Негізгі құралдар: анықтамасы, бағалануы және бухгалтерлік есебі

1. Негізгі құралдар түсінігі, жіктелуі, 2. Негізгі құралдардың бастапқы бағалануы. 3. Негізгі құралдардың құжаттау есебі. 4. Негізгі құралдарды кіріске алу 5. Негізгі құралдардың тозу (амортизация) 6. Негізгі құралдарды есептен 7.Кейінгі шығындыр есебі. 8. Негізгі құралдарды қайта бағалау, 9. Негізгі құралдардың құрылыс салу есебі. 10. Негізгі құралдардың жал есебі. Әдебиет : В.Л.Назарова «Бухгалтерлік есеп» Учет недвижимости,зданий и оборудования . ТОО Бухгалтер Бюллетені жорнал С.Б .Баймуханова «Бухгалтерлік есеп» «Заңнамалы- нормативті құжаттар жинағы» 2008ж. №2 ҰҚЕС 16 «Негізгі құралдар» Негізгі құралдар – бұл: 1) тауарларды шығаруда немесе қызметтерді көрсетуде 2) күтіліп отырғандай бір кезеңнен (12 Қосалқы бөлшектер мен қызмет көрсетуші жабдық, Негізгі құралдардың кейбір объектілерінің бөліктері тек 1) объект шығып қалған кезде; немесе 2) оны пайдаланудан немесе оның шығып 3) объектіні жалға беріп экономикалық пайда Негізгі құралдар объектісін (мысалы, автобус) пайдалануды Жер мен ғимарат бөлінетін актив болып Негізгі құралдар объектісін бастапқы тану кезінде Ұсынылып отырған анықтамада үш негізгі белгі 1.материалдық нысанының болуы; 2.компанияның қалыпты қызметінің (сатуға арнамалған) барысында 3.пайдаланудың ұзақ мерзімі (бір кезеңнен астам). №2 ҰҚЕС 16--«Негізгі құралдар» бөліміне сәйкес, 1.активтің қатысуымен болашақта экономикалық пайда алуына; 2.кәсіпорынға активтің өзіндік құны дұрыс бағаланса. Егер актив экономикалық пайда әкелмесе, онда Активті танудың екінші міндетті шарты оның Сонымен :негізгі құралдар дегеніміз – материалдық Негізгі құралдардың есебінде 4 негізгі құралдардың алынған мерзімдегі тіркелген негізгі құралдардың пайдалану мерзімінде есептейтін қабылдап алынғаннан кейін негізгі құралдардың негізгі құралдардың шығарылынуындағы Негізгі құралдар бухгалтерлік есепте жеке инвентарлық Негізгі құралдар №2 ҰҚЕС 16 бөліміне салалар бойынша; бағыты бойынша; (өндірістік,өн.емес) пайдалану бағыты бойынша түрлер мен түр иелігі бойынша;(меншікті, жалға алынған,уақытша пайдалануда) пайдалану маңызы бойынша;(әрекетті, запастағы,әрекетсіз) мүліктік құрамы бойынша;(инвентарлық, инвентарсыз) салықтық нысандар бойынша (топталған, әр топқа Шаруашылықтың әр саласында, натуральдық-заттық белгі бойынша,негізгі Иелігіне байланысты негізгі құралдар меншікті және Меншікті негізгі құралдар –сол кәсіпорын ие Жалданған негізгі құралдар- бұл басқа ұйым Бағалануы. Жылжымайтын мүлік, ғимараттар және жабдықтар (негізгі Бастапқы құн - бұл негізгі құралдарды Өзіндік құнға жатпайтын шығындар активті жұмыс Баланстық құн – бастапқы құнның сомасынан Жою құны – бұл негізгі құралдарды Дұрыс құн – екі жақтың келісімі Қайта бағаланған құн – қайта бағалану Тозу – активтердің құны пайдалану мерзімде Кәсіпорындағы активтердің ағымдағы құны – бұл Құнның төмендеуінен болған зиян – сатылған Негізгі құралдардың бастапқы бағалануы Негізгі құралдар №2 ҰҚЕС № 16бөлімінде Бухгалтерлік есептің жұмыс жоспарында екінші бөлімде №2400,2410 шоттарда «Негізгі құралдар», 2420 «Негізгі Өзіндік