субъектiсiн тұтынушылар болып , инвесторлар сондай- Инвесторлық қызмет объектiсi инвестицияны тәжiрибелi өткiзудегi инвестициялық аяда Инвестициялық ая ( сала) құрамына кiретiндер: негiзгi және айнымалы өндiрiстiк қор саласындағы инвестициялық қаржы ғылыми техникалық өнiм мен интеллектуалдық капитал өндiретiн инновациялық қаржы капиталы айналысының аясы (ақшалай , саудалық және әртүрлi Инвестиция бiр жағдайдан екiншiге ауысуға қолайлы экономиялық Инвестициялық процесстiң өзiн экономикалық жүйе негiзiнде көруге болады. Оның Инвестициялық процесс кестесi SH IYI IXI IZI IZ1I IXI - бастапқы жағдайдағы вектор - нәтижелер векторы IZI- iшкi факторлар векторы IZ1I - iшкi қоршаған орта әрекетiнiң векторы ISkI- кәсiпорынның соңғы ( қалауы бойынша) жағдайы ISHI- кәсiпорынның бастапқы жағдайы. Инвестиция – экономиканың әр түрлi саласындағы А тобы, экспорттық несиенi құрайды, яғни Инвестициялық , яғни 3 жылдан дайын тұтыну тауарын , сондай-ақ инвестициялық (3 жылға дейiнгi мерзiм). Әлемдiк тәжiрибеде ыңғайлы экспорттық Соңғы қарызгердiң қарсы кепiлдiгi; қарызгер Б тобы, дамуға байланысты арнайы көмектi Техникалық көмек әртүрлi аумақтағы қызмет Грант – техникалық көмек алушы елдерге өтеусiз, Қарыз – техникалық көмектi төлеммен Қаржылық көмек әлеуметтiк – экономикалық В тобына, шетел қаржыларының елдiң Тура инвестиция (нақтылы немесе қаржылық Халықаралық қоржындық инвестиция мемле- кеттiк Олар қысқа мерзiмдi толқу Шетелдiк инвестициялар, шетелдiк несие түрiнде және Тура инвестиция несиеге қарағанда жөнелтiлетiн технологияның кәсiпорындағы халықаралық коорпорациясы шетелдiк несиелер алу; лизинг негiзiнде шетелдiк құрал - жабдықтар өтiмдiк негiзде несие алу; әр түрлi шетелдiк үлестердiң қатысуымен шетелдiк капиталға толық жататын кәсiпорын заңды тұлғалардың қатысуынсыз келiсiм базасы келiсiм шарт негiзiнде немесе кәсiпорынның белгiленген аймақтарда шетел капиталдарын Аталған барлық шетелдiк инвестиция тарту Осы ынтымақтастық формалардың барлығы Қазақстан Экспорттық бағалау бойынша, инвестицияның Қазақстанға Шетелдiк тура инвестициялардың жалпы ағымы Нарықтық экономикада барлық бөлiмше экономикасының Инвестиция мүлiктiк және зиялы құндылықтың Бұндай құндылықтарғы: Қозғалатын және қозғалмайтын мүлiк (ғимараттар, құрал-жабдықтар Ақша қоры , мақсатты жағдайлардағы банктiк Ақшалай құқықтан туындайтын мүлiктiк құқық Инвестицияны нақтылы активтерге дайындау және Тиiмдiлiктi жоғарлататын инвестиция Бұның негiзгi Өндiрiстi кеңейту мақсатындағы инвестиция. Жаңа өндiрiс құрудағы инвестиция. Бұндай Мемлекеттiк басқару ұйымдарының қажеттiлiгiн Инвестицияға мұндай классификация енгiзудегi 1.1. кесте Тәуекелдiлiк деңгейiне байланысты инвестиция типтерi 3 түрi 2 түрi 1 түрi 4 түрi Жаңа өндiрiс құрудағы инвестиция. Кәсiпорынды Тәуелдiлiк деңгейi жоғары Тәуелдiлiк Инвестиция типтерi тәуелдiлiк деңгейi Келтiрiлген активтердiң iшiндегi экономикалық Нарықтық Қатынас жағдайында әрбiр инвестициялық нарық құрылымын және оның сегменттерiн орта тәулiктiк дамудағы сұраныс деңгейiн және бәсекелестiк деңгейiн анықтау; Осылардың негiзiнде алынған ақпараттар инвестициялық 1.2. Қазақстан Республикасындағы инвестициялық ахуал Кез келген елдерге шетел инвестициясының келiп түсуi, Инвестициялық ахуалды үлгiлеу мемлекеттiк саясаттың қызығушылығын туғызудағы, шетелдiк Елдегi қолайлы инвестициялық ахуалды құру Елдiң нарықтық әлеуметтiк сипаттамасы; Еңбек және