Паскаль тілінде енгізу және шығару операторларының блок-схемасы мен бағдарламасын әзірлеу

Мазмұны 1. Курстық жұмыстың тапсырмасы .......................................................................3 2. Курстық жұмыстың орындау графигі............................................................... 4 3. Кіріспе..................................................................................................................... 5 3.1 Паскаль программалау тілі.................................................................................. 5 3.2 Паскаль тілінің негізгі элементтері.................................................................... 6 3.3 Мәлімет типтері.................................................................................................... 8 3.4 Паскаль 3.4.1 Программа құрылымы.....................................................................................10 4. Turbo Pascal - дағы енгізу және 4.1 Сандық мәліметтерді енгізу операторы ..........................................................12 4.2 Символдық мәліметтерді енгізу операторы..................................................... 16 4.3 Мәліметтерді шығару операторы .....................................................................22 5. Блок схема құрылымы......................................................................................... 25 6. Программаның түсінігі.........................................................................................27 6.1 Алгоритмнің түсінігі...................................................................................27 7. Қолдану ережесі....................................................................................................28 8. Программа.............................................................................................................29 9. Программаның нәтижесі..................................................................................... 33 10. Қорытынды .........................................................................................................34 11. Қолданылған әдебиеттер................................................................................... 35 Курстық жұмыстың тапсырмасы. Енгізу және шығару операторына блок схема құрып және Pascal - да программасын жазу. Курстық жұмыстың орындау графигі. Мақсаттарды орнатып қоюы. 5.10.2008-5.11.2008 Мақсатты зерттеу және шешім әдісің таңдау. 8.11.2008-21.11.2008 Алгоритм құрылымы. 25.11.2008-29.11.2008 Бағдарламаның жазылуы. 2.12.2008 -15.12.2008 Бағдарламаның жөнделуі 18.12.2008-20.12.2008 Түсіндіргіш анықтаманың дайындалуы. 22.12.2008-23.12.2008 . 3. Кiрiспе. 3.1 Паскаль - программалау тiлi. Паскаль тiлiн 1968 - 1971 жылдары швейцариялык. ғалым Бұл тілде жазылған программа компьютерде орындалу барысында алдымен Қазiргi кезде Паскаль кез келген күрдлі есептерді шығара 3.2 Паскаль тілінің негізі элементтері. Программалар белгілі бір мәселені, есепті шешуге арналған. Есеп Паскаль тілінде программа жеке - жеке жолдардан тұрады. Паскаль тілінде программа үш бөліктен тұрады: тақырып, сипаттау Кез келген программаның алғашқы жолы PROGRAM сөзінен басталатын Программаның соңғы және негізгі бөлімі операторлар бөлімі – Program BASTAU: Сипаттау бөлімі begin Операторлар бөлімі end Операторлар бөлімінде командалар ретімен орналасады. Олардың кейбірі шартқа Деректер - сан мәндері мен мәтін түріндегі сөз Дерек енгізу - бастапқы деректерді пернетақтадан, дискіден немесе Операциялар