құнның элементтері: -сатыпалынған баға, оның ішінде импорттық төлемдер Негізгі құралдарды құжаттық ресімдеу. Негізгі қорлардың есептік инвентарлық карточкасы бухгалтерлік Негізгі құралдарға инвентарлық нөмер олардың келіп Негізгі құралдардың объектілерін есептеуде, объектілер іс-әрекет Енгізілген объекттер әрекеті берілген қағидада өз Объектілердің ішкі орналасуын немесе ұйымның құрылымдық Негізгі құралдарды жөндеуден, модернизациялаудан кейін алыс Негізгі құралдардың объектілерін толық немесе ішінара Автотранспорттық құралдарды есептен шығару актісі автотранспортты Негізгі құралдардың объектілерінің жалдық есебі үшін Қоймаға келіп түскен құралдарды құрастыру үшін Құралдарды монтаждау ұйымына берген кезде құралдарды Түгендеу процесінде монтажда немесе құралдарды сынау Негізгі құралдарды кіріске алу есебі Негізгі құралдарды кіріске алуы: ақшаға; несиеге; айырбасқа; сый ақы ретінде басқа субъектілерден; құрылыс салу жолымен; қайтарымсыз қаржыландырылған жал құрылтайшылардан салым ретінде Синтетикалық есебі 2400,2410 шоттарда жүргізіледі. 2420шот 6210 активтердің шығуынан түскен кірістер, 7410 2930 аяқталмаған құрылыс, 2900, 6220 Өтеусіз алынған активтерден алынатын кірістер, Ақшаға сатып алу: Кәсіпорын жабдықтар сатып алды. Ұсынылған шот Бастапқы құны – 173300тг. Д 2410 Несиеге алынған жағдайда бастақы құнға Айырбас бойынша біртектес активтер айырбасталғанда: Ескі жабдықтың(берілсе) баланстық құны Төленген ақша қаражаты Жаңа жабдықтың(алынса) өзіндік құны Ал, егер кәсіпорын автокөлікті(берсе) станокқа ауыстырса Станок(алса) 32000, онда Д- 32000 К -25000 К – 7000 пайда Д Құрылтылтайшылардан түскен негізгі құралдар 2410 АҚ Мемлекттен Қайтарымсыз заңды тұлғалардан Жалға берілген Кейбір негізгі құралдардың түрлері ҚҚС салынбайды Ғимараттар тұрмыстық қорларға қатысты, жеңіл көліктер Мысалы, станок қабылданып алынды ҚҚС 15000тг. Есеп шоттан 115000тг. аударылып төленді. ҚҚС 2413 1420 3310,4110 3130 ал, егер кәсіпорын жеңіл көлік қабылдап 2414 тұрмыстық ұйлер дің де проводкалары осылай Жер Егер кәсіпорын ғимарат тұрған жерді Негізгі құралдардың есептен шығарылуы. Кәспіорындардың өндірістік шаруашылық процесінде негізгі құралдың негізгі құралдардың қажет емес объектілерін өткізу(сату); басқа кәсіпорындарға ақысыз тегін беру(сыйлау); негізгі құралдар объектілерін халық тұтынатын тауарларға көңеруі,моральдық тозғаны,стихиялық апатқа ұшырауы бойынша жою кәсіпорын ішінде жекелеген объектілердің жылжуы; басқа кәсіпорындарға олардың жарғылық капиталына салым негізгі құралдар объектілерінің түгендеу кезінде жетіспеуі негізгі құралдар объектілерін арзандату. Негізгі құралдар объектілерін басқа кәсіпорындарға төлем Сонымен, негізгі құралдар кәсіпорынның есебінен Жойылғанда; Сатылғанда; Ауыстырылғанда; Өтеусіз берілгенде; Жойылғанда, сынғанда Жарғылық капитал ретінде салынғанда . Мысалы : Жабдықтар жойылады, баланстық құны Д 7410 2420 7410 7410 1310 Жыл соңында 7410 шоттың сомалары 5610 6210 Объктінің жоюлуынан қаржылық нәтиже зиян шекті 5510 Негізгі құралдар сатылған кезде , егер Мысалы : Станок сатылды құны 43000тг.