табиғи ресурстармен қамтамасыз Экономикалық реформалар қозғалысы мен жағдайы; Инвестициялық iс-әрекеттегi құқықтылық базасы; Мемлекеттiк ұйымдардың басқаруы шешiлiп, қабылдаудағы Валюта нарығымен нарықтық инфрақұрылымның өркендеуi; Банк жүйесiн қалыптастыру; Саяси ахуалды қызықтыру мен Шетелдiк инвесторлар жоғарыда аталған Инвестициялық ахуал мен инвестициялық тәуекелдiлiк Қазақстан тәуелсiздiкке қол жеткiзгеннен бастап, Кез келген елдiң , мемлекеттiң Қазақстан Республикасында инвестициялық ахуалдың қолайлығы Өткен жылдар бойынша Шетелдiк қорларды тартуда Қазақстан үлкен кесте Қазақстан Республикасына шетелдiк инвестицияларды тартудағы Инвестицияны тарту бойынша Қазақстандағы нарықтық Тартымды Орташа тартымды Тартымсыз Белгiсiз 51,0 29,4 3,9 15,7 Орта Азиялық экономикаға байланысты , Екiншi негiзгi фактор болып, Қазақстан ТМД бойынша Қазақстан экономика мен Мақсатына жету негiзiнде келесi мiндеттер Қызылорда облысының қазiргi экономикалық жағдайы 1999-2002 жылдардағы инвестиция көлемiнiң төмендеу Бұл жағдайда келесi түрдегi бiрнеше көптеген кәсiпорынның қаржылық қиыншылық жағдайы, банктiк және салықтық несиелердiң жоғары қаржылық қор салудағы амортизациялық төлемдер ролiнiң шетелдiк қаржыларды аз тарту; облыстық басшылар мен жергiлiктi кәсiпкерлердiң ақпараттардың жетiспеушiлiгi; Шетелдiк қорды тартудың негiзгi формасы – Шетелдiк қорларды тартудың ең Қызылорда облысы аймағында «Торғай - Петролеум» ЖАҚ Шетелдiк инвесторлардың ең бiрiншi мұнай,газ Жеке жоба бойынша «Шығысмұнайгаз» 2000 жылы мұнай өндiру көлемi «Қуатамлонмұнай» кәсiпорны мен Бектас және Қоныс «Қазгермұнай» бiрiккен кәсiпорны «Торғай - Петролеум» ЖАҚ негiзгi iс-әрекетi «Көмiрқышқыл шикiзатын iздеу және өндiру» Облыста «ҚазАлтек» кәсiпорны жұмыс iстейдi. Қазақ-түрiк бiрiккен «Ақ ниет» «Юкселлер» (Түрiк) фирмасы бойынша Көрiп отырғандай шетелдiк инвестицияның Қазiргi уақытта Қызылорда облысы бойынша Соңғы уақыттарда көптеген несиелер , Қаржылық көмек түрiндегi сома Қазiргi уақытта , шетел фирмаларының Талдам барысы көрсетiп отырғандай , Мысалы: Алматыдағы «Әлем Жұлдыз» корпорациясы Қазiргi уақытта облыста жергiлiктi Қазiргi үақытта облыста жергiлiктi кәсiпкерлердi Осыған орай, инвестицияларды тарту жағдайына 1.3 Қазақстан Республикасындағы кәсiпорынның инвестициялық Тiкелей шетелдiк инвестицияларды ынталандыру барысында Атқаратын ролiне байланысты мемлекеттiк инвестиция Мемлекеттiк қор негiзiнде қаржыландыру; ҚР-сын дамуда арнайы көмек ретiнде Мемлекеттiк кепiлдеме негiзiндегi мемлекеттiк емес Мемлекеттiк кәсiпорындар мен шаруашылықтарды жекешелендiру, Мемлекеттiк қор бойынша қаржыландыру мемлекеттiк жылға дейiн мемлекеттiк инвестиция бюджеттiк Бас қаланың Астанаға ауысуына байланысты Облысты тең деңгейде қаржыландыру аталған Елдi қаржылық шаруашылық ( грант және тiкелей инвестиция) Егер жобаны жылдам iске асыру Арнайы даму көмегiндегi қарыздарға қарағанда Экспорттық несиелер - нақтылы тауар алуға, Қазақстан Республикасындағы экспорттық несиелер мемлекеттiк емес қарыздар Тәуелсiздiктiң алғашқы жылдарында iшкi ресурстардың үлкен бөлiгi Қазақстаннан Қазақстан Республикасы Үкiметiндегi инвестиция саясатының негiзгi басым жағдайлары қарыз мiндетiн жүктелмейтiн қаржылық ағымдарды тартудың максималды мүмкiндiгiн жеңiлдiк беретiн қарыздарды тартудың белсендiлiгiн арттыру. Қазақстанда шетелдiк ахуалды жақсартудағы маңыздылығы аз фактор ретiнде инвестициялық Аймақтық экономикадағы шетелдiк инвестициялар ағымының белсендiлiгiн арттыру бойынша 1999 жылы 28 ақпанда “Тiкелей инвестицияға мемлекеттiк қолдау “Тiкелей инвестицияларға мемлекеттiк қолдау туралы “ Қазақстан Республикасының Заңы Заңда инвестициялық жобаның дамуын ынталандыру шаралары инвестиция бойынша 1. Мемлекеттiк табиғи гранттар ; 2. ҚҚС , жер салығының , мүлiктiк салықтың мөлшерiн 3.