немесе амалдар - берілген және есептелген мәндердің Шартты түрде атқарьшу белгілі бір көрсетілген шарттың орындалуына Цикл - белгілі бір шарттар орындалған жағдайда көрсетілген Көмекші программа - алдын ала қандай да бір Түсініктеме - программа жолдары соңында немесе оның түйінді 3.4 Мәлімет типтері. Программада пайдаланылатын мәліметтердің немесе шамалардың мәндері Паскаль тіліндегі Мәліметтердің немесе шамалардың типі деп, олардың қабылдай алатын Мәліметтердің әр типі тек өзіне ғана сәйкес келетін Паскаль тілінде пайдаланылатын барлық типтер скалярлық (қарапайым) және • Бүтін - INTEGER; • Нақты - REAL; • Логикалық - BOOLEAN; • Тіркестік - (STRING); • Мәтіндік (ТЕХТ) тәрізді типтер жатады. Құрылымдық типтері жиымдар - ARRAҮ, жазбалар - RECORD, Бұлардан өзге типтер программаның типтері сипаттау бөлігінде анықталуы Ол үшін type түйінді сөзі қолданылып, жазылу пішімін болады: Туре =; Логикалық шамалар екілік сандар жүйесіне сәйкес «1» және Символдық шамалар апострофқа алынған бір символды ғана мән Мәліметтердің қарапайым түрлерін стандартты типтер деп атау қалыптасқан. Стандартты типтер. Паскаль тілінде төмендегі қарапайым типтер • Бүтін типтер - SHORTINT, INTEGER, LONGINT, ВУТЕ, • Нақты тип - REAL, SINGLE, DOUВLE, EXTENDED, • Логикалық - BOOLEAN; • Симводық - CНAR; • Ауқымды (диапозонды) тип; • Саналатын тип; 3.5 Паскаль тіліндегі программа дайындау жолдары. 3.5.1 Программа құрылымы. Паскаль тілінің программасы блоктардан құрылады. қандай да бір Мәліметтерді сипаттау бөлімінің болуы міндетті емес, ал екінші Негізгі блок - негізгі программа блогы, сондықтан ол Программалардың негізг объектілері болып саналатын айнымалы, тұрақты және Турбо Паскаль программасының тақырыбын (атауын) жазбай кетуге де Сонымен Паскаль тіліндегі кез келген программаның тақырыбы, одан Программамен байланысатын кітапханалық модульдер атауларының тізімі (ол uses түйінді сөзімен басталады); 2) Белгілерді (lаbеl) сипаттау; 3) Тұрақтыларды (const) сипаттау; 4) Мәліметтер типтерін (true) анықтау; 5) Айнымалыларды (var) сипатгау; 6) Процедураларды (procedure) сипатгау; 7) Функцияларды (function) сипатгау; 4. Turbo Pascal- дағы енгізу және шығару операторлары. 4.1 Сандық мәліметтерді енгізу операторы. Берілген мәндерді айнымалыға беру ушін меншіктеу операторы пайдалануға Паскаль тілінде мәліметтерді енгізу және шығару үшін, яғни Паскаль тілінде мәлімет енгізетін READ ( READ - операторының жалпы турі (пішімі) төмендегідей: READ (а1, а2 ... ап); READLN (а1, а2, ... , ап); READLN; Мұндағы а1, а2, ..., аn - айнымалы атаулары, Енгізілетін айнымалылардың мәндері integer, reаl, char немесе stгіпg І/О error ХХ, мұндағы ХХ - бүтін сан түріндегі қaтенің сипатына READ операторы орындалtанда параметрлер өздеріне сәйкес мәндері қабылдайды, Мысал. var І: real; J: integer; К: cҺar; begin Read (І, J, К); ... Программаға мынадай бастапқы мәндер енгізіледі 212.5 38 ‘п’. Алғашқы нұсқасында мәлімет енгізу дұрыс орындалады, өйткені енгізілетін Егер енгізу пернетақта арқылы емес, дискіден немесе файлдан READ (FN, аl, а2 ... ап); READLN (FN, аl, а2, ... , ап); READLN (FN); Мұндағы FN - енігізілетін мәндер жазылған дискідегі файлдың Файлдардан мәлімет енгізу мысалдары кейінірек қарастырылады. READ операторы кез келген сандармен, символдармен және сөз Сонымен, параметрлердің сандық мәндері бір - бірінен бос ажыратылып жазылады. Мәндерді беріп болдық дегенді білдіру үшін А=5, В=6.2, С=4.5 мәндер қабылдайды. Осы мәндер арқылы Бүтін айнымалыларға