(ҚҚС Д 7410 2420 1210 1210 Ал, егер негізгі құралдар бұрын қабылданған Сатылып отырған жеңіл көліктің баланстық құны Өтеусіз берілетін негізгі құралдар кәсіпорынға Мысалы : Станоктың бастапқы құны Д 7410 2420 7410 Негізгі құралдарды еншілес, қауымдасқан және Сатылған жабдықтардың шот корреспонденциясы Жабдықтардың баланстық құны есептен шығарылд.100.000 Жабдықтардың тозу сомасы Сатыпалушыға сатылар құнға шот үсынылды ҚҚС есептелді Есеп шотқа сатыпалушыдан ақша қаражаты түсті345000 Есеп шоттан бюджетке ҚҚС аударылды Жыл соңында жабдықты сатылғанына қаржылық нәтиже Табыс шоты анықталады өткізілген жабдықтардың шығыны Табыс жиыны бөлінбеген табыс шотымен жабылады Негізгі құралдарға кейінгі жұмсалатын шығындар ,қайта Негізгі құралдарды пайдалану барысында біртіндеп тозады,тозғанған күрделі шығындар (жаңартылу, ауыстырылу); тозу соманы кеміту (пайдалану мерзімін ұлғайтуы). Мысалы: Кәсіпорын жаңа жабдық сатып алды К 3310 2000тг. Төртінші жылы жабдыққа жөндеу жұмысы жасалды Д 8440 5000тг. К 3310,1310,3350... 2000тг. Бесінші жылы жабдыққа күрделі жөндеу жұмыстар Д 2420 К 3310,3350, 1310 К 3310,3350, 1310 Есептеулерді бухгалтерлік қызмет негізгі құралдарды есепке Негізгі құралдарды есепке алу принциптерін негіздеу 1. пайдаланудың нормативтік мерзімін және тозуды 2. күрделі және күрделі емес 3. негізгі құралдарға түгендеу жүргізуге қатысу; 4. бастапқы бағалау көрсеткіштерінін қайта қарау 5. сатып алу сәтінде және қажет Жөндеу, жаңарту жұмыстары Жылжымайтын мүлік, ғимараттар және жабдықтар бухгалтерлік Бухгалтерлік есепте негізгі құралдар бастапқы құнмен Негізгі құралдарда мойындап алғаннан кейін, бағаланғаннан шығын ретінде мойындалуы мүмкін - шығындарды капиталдандыру (капитализируются) тозудың кемуі мойындалуы Жөндеуге жұмсалған шығындыр шығын Пайдалану құны көтерілсе ауыстырылған, қосылған, жақсартқан Мысалы, кәсіпорын жабдықтар қабылдап алды 200.000тенгеге, Бұл объектпен мынадай шығындар байланысты: Үшінші жыл пайдаланымында жаңа блок сатып Д 2410 2. Төртінші жылда жабдыққа жөндеу жұмысы 8410 1310 3430 3390 3310 т.б. 3. Бесінші жылда капиталды жөндеу жұмыстар 2420 Д2410 К1310,3430,3310-27000 негізгі құралдарда жөндеу жұмыстары ағымды және Қайта бағалану есебі. Негізгі құралдард құндарының жағдайын бақылап Мысалы: амортизацияны түзету әдіс Жабдықтың қайта 30000 х 1,4 = 42 000тг.- Д 2410 К 5420 Д 5420 К 2420 Сонда 5320 шоттағы қайта бағалаудан өсу Амортизацияны жою әдісі осы мысалда Д 2410 К 5420 Д 2420 К 5420 Д 5420 К 2420 Сонда 5420 шотта қайта бағаланудың айырмашылығы Барлық үш жағдай 2410 шотта 2420 шотта 42000тг. 5420 шотта 48000тг. Негізгі құралдарды түгендеу есебі. Материалдық емес активтерді түгендеу кезінде мыналар - есепте материалдық емес активтердің дұрыс - жеке кәсіпкер немесе ұйымның оны Түгендеу болудың алдында негізгі құралдарда - инвентарлық карточкалардың жағдайы, инвентарлық таңбалар - техникалық куәліктердің жағдайы және басқа - берілген объектінің жеке кәсіпкер немесе Негізгі құралдарды түгендеу кезінде комиссия объектілерге Объекттің негізгі бағытына қарай негізгі құралдардың Шаруашылық түгіндеу кезінде цех немесе бөлімге Есепке