Инвестициялық жобаны жасауға қажеттi шикiзаттар мен материалдар Осы бойынша жеңiлдiктер мен пұрсаттылықтар мөлшерi экономикалық секторға Халықаралық қаржыны тоқырау экономикалық өсу қарқынын баяулатуда және Қазақстан Президентiнiң шешiмiмен шетелдiк инвесторлар Кеңесi Н.Ә Назарбаев өз сөзiнде Қазақстан экономикасының көркею белгiлерiнiң 2.Бөлiм. «Торғай-Петролеум» ЖАҚ-ның инвестициялық iс-әрекетi 2.1. «Торғай-Петролеум» ЖАҚ-ның техника-экономика сипаттамасы “Құмкөл” кенiшi 1984 жылдың басында ҚазКСР “Оңтүстiк “Құмкөл” кешенi Қазақстан Республикасы Жезқазған облысы, яғни 1986 жылы 18 сәуiрде мұнай өнеркәсiптiк Министрлiгiнiң №219 Кешендiк ұйымдастыру жұмысы бойынша 1990 жылы мамырда кешен уақытша кесте құру мен мұнай Торғайда “Құмкөл” кенiшiн ашудың алғашқы кезеңiн аяқтауға КУТТ (Технологиялық транспортты Құмкөлдiк басқару ); УПТО және КО (Өндiрiстiк - технологиялық СПМК (маманданған қозғалмалы механикаланған колонна ); ОРС(жұмысшылар мен жабдықтау бөлiмi) ;”Қараөзек” қосалқы шаруашылығы мен 1995 жылы “Оңтүстiк мұнайгаз ”АҚ мен “Лукойл ” МК ҚР мұнайгаз өнеркәсiбiнiң Министрлiгi мен “ Құмкөл – Лукойл ” АҚ Қазақстан – Ресей Қазақстан Республикасы кенiн қолдану құқығы бар лицензиясы Келiсiм 1996 жылдың 26 сәуiрiнде бекiтiлген. “Құмкөл – Лукойл ” ААҚ – ның жарғық 50000 АҚШ доллары . “Құмкөлмұнайгаз ”кенiшi Торғай өлкесiнiң оң жақ бөлiгiнде және ( 2020 жылға дейiн ) қолдануға берiлген . Кенiш Құмкөл кешенiндегi мұнайгаз аймағының бастапқы қоры 1.01.2001 жылғы құрамы бойынша аймақтағы ұңғының жалпы қоры 144 «Торғай - Петролеум» ЖАҚ құраудағы iс-әрекетiндегi «Торғай - Петролеум» ЖАҚ-ның негiзгi iс-әрекетi көмiрқышқыл шикiзатын iздеу, барлау, тасу, құбыр желiсiмен құрал-жабдықтарды есептегендегiсi тұтынушылар ұйымындағы мұнай мен газды ғылыми-техникалық өнiмдi өндiру және нарықтық бәсекенi оқу; бағалы қағаздар операциясын жүргiзу; үшiншi адамға консалтингтiк, бұрғылау қызметiн Белгiленген қалыптағы экспорттық – импорттық операциялардың «Торғай - Петролеум» ЖАҚ әрекетiнiң Қазiргi уақытта қоғамның құрылтайшысы Ресей Федерациясының құқығындағы заңды Жезқазған облысындағы «Құмкөл» кенiшi келiсiм Қазақстан Республикасы мұнай және «Торғай - Петролеум» ЖАҚ Басқарудың жоғарғы ұйымы болып Акционерлердiң Басқарудағы шығатын мәселелердi кәсiпорын- 2.1. кестеде көрсетiлгендей «Торғай - Петролеум» Өнiм өндiруден түскен түсiм 2.1. «Торғай - Петролеум» ЖАҚ-ның 2001-2003 жылдардағы негiзгi техникалық-экономикалық № Көрсеткiштер өлшем бiрлiгi 2001 2002 2003 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Мұнай өндiру Тауарлық көлемi Инвестиция көлемi өнiм өткiзуден түскен пайда 1 т мұнай бағасы жалпы шығын өндiрiлген өнiм нiң өзiндiк құны 1 т өндiрiлген өнiмнiң шығыны 1 т өндiрiлген өнiмнiң таза пайда салық пен салымдар жыл аяғындағы ЖӨҚ құны орта мерзiмдiк жұмыскерлер саны еңбекақы қоры ортаайлық жалақы Мың тг Мың тг Мың тг Мың тг Мың тг Мың тг Мың тг Мың тг Мың тг Мың тг Мың тг Мың тг Адам Мың тг Мың тг 822 817 600644 2697239 3301 1475610 1303163 