алынбаған және есептік регистрда жоқ Түгендеу кезінде ұйымның орналасқан жерінен басқа Негізгі құралдардың амортизация есебі Негізгі құралдар пайдалану процесінде бірте-бірте Физикалық тозу- ол сырт түрі өзгергені, Амортизация кәсіпорында ай басында бар негізгі № 2 ҰҚЕС талаптарына сәйкес амортизацияның өндірістік; жеделдетілген (кумуллятивтік сан); азайып отыратын қалдық әдісі бухгалтерлік есебі 2420 шоттың К-де жүргізіледі. Негізгі құралдардың құны бойынша амортизацияны бірқалыпты Бұл әдісті пайдалануы тиімді, егер объектінің Бұл әдісте амротизациялық соманы аудару үшін: -қызмет етудің пайдалы мерзімі.Бұл кезде пайдалануға -Қазақстан Респупбликасының салық заңдылықтарының белгіленген амортизациялық Мысалы,жүк автокөлігігің бастапқы құны- 100 000 Негізгі құралдардың амортизациясының бірқалыпты әдісі мына Бастапқы құн – жойылу құны ----------------------------------- Пайдалану мерзімі 5 жыл Осыған сәйкес ай сайынғы амортизация сомасы Төменде негізгі құралдардың амортизациясын(тозуын) бірқалыпты (түзу Негізгі құралдардың амортизациясын бірқалыпты әдіс бойынша Мерзімі Бастапқы құны Амортизацияның жылдық сомасы тозу сомасы Қалдық құны Сатып алынған мерзімі: 1-ші ж/аяғында 2-ші ж/аяғында 3-ші ж/аяғында 4-ші ж/аяғында 5-ші ж/аяғында 100 000 100 000 100 000 100 000 18 000 18 000 18 000 18 000 18 000 18 000 36 000 54 000 72 000 90 000 82 000 64 000 46 000 28 000 10 000 Негізгі құралды пайдалану барысында бірқалыпты табыс Амортизация қайта қаралса : Ғимарат сатып сонда жыл сайын 90000-10000: 40= 15 жыл пайдаланымда болған жиналған амортизация 90000тг.-30000тг.- 20000тг. : 10жылға = 4000тг. Амортизацияны орындалған жұмыстардың көлеміне пропорционалды түрде Бастапқы құн – жойылу құны ---------------------------------------------- Егер пайдаланудың бірінші жылында автокөлік 200 Негізгі құралдардың амортизациясын өндірістік тәсіл бойынша Мерзімі Бастапқы құны амортизацияның жылдық сомасы жылдық амортизация- ланған сомасы Айға есептелген амортизация- ның сомасы (теңге) Сатып алынған мерзімі: 1-ші ж/ая-да 2-ші ж/аяғында 3-ші ж/аяғында 4-ші ж/аяғында 5-ші ж/аяғында 100 000 100 00 100 000 100 000 100 000 200000 х 0,10тг. 300000 х 0,10тг. 100000 х 0,10тг. 200000 х 0,10тг. 100000 х 0,10тг. 20000 30000 10000 20000 10000 1667 2500 833 2500 833 Бұл кестеде жылдық амортизация сомасымен орындалған Өндірістік әдіс бойынша амортизацияны есептеу тау-кен Мысалы: Жабдықта, техникалық құжаттары бойынша 50 000 Амортизацияны есептеудің жеделдетілген әдістері.Бұл өндірістік мақсатта Дегенмен де,теоретиктер, оның екі түрін ұсынады: а) Кумулятивті әдісі ә) Азайып отыратын қалдық әдісі. Кумулятивтік әдіс – латын тілінен аударғанда Мысалы,автокөліктің болжамды қызмет ету мерзімі 5 Жыл сайынғы амортизация нормасын анықтау үшін Төменде негізгі құралдардың тозуын кумулятивтік әдісі Негізгі құралдардың амортизациясын кумулятивтік әдіс бойынша Мерзімі (жылдары) Бастапқы құны Кумулятивтік саны мен амортизациялаудың нормасы Жинақт алған жылдық тозу сомасы Айға есептелген амортиза-цияның сомасы (теңге) Сатып алынған Мерзімі: 1-ші ж/аяғ-да 2-ші ж/аяғ-да 3-ші ж/ая-да 4-ші ж/аяғ-да 5-ші ж/аяғ-да 100 000 100 000 100 000 100 000 100 000 100000 - 10000 5/15x90000=30000 4/15x90000=24000 3/15x90000=18000 2/15x90000=12000 1/15x90000=6000 30000 54000 72000 84000 90000 30000 : 12 2500 4500 6000 7000 7500 Кестенің мәліметтерінен кумулятивтік әдіс бойынша есептелген 2. Мысалы : Активтің пайдалану мерзімі Бірінші жыл 5\15,екінші жыл 4\15, 3\15,2\15,1\15.