1806 1595 855140 812039 2989010 179 91030 42379 1006 1001 987514 3899156 3895 1978150 1536158 1976 1535 1196725 1269230 3976524 189 111304 49076 1298 1293 1124557 7868697 6036 3159788 3002578 2444 2322 2897561 1985642 5101081 197 125641 53148 Түсiмнiң өсуi 2001 жылы дайын Мұнай өндiрiсiнң жалпы шығыны Инвестиция құру қорының көлемi 1 тонна өндiрiлген мұнайдың өзiндiк «негiзгi қорларды жалға алу»; « амортизация» 2003 жылғы таза пайда Негiзгi өндiрiстiк қорлардағы машина және Орта тiзiмдiк жұмыскерлер саны да Несиелiк қарыздар 01.01.2001 жылы – 1248,96 Дебиторлық қарыздар 01.01.2001 жылы –75,4 Келiсiмдiк аумақ бойынша 01.01.2003 жылғы 2.2. «Торғай-Петролеум» ЖАҚ-ғы инвестицияны Кәсiпорындағы инвестицияны тарту – келешекте даму Қаржылық – экономикалық талдамда негiзгi мiндеттер мен Инвестиция - кәсiпорынның дамуындағы негiзгi қозғаушы айналым қоры; негiзгi қор; кәсiпорын – шаруашылық iс-әрекетiндегi тиiмдiлiктi «Торғай-Петролеум» ЖАҚ-ның қаржылық жағдайына қаржылық жағдайын бағалау және кәсiпорынның өтiмдiлiк балансын бағалау: құрамының кәсiпорынның қаржылық ағымына талдам кәсiпорынның нарықтық құн талдамы. Кәсiпорынның қаржылық орнықтылық қоры Пайдалылық табалдырығы 212174 мың теңгеге Кәсiпорынның қаржылық орнықтылық түсiнiгi Өтемпаздық жеңiлдiктi бiлдiредi, яғни активтi Абсолюттiк өтiмпаздық коэффициентi; Аралық жабу коэффициентi; Жалпы жабу коэффициентi; кесте Берiлген ақпараттар мен пайдалылық табалдырығы № мың теңге Түсiмдегi үлес сал-мағы коэф 1 2 3 4 5 6 Өнiм өткiзуден түсiм Айнымалы шығындар Шектi табыс Тұрақты шығындар Таза табыс Пайдалылық табалдырығы 6568697 3002578 4866119 157180 2897561 212174 1 0,38 0,62 Абсолюттiк өтiмпаздық коэффициентi (жылдамдық коэффициентi) кесте «Торғай-Петролеум» ЖАҚ-ның ағымдағы № Көрсеткiштер 2002 1 1.1 1.2 1.3 2 2.1 2.2 2.3 3 4 5 Ағымдағы активтер мың теңге, оның Ақша қоры және қысқа мерзiмдi Дебиторлық қарыздар және т.б. қаржы салу Келешек шығындардан бөлек тауарлы материалдық Қысқа мерзiмдi мiндеттер, мың теңге Банктегi қысқа мерзiмдi несиелер Кредиторлық қарыздар Басқа ағымдағы мiндеттер өтемпаздық көрсеткiшi , абсолюттi өтемпаздық Аралық өтемпаздық коэффициентi Жалпы (ағымдағы) өтемпаздық коэффициентi 1438285 1154780 189043 187637 3740136 - 3740136 0,309 0,359 0,409 1844147 1430324 202311 210669 4193933 - 4193933 0,341 0,3893 0,4395 +405862 +275544 +13268 +23032 +453792 - +453792 +0,032 +0,0303 +0,0305 Аралық жабу коэффициентiн есептеу Онда ағымдағы мiндеттердiң қай Аралық жабу коэффициентiнiң төменгi орташа Жалпы жабу коэффициентi (ағымдағы өтемпаздық Пайдалылық көрсеткiш жалпы кәсiпорын жұмысының Пайдалылық көрсеткiшiн бiрнеше топтарға бiрiктiруге өнiм бойынша жалпы активтер (авансыланған , iрiленген қор) базадағы таза ақша қорының келуiн есептегендегi Пайдалану активiнiң деңгейi кәсiпорындағы Да = таза жалпы активтер 2.5. кесте «Торғай-Петролеум» ЖАҚ-ның № Көрсеткiштер 2002 1 2 3 Таза пайда, мың теңге жалпы активтер (авансыланатын, жиынтық қор = баланс Жалпы активтердiң кiрiс деңгейi (авансыланған қор), % 1196725 7587832 15,77 2897561 8127778 35,65 +1700836 +539946 +19,88 2003 жылғы жалпы активтердiң (авансыланған қор) Жалпы активтердiң пайдалылық деңгейiнiң 1. Өндiрiлген өнiмнiң пайдалылық 2. Жалпы активтердiң айналымдылығы; Осы көрсеткiштердiң арасындағы байланыс өнiмдi өткiзуден Таза пайда______ Жалпы активтердiң өнiмдi өткiзуден Келесi түрдегi талдам кестесiн кесте Авансыланған қордың пайдалылық деңгейiндегi өнiм өндiру мен активтер айналымы пайдалылық коэффициентiнiң өзгеруiнiң әсерi № Көрсеткiштер 2002 ж 2003ж өзгерiстер Коэффициент өзгерiсiне қарай кiрiстер Активтер дiң айналым дылығы 1 2 3 Таза пайда, мың теңге өткiзуден түскен түсiм, мың теңге Жалпы активтердiң орташа жылдық құны, мың 1196725 3899156 7587832 2897561 6568697 8127778 +1700836 +266941 +539946 х х х х х х 4 5 6 Жалпы активтердiң кiрiс деңгейi, % Өнiм өткiзуден түскен түсiм коэфф, % Активтердiң айналым коэффициент % 15,77 30,69 0,51 35,65 44,11 0,81 +19,88 +13,42 +0,3 +10,79 х х +9,09 х х Бiрiншi реттегi факторды алқалы құрылғыларды Ду=30,69х0,81=24,86 (%) Осы көрсеткiш пен активтердiң пайдалылық Өндiретiн өнiмнiң пайдалылық коэффи- 35,65-24,86=10,79(%) 2. Активтердiң айналымдылық коэффициен-тiнiң өзгерiсi 24,86-15,77=9,09(%) Бұдан жалпы активке пайдалылық Практикада ағымдағы активтердiң пайдалылық Дт.а.= , мұндағы Та-ағымдағы активтердiң орташа мөлшерi, мың Дr-таза пайда, мың теңге. 2001 жылы 2002 жылы 2003 жылы Д т.а.= Есептеу көрсетiп отырғандай «Торғай-Петролеум» ЖАҚ-ның «Торғай-Петролеум» ЖАҚ-ның акционерлiк компания болғандықтан Дс.к..= ; мұндағы Ск – меншiктi қор, мың тг Дr – таза пайда, мың тг 2001 жылы 2002 жылы 2003 жылы Есептеу меншiктi қор кiрiсi деңгейiнiң Негiзгi кiрiс көрсеткiшi болып Дн.ө.қ.= ; мұндағы F – негiзгi қордың орташа E – материалдық айналым қорының орташа Есеп беру жылындағы өндiрiстiк Өндiрiстiк қорлардың пайдалылық деңгейiнiң (тиiмдiлiк) 1. Өндiрiлген өнiм бойынша таза пайданың (41,297-28,73), мұнда 41,297=0,4411:((1,0198+0,0483)х100% кесте Өндiрiстiк негiзгi қорлардың пайдалылық деңгейiнiң өзгеруiне әсер ететiн № Көрсеткiштер белгiлерi 2002 ж 2003 ж 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Таза пайда, мың теңге Өнiм өткiзуден түскен түсiм, мың теңге Негiзгi қорлардың орта жылдық құны, мың теңге Материалдық айналым қорының орта жылдық қалдығы, мың теңге Өндiрiстiк қордың орта жылдық құны Өнiмнiң қор сыйымдылық коэффициентi Айналым қорының тығымдылық коэффициентi теңге Өндiрiстiк қордың кiрiс деңгейi х ДN F E F+N К K K Дф 1196725 3899156 3976524 188314 4164838 1,0198 0,0483 0,3069 28,73 2897561 6568697 5101081 211512 5312593 0,776 0,0322 0,4411 54,54 2. Қор сыйымдылығының азаюы, яғни (53,51-41,297), мұнда 53,51=0,4411 : 3. Материалдық айналым қорының Олай болса, жалпы өндiрiстiк 12,6+12,21+1,03=25,81 пункт Инвестицияланатын кәсiпорындағы инвестиция басқару бойынша Ди= ; мұндағы Ск – меншiктi қордың орташа көлемi, мың Д0 – ұзақ мерзiмдi мiндеттердiң орташа Ди- инвестициялық кiрiс; 2001 жылы 2002 жылы 2003 жылы Талдам жасау уақытында инвестиция 2.3 Кәсiпорындағы инвестициялық тұтынушылық және оны қаржыландыру көздерi Кәсiпорынның барлық инвестициялық тұтынушылығын 3 топқа бөлуге Тура инвестиция; Нақтылы инвестиция; ¤ылыми-зерттеу жүргiзетiн инвестиция. Тура инвестицияға негiзгi және айналым Негiзгi қорлар инвестициясы келесiлерден ғимараттар, құрылыс; құрау, қайта салудағы құрылыс; машина, құрал-жабдықтар; негiзгi материалдық емес активтердегi көлiк геологиялық барлау; геофизикалық жұмыс сейсмобарлау; сейсмобарлаудағы нақтылы интерпритация, өңдеу және гравибарлау және т.