Бұл 1 жыл 2 жыл 3 жыл 4 жыл 5 жыл Барлығы Пайдаланатын мерзімде барлық амортизацияланатын сомасы Азайып отыратын қалдық әдісі.Бұл әдіс те Мысалы,жоғарыда айтылған автокөліктің қызмет ету мерзімі Екі еселенген нормасымен есептелініп,азайып отырытын қалдық Қалдық құнды азайту үшін шамамен шектелетін Мерзімі Бастапқы Амортизацияның жылдық сомасы Жинақталған жылдық амортизацияланған сомасы Айға есептелген амотизацияның (теңге) Сатып алынған мерзімі:1-ші ж/аяғ-да 2-шіж/аяғ-да 3-шіж/аяғ-да 4-шіж/аяғ-да 5-шіж/аяғ-да 100 000 100 000 100 000 100 000 100 000 40%x100000=40000 40%x60000=24000 40%x36000=14400 40%x21600=8640 2960 40000 64000 78400 87040 90000 3333 2000 1200 720 247 Халықаралық практикада баяу амортизациясы деп аталатын Мысал: «Әлия» ЖШС 2003 жылы желтоқсан Кәсіпорын амортизациясын есептеу үшін кумулятивтік әдіс Есеп қағидасындағы өзгерістің әсерін есептеу және Кезеңі Кумулятивтік әдісі бойынша аморти зацияны 2004 жыл (1608333-3760)x 15/120=200572 теңге 2005 жыл (1608333-3760)x1 4/120=187200 теңге (1608333-3760)/15=106971теңге 2006жылғы жинақталған Амортизация сальдосы 200572+187200=387772 теңге 106971+106971=213942тг Амортизацияны есептеу 2004 жылдың 1-ші қантарынан Амортизацияны есептеу үшін кумулятивтік саны мынадай 15x(15+1)/2=120. Екі әдісті пайдалану салдарынан 173830 теңгеге 2. Мысалы: объектінің қызмет мерзімі бастапқы құн амортизация сомасы 1 жыл 10000 2 жыл 10000 3жыл 10000 4жыл 10000 5жыл 10000 Тозуды есептегенде 2420 шоттар К-теледі, ал Тақырып. Негізгі құралдардың жал есебі Үй, ғимарат, машина, Жалдау - жалға берушінің дүниені жалға - жал мерзімі жалданатын мүлікті пайдалы • ең аз шамадағы жал төлемінің •жалдау мерзімі соңында активтің қалдық құны • жалға алынатын активтерге жалдау мерзімі басында белгіленген кесімді баға бөлігінде көрсетеді. Жалға алушының бухгалтерлік балансында Ағымдағы жал. Жалга берушіде: а) негізгі қүрал объектілерінің қүнына жалға ә) есепті кезең (ай) үшін жалға б)Жалға төленетін ақы бойынша ҚҚС сомасына: г)есепті кезең (ай) ішшде түскен жалға ғ) есепті кезең соңында: •кіріс жиынтық табысты арттыру үшін есептен шығарылады (3000х3) •шығыстар жиынтық табысты азайту үшін есептен шығарылады; (1200х3) е) жал мерзімі біткен соң негізгі жалға берушіге кайтарылады: Жалга алушыда: а) ағымдағы жалға түскен негізгі кұралдардың 001 «Жалға алынған негізгі кұралдар» шот ә) есеттгі кезең (ай) үшін амортизация б) жал проценті бөлігінде жалға в) жалға теленетін акы (ғимараттан басқасы) ҚҚС сомасына: г) ҚҚС есебіне жатқызу: г) жалга беруге есепті кезең (ай) -ушін жалға төленентін ақы аударылды: д) жыл соңында ағымдағы табысты азайту үшін есептен шығарылады Д7310 мерзімі біткен сон. жалға берушіге негізгі 001 «Жалға алынған нсгізгі