б. Нақтылы инвестиция болып тура қоршаған ортаны сақтау шығындары. Оның атмосфералық ауаны қорғау; су қорын қорғау; жер қорын қорғау; пайдалы қазбалардың кенiшiн қорғау; қалдықтарды кәдеге жарату; апаттық жағдайларды болдырмау; радиоэкологиялық жағдай; үшiншi тұлға бойынша азаматтық – құқықтық ¤ылыми-зерттеу жүргiзетiн инвестиция дегенiмiз жобалық 2003 жылға дейiн 70 2003 жылы компания 2380,7 Кәсiпорынның ұстамды түрдегi қаржы қорының Меншiктi қаржы қоры және iшкi амортизациялық жарна; қарызды қаржы қоры; Нарықтық қатынастар жағдайындағы кәсiпорынның Тәуелсiздiк коэффициентiн анықтайық: Кн=Ск:Ак мұндағы: Кн – тәуелсiздiк коэффициентi; Ск – меншiктi қор; Ак – авансыланған қор 2001 жылы Кн= 2002 жылы Кн= 2003 жылы Кн= Есептеу бойынша , талдам жасау Қаржылық есептеулердегi белсендiлiктi қалыптастыру 2.7 кестеден көрiп отырғанымыздай 2000 Талдам уақытындағы тәуелсiздiк коэффициентi 0,5071-ден Бұл дегенiмiз, барлық авансыланатын қордағы КЗ=Пк:Ак немесе КЗ=1-Кн, мұндағы: КЗ – тәуелдiлiк коэффициентi Пк – тартылған қор; Ак –авансыланған қор (нәтижесi валюталық Бұл коэффициент жалпы сомадағы Бұдан “Торғай – Петролеум ” ЖАҚ қаржылық Кәсiпорынның қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын келесi көрсеткiштер қаржыландыру коэффициентi Кф - қаржыландыру коэффициентi Ск - меншiктi қор Пк – тарту (қызықтыру) қоры Талдам уақытындағы бұл көрсеткiш 2002 Қаржыландыру коэффициентiнiң керi көрсеткiшi, яғни КЗ/К=Пк : Ск , мұндағы КЗ/К - қарызгер мен меншiктi Ск - меншiк қоры Пк – қарыз қоры “Торғай – Петролеум ” ЖАҚ –да бұл 2002 жылы – 0,972 жылы – 1,068 Бұл дегенiмз, кәсiпорын 2002 жылы Қор құрылымын ұтымды қалыптастыру үшiн Қаржыландыру көздерi болып мыналар табылады: Кәсiпорынның меншiктi қоры – кәсiпорын иелiгiндегi Өнiм бөлiгiндегi келiсiм. Бұл жағдайда мемлекет, кен иесi Әрбiр қаржыландыруға өзiнiң қаржы ағымы Операциялық инвесторлық және қаржылық Фо(t) – операциялық әрекет ағымы Фи(t) –инвестициялық әрекет ағымы 2002 жылы: Фо(t) = 3166050 Фи(t) = -2012221, олай болса: в(t) = Фо(t)+ Фи(t), мұнда в(t)- қолма-қол в(t) =3166050- 2012221=1153829 жылы Фо(t) = 4684755 Фи(t) =-3200115 в(t) =4684755-3200115=1484640, яғни белгiлеу оң деген сөз. В(t) = 0 2002 жылы В(t) =1153829+951=1154780,0 мың теңге 2003 жылы В(t)=1154780+1430324=2585104,6 мың теңге Қаржыландыру әдiсi қаржы ағымындағы, Кесте «ТорЈай-Петролеум» ЖАЅ-ныЎ 2001-2002 жылдардаЈы авансаланЈан № К†рсеткiштер 2002ж 2003ж †згерiстер Пунктегi јґрылым †згерiсi Сомасы мыЎ тг Ґлес салмаЈы, мыЎ теЎге Сомасы мыЎ тг Ґлес салмаЈы, мыЎ теЎге МыЎ тг % 1 1.1 1.2 2 3 4 авансыланЈан јор меншiктi јор заемдыј јор Т„уелсiздiк коэф Заемдыј ж„не меншiктi јорларын јаржыландыру коэф Заемдыј ж„не меншiктi јорларын байланыс коэф-тi 7587832 38476996 3740136 х х х 100 50,71 49,29 0,5071 2,029 0,972 8127778 3929895 4197883 х х х 100 48,35 51,65 0,4835 1,936 1,068 539946 82169 457747 х х х 7,1 2,1 12,2 х х х х -2,36 +2,36 -0,0236 -0,093 +0,096 3.Бөлiм. Кәсiпорынның инвестициялық iс-әрекетiн жүргiзу 3.1 Кәсiпорынның инвестициялық стратегиясын қалыптастыру Кәсiпорынның инвестициялық iс-әрекетi дегенiмiз 3.1.