кұралдар» шот Жалға берушіде: бұрын пайдалануда болған негізгі қүралдарды жалға а) берілген объектілердің баланыстык кұны есептен шығарылады: ә) бұрын есептелген тозу сомасы есептен шығарылады: б)берілген негізгі кұрал объекгілерінің келісілген (келісім шарттык) кұнына: в) есептелген жал төлемінің проценті ҚҚС Г) жалға төленетін ақы ҚҚС Д) есептіе кезең соңында 6210,6260 жалға алушыда - жалға алынған мүлікке келісім б. - амортизация сомасына - жалға төленетін сый ақыға ҚҚС Жал сомалары төленсе Міндеттемеге Сыйақыға Жыл соңында Мүлікті қайтаруы Амортизация 11.2. Лизингтік жалға алу Қаржылық лизинг - жалға берушінің Лизинг қүқылык жагынан ҚР-ның 5.07.2000 ж. Лизинг көбіне үш немесе одан да Салық кодексініц 74 б. 1 т. лизинг алушының меншігіне негізгі каржылық лизинг мерзімі негізгі кұралдардың пайдалы лизинг алушы мүлікті негізгі кұрал ретінде Қаржылъгк лизингке берілген (алынған) негізгі құрал Лизингтік жалдама мынадай топтар бойынша жіктеледі: 1. Жалға алынған мүлікке байланысты: а) таза лизинг шарты - мүлік лизинг алушы өзіне алады; э) толық лизинг шарты - лизинг б) ішінара лизинг шарты кезінде - тек кейбір функциялары ғана жүктеледі. 2.Қаржыландру түрі бойынша: а) қауырт—біррет жалға алу; ә) жаңартылатын (револьверлік) 3. Мәмілеге қатысушылар құрамына байланысты: а) тікелей лизинг — мүлікті дайындаушы э) жанама лизинг — мүлікті тапсыру б) көп жақтар 4. Мүлік өтелім дәрежесіне байланысты: а) толық немесе толық өтеуге жуық э) түгел өтелмейтін лизинг - шартгың 5. Өтелімдік тұрғысынан қарағанда: а) қаржылық лизинг; ә) шұғыл (оперативті) лизинг. 6. Нарық секторына қарай: а) ішкі; Лизинг операциялар есебі. Лизинг есебі Қазақстан Республикасының «Қаржылық лизинг Мысалы. Лизинг беруші жеткізуші-сатушыдан N x(N+1)/2=120, мұнда К - жабдық кұны (12 000,0) N - проценттік молшерлеме (20% : Т- төлем мерзімінің саны (10жыл х а) лизинг берушіде Лизинг есебі Қазақстан Республикасының «Қаржылық лизинг Шаруашылық операцияларьгның мачмұны Дебет Лизинг шарттарымсн жабдык алы н ды • лизинг • лизинг • негізгі • лизингтік ә) лизинг алушыда Лизинг алушының бухгалтерлік балансында тиісті жал № Щаруашылык операцияларының мазмұны Дебет Кредит 1 Негізгі құралдар лизингке 2 Лизинг шарты бойынша проценттер 3 Негізгі кұралдардың тозуы есептелді 4 Негізгі міндеттемені өтеуге акша 5 Қаржыландырылғаны үшін төлемақы төленді Осылайша, «Қаржылык лизинг туралы» Заңға сәйкес, Тақырып Материалдық емес активтердің Материалдық емес активтер – бұл өндірісте Бұл активтерді анықтауға болады, олар субъектінің Материалдық емес активтерді анықтауға болады: егер Келешек экономикалық олжа, осы материалдық Материалдық емес (ұстап көруге болмайтын) активтер Мысалға, кәсіпорын технологиялық құрал – жабдықты Кейбір материалдық емес активтер физикалық заттың Бұған қарамастан, материалдық та, материалдық емес Кейбір материалдық емес активтер фирманың басқа Компанияның келешектегі экономикалық пайдасы (олжасы) жоғарыда - сол жерде тұратын халықтың шығарылатын - препарат өндіру үшін компания башылығы - кредиторлардың, жасалған келісім – шартқа Субъекті кей жағдайларда тиесілі