-сурет. Кәсiпорынның инвестициялық стратегиясын құру жағдайы Өндiрiстiк негiзгi инвестиция келесi негiзгi Кәсiпорынның экономикалық тиiмдi дамуы Күрделi қаржы дегенiмiз – негiзгi қорларды Күрделi қаржы келесi түрлерден тұрады: құрылыс-монтаждық жұмыс шығыны – ғимарат, құрылыс әр түрлi машиналар, механизмдер, құрал-жабдықтар алуға 3.2. кестеде «Торғай-Петролеум» ЖАҚ-ның 2001-2003 кестеден көрiп отырғанымыздай, есеп беру 3.2 Кесте . “Торғай – Петролеум “ ЖАҚ –ның 2001-2003 жылдардағы күрделi құрылыс инвестициясы (мың теңге ) Жылдар Негiзгi қордың iске кiрiсу сәттерi. Күрделi құрылыс инвестициясы енгiзiлген Оның iшiнде Кәсiпорын- ның меншiк қоры есе- бiнен СМР құралдар, жабдықтар, саймандар 2001ж 2002 ж 2003ж 707855 251328 3016355 642186 717173 1358412 299006 374198 225785 96029 63352 196341 642186 717173 1358412 Талдам уақытында инвестициялық белсендiлiктiң өскендiгiн Кұрделi құрылыс дегенiмiз – күрделi сипаттағы Қазақстан 2030 жылдардағы өркендеу стратегиясының бiр бөлiмiнде шетел инвесторындағы Инвестициясыз кәсiпорынның экономикалық өркендеуiн қамтамасыз ету және мұнай өндiру Инвестиция ағымы кәсiпорынды ұтымды ұйымдастыру негiзiнде жаңа технология Инветиция ағымы арқылы мұнай өндiру ұңғысында жаңа құрылысқа ,технологиялық «Торғай – Петролеум “ ЖАҚ-да инвестицияны «Торғай – Петролеум “ ЖАҚ-да жақсарту Бағдарламаның негiзгi мiндетi: кәсiпорындағы Инвестициялық ахуалдың жақсаруы өнiм өндiру үшiн мүмкiндiктер мен анықталған 3.3 кесте Инвестициялық ахуалды жақсарту Жағдай Өткiзу мүмкiнiктерi Еңбек нарығын өркендету Жер және қозғалмайтын мүлiк нарығының өркендеуi Коммуналдық және транспорттық қызмет нарығының өркендеуi Қаржылық , Банктiң қызмет нарығының өркендеуi Әлеуметтiк қызмет нарығының өркендеуi Инвестициялық ахуалға баға беру х *Арзан жұмыс қолы *Арзан тұрғын үйлер *Автожолдардың арақашық тығы 2617 км , оның iшiнде рес-публикалық белгiлер *Темiр жол – 786 км *АТС – тiң жалпы сыйымды-лығы 63684 , онда қалалық *Жалпы байланыс желiлерiнiң ұзындығы – 94175 кан / км. * Екiншi деңгейлi банк филиалы * Тауарлық биржалар *Сақтандыру компаниялары *Әртүрлi қызығушылықтағы туристiк аймақтарды құру және өркендету . *Кәсiпорынның инвестициялық қызығушылық рейтингтерiн сақтау және жоғарлату . Жаңа инвестицияларды тарту белсендiлiгi халықаралық Қойылған мақсаттарға жету үшiн келесi Қор салу негiзiнде және отандық Инвестиция бойынша ҚР Агенттерiмен , Халықаралық Инвестициялар тартуға ұсыныс жасау Жаңа заман құралдарын орнату, лицензия, Кәсiпорын бойынша ақпараттар ұсыну үшiн “Торғай – Петролеум “ ЖАҚ –да Қазақстан Республикасының Осы жылы күрделi қаржы құрылыстағы эксплуатациялық ұңғыны , топтық 2002 жылы АҚ жұмысының эксплуатациялық есебiндег құрылтайшыларды қайта 2004 жылдан 2008 жылдарда кенiш құрылысындағы қарқындылықты жылдамдату “ Торғай – Петролеум “ ЖАҚ –ның сыртқы 2002- 2003 импорттық құрал – жабдықтар мен Олай болса , келесi жылдарда да сыртқы экономикалық тарды жеткiзу сұрақтары шешiледi . кесте «ТорЈай-Петролеум» ЖАЅ-ныЎ „леуметтiк – экономикалыј индикативтiк жоспар жобасы (млн теЎге) К†рсетулердiЎ атауы 2001 ж 2002 ж 2003 1. Барлыј јаржыландыру к†здерi есебiнен негiзгi Республикалыј бюджет јоры Жергiлiктi бюджет јоры 2. Экономикалыј „рекет тҐрi б†лiгiндегi ґйымдар мен 3 Экономикалыј „рекет тҐрiндегi экономиканыЎ мемлекеттiк емес 647,2 733,7 733,7 2296,4 2296,4 1484,3 1484,3 1366,8 1366,8 1237,2 1237,2 1198,9 1198,9 1058,9 1058,9 3 есе 3 есе 48% 48% 3.5 Кесте . “ Торғай – Петролеум “ Көрсеткiштер 2001 ж 2002 ж саны құны млн долл саны құны млн долл саны құны млн долл 1.Iшкi сауда айналымы , долл. оның iшiнде : Экспорт , барлығы Импорт , барлығы 2.Электроэнергия, млнкВт 3. Табиғи газ, млн .куб.м 4.Мұнай өнiмдерi, мың теңге 5. Жеңiл автокөлiктер 6. Ет өнiмдерi , мың теңге 7. Кондитерлiк өнiiмдер , мың теңге 8.Жүк автокөлiк- тер , дана 9.Машиналар , құралдар 10.Бағдарламалық қамтамасыз ету 11. тағы басқалар - - - - - - 2 - - - - - 1,645 - 1,645 - - - 0,076 - - 1,434 0,131 0,003 - - - - - - - - - - - - 0,200 - 0,200 - - - - - - 0,200 - - - - - - - - - - - - - - 1,230 - 1,230 - - - - - - - - - Қорытынды және ұсыныс Қазiргi уақытта Қазақстанда жүргiзiлiп отырған процестер жаңа мезеттер мен Нарықтық түрдегi тиiмдiлiктi бағалау барлық Аймақтағы мемлекеттiк инвестициялық саясат жалпы Осы диплом жұмысының мақсаты “Торғай – Петролеум “ Қызылорда облысындағы инвестициялық қоғам жағдайларын бағалау , Кәсiпорынның ұйымдастыру – басқару құрылымы , негiзгi техникалық – “ Торғай – Петролеум “ ЖАҚ инвестициялық тарту Бұл есептеулер келесi қорытындыларды жасауға мүмкiндiк бередi : кәсiпорынның активтерi (жалпы қор ) негiзгi қор бойынша құралған жалпы қор құрамында айналым қорының үлесi өте төмен . кәсiпорынның қалыпты жұмысын сипаттайтын қаржылық орнықтылық пен төлем мүмкiндiгiнiң кәсiпорын кiрiсi жеткiлiктi жоғарылықты көрсетедi. Яғни, ол ақпаратты куәландыру, негiзi Жалпылама тиiмдiлiк көрсеткiштер есебi кәсiпорынға Олай болса, кәсiпорын экономикасындағы инвестицияны Кәсiпорындағы инвестициялық iс- әрекеттер мен инвестициялық стратегияның құрылуы негiзiнен Аймақ бойынша шетел инвестицияларының үлестерi 4% - энергетикалық кешен 23% - түстi металлургия 49 % - мұнайгаздық аймақ 24 % - басқалар Тәуелдiлiк деңгейiне байланысты инвестиция түрлерi 3 түрi 2 түрi Жаңа өндiрiс құрудағы инвестиция Тәуелдiлiк дейгейi жоғары Инвестициялық ахуалдың жақсаруы Жағдай Өткiзу мүмкiндiктерi Еңбек нарығын дамыту *Жұмыс ресурстарының артықшылығы * Арзан жұмыс қолы Жер және қозғ алмайтын мүлiк нарығының дамуы * Коммуналдық және транспорттық қызмет нарығының дамуы *Автожолдардың арақашықты- ғы – 2617 км , оның iшiнде республикалық 1026 км *АТС – тiң жалпы сыйымды лығы – 63684 *Жалпы байланыс желiлерiнiң ұзындығы – 94175 кан / км *АТС саны – 135 , онда элек - трондық - 7 . * Электрондық почта Астел – Арна – Спринг Қаржылық және банктiк қызмет нарығының дамуы *Екiншi деңгейдегi *Тауарлық биржалар * Сақтандыру компаниялары Iс- ақпараттар нарығының дамуы *Әрекеттерi : жаңа ақпараттың Әлеуметтiк қызмет нарығының дамуы * Әртүрлi қызығушылықтағы , Инвестициялық ахуалға баға беру * Кәсiпорынның инвестиция лық Қолданылған әдебиеттер тiзiмi Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030 . Барлық қазақстандықтардың жағдайын 2001 жылғы 10 тамыздағы “АҚ туралы ”Қазақстан 28.02.2000 жылғы “Тура инвестицияларды мемлекеттiк қолдау 10 сәуiр 2000 жылғы “Iшкi қарыздарды басқару Балабанов К. Қаржылық менеджмент . Алматы 1994. Грузинов В. П. Грибков В.Д. Кәсiпорын экономикасы Горфинкель В.Л ., Купрянов Е.М., Прасолова П. Кәсiпорын Зайцев Н.Л. Өндiрiстiк кәсiпорындар экономикасы Қосымша Сергеев И.В.Кәсiпорын экономикасы .Қосымша оқулық .-М : Н.А.Багдановская , Г.Г.Виноградов және т.б. өнеркәсiп әрекетiндегi Баканов М.И. , Шеремет А.Д. Шаруашылық iсiне талдам Балаболов И.Т. Шаруашылық субъектiлерiндегi қаржыны жоспарлау Барнгольц С.Б.Қазiргi даму жағдайындағы шаруашылық Майданник Б.И . ,Карпунин М.Б. және т.б. Азаев Г.Л. Бәсекелестiк : стратегиялық талдамы және практика Фирманың экономикалық стратегиясы , қосымша оқулық . 1 А.П. Шмален Г.Кәсiпорын экономикасының мәселелерi мен негiздерi . –М Өмiрлiк цикл стратегиясы Жалпы стратегия Кәсiпорынның инвестициялық стратегиясы Инвестициялық қордың нарықтық жағдайы Кәсiпорындағы инвестициялық тарту