заңды құжаттардың Материалдық емес активтерге: лицензиондық келісімдер, компьютерлік Материалдық емес активтер (МЕА) шартты түрде Өндіріспен байланысты МЕА Коммерциялық қызметпен байланысты МЕА Қолдану (пайдалану) құқықтарымен байланысты МЕА – рдің басқа Материалдық емес активтер актив ретінде болашақта Материалдық емес активтердің құны, активтердің белсенді Материалдық емес активтердің бастапқы құны субъектінің Тақырып. Материалдық емес активтердің құжаттық ресімдеу Материалдық емес активтерді бағалау: Басқа кәсіпорындар мен адамдардан ақыға сатып Кәсіпорынға өтеусіз келіп түскен материалдық емес Жарғылық капиталға салым ретінде құрылтайшыдан келіп Материалдық емес активтердің қолда бар қозғалысының - лицензиялық келісімдер мен франшиздер; бағдарламалық қамтамасыз ету; патенттер; авторлық құқық; гудвилл; саудалық марка және тауарлық аты; технология, рецепт және формулалар; пайдалануға құқық; бәсекеге түспеу міндеттемелер Материалдық емес активтердің келіп түсуі мен Материалдық емес активтер басқа кәсіпорынға табыс 1.Басқа заңды және жеке тұлғалардан сатып а. сатып алынған материалдық емес активтердің (ҚҚС – сыз) Д-т 2710 ә. ҚҚС сомасына Д-т 1420 б. ҚҚС – ты есепке алу Д-т 3130 в. ұсынылған шотты төлеу Д-т 3310 2. Материалдық емес активті кәсіпорынның өзі а. жұмсалған материалдардың құнына Д-т 2930 ә. әзірлеушілердің жалақысы Д-т 2930 б. жалақыдан аударым сомасына Д-т 2930 3. Материалдық емес активтердің жарғылық капиталға түсуі, келіп түскен материалдық емес Д-т 2730 4. Материалдық емес активтердің өтеусіз Д-т 2730 Жыл соңына: Д-т 6280,6220,6230 5610 Біршама материалдық емес активтердің белсенді нарығы Сондықтан көптеген материалдық емес активтердің құнын, Есеп беруде материалдық емес активтердің мәні Шаруашылық жүргізуші субъектінің есеп беруінде материалдық амортизацияны есептеу үшін пайдаланатын тәсіл; пайдалы қызмет ету мерзімі немесе пайдаланатын жалпы баланстық құн және есептік кезеңнің кәсіпорынның өзі жасаған материалдық емес активтердің Сондықтан қаржылық есп беруде: материалдық емес активтердің түрі, баланстық құны, иелік ету құқығы шектелген материалдық емес міндеттемесі бойынша кепілдік ретінде берілген активтердің материалдық емес активтер бойынша алынған міндеттемелердің Қаржылық есеп беруде есептік кезеңдегі шығыс Тақырып. Материалдық емес активтердің синтетикалық есебі 1.Басқа кәсіпорындардың жарғылық капиталына салым: материалдық емес активтердің баланстық құнына Д-т бұрын есептелген тозудың сомасына келісім құнына ҚҚС сомасына (айырмашылықтан) жыл соңында барлығы жиынтық кірістің кемуіне Жиынтық кірістің артуына Д-т 6210 2. Моральдық тозуына және кәсіпорынға пайда материалдық емес активтердің баланстық құнына бұрын есептелген тозудың сомасына жыл соңында 3. Сатуға байланысты материалдық емес активтерді материалдық емес активтердің баланстық құнына бұрын есептелген тозудың сомасына сатылған активтердің келісім құнына (ҚҚС – ҚҚС сомасына ҚҚС бюджетке төленген Сатыпалушымен шот төлегенде Жыл соңында 5610 5510 4. Өтеусіз беру: Баланстық құнға Д-т 7410 материалдық емес тозу сомасына ҚҚС сомасына жыл соңында 5610