бүтін, нақты айнымалыларға нақты мәндер берілуі Айнымалы сипатталғанда нақты ретінде көрсетілсе, оған нақты да, Мысалы: VAR А, В: REAL; BEGIN READ (А, В); ... END. түрінде беріліп А,В айнымалылары үшін 4 5 Enter Сандар арасында бір немесе бірнеше бос орын қалдыруға Мәндерді енгізгенде мән енгізілген жолдан келесі жаңа жолға 4.2 Символдық мәліметтерді енгізу операторы. Символдық деректерді пернетақтадан енгізу READ (READLN) операторы арқылы жүргізіледі, оларды енгізудің төмендегідей ерекшеліктері бар. 1. Бос орын таңбасы - '_' Паскаль тілінде символдық айнымалылардың мәндері (символдар) бос орынсыз жазылады. 2. Бір айнымалыға бір ғана символ меншіктеледі. Мысал программа үзіндісін қарастырайық: ...................... VAR А, В, С: CHAR; ....................... READ (А, В, С); ....................... Бұл мысалдағы READ операторы орындаларда пернетақтадан мынадай мәндер 3. Символдық айнымалыларды енгізудің тағы бір ерекшелігі - пернесі басылса да, оны READ операторы бос орын VARA, В: INTEGER; С, D: CНAR; BEGIN WRlTELN (' А, В, С, D мәндерін енгізіндер READ (А, В); READ (С, D); WRlTELN (А, В, С, D); END. Бұл программа орындалу кезінде пернетақтадан мынадай мәндер енгізілген 3 4 WF онда А = 3, В = 4, С=' READ (А, В); READLN; READ (С, D); Осылай жазылған уш оператор А = 3, В READLN; READ (С, D); READ (А, В); Программада сандық және символдық мән қабылдайтын 45 31 KN онда дисплей экранында 4531К көрінеді, демек 45 31 К N Онда дисплейден 4531KN көрінеді, яғни осылай Readln операторы көмегімен пернетақтадан бір символ енгізіп оны var сҺ: cҺar; begin writeln ('Символ енгізіндер: '); writeln (сҺ,' символы енгізілді '); write ('Enter пернесін басыңдар'); readln end. Егер осы программаның 'Символ енгізіндер:' деген хабарламасынан кейін Негізінде, перне басылғанда бірден екі код қалыптасады, оның Uses CRT; Var сҺ: cҺar; Begin Writeln ('Латын алфавитінің кіші әріптерін енгізіңдер (z-программадан шығу). Repeat сҺ := Read Кеу; write (Up Case( сҺ)); until сҺ ='z", end. Төмендегі кесте басқару пернелерің немесе олардың комбинацияларының сканерлеу коды берілген. Басылған пернелер Сканерлеу коды Басылған пернелер Сканерлеу коды Ctrl+@Ctrl+3 SҺift+Tab Alt+ 1..Alt+= Alt+Q ..Alt+P Alt+A ..Alt+L Alt+Z ..Alt+M Alt+Enter Ноте Ctrl+Home Ctrl+PgUp End 3 15 120..131 16..25 30..38 44..50 28 71 119 132 77 79 80 PgDn lns Del Fl ..FI0 SҺift+F 1..SҺift+F 10 Ctr1+Fl ..Ctrl+Fl0 Alt+F 1..Alt+F 10 Ctrl+PrintScreen PgUp 75 Ctrl+ Ctr1+End Ctrl+PgDn 81 82 83 59..68 84..93 94 ..103 О 104..113 114 73 Ctrl+ 115 116 117 118 Төмендегі scan_codes программасы басылған пернелердың сканерлеу кодын анықтауға арналған. Ол программамен жұмыс істеу барысында Сtгl Uses CRT; Var сҺ: char; Begin Writeln ('Программа символ коды мен сканерлеу кодын анықтайды'); Wrіtеlп('Программа жұмысын тоқтату үшін Ctrl+Break пернелерін басыңдар'); repeat wrіtеlп('Келесі перне: '); сҺ: = Read Кеу; writeln; if cs #0 then writeln ('Символдық перне. Огd (сҺ) = " Ord(ch)) else begin write (Басқару пернесі, символ коды: #0. ' ); сҺ : = Read Кеу; writeln ('Сканерлеу коды: " Огd(сҺ)); end·, until false; end. Бұл программа кейбір пернелерді басқанда, мысалы, F11 пернесін 4. Символдық және сандық мәндерді енгізгенде, көбінесе EOLN 4.3 Мәліметтерді шығару операторы. Паскаль тілінде нәтижені экранға шығару үшін WRITE (жазу) WRІTE (аl, а2, ... ,an); Мұндағы жақша ішінде жай айнымалылар немесе апострофтармен қоршалған WRlTE ('В мәні=', В); экранда В мәні = 1.715Е+Оl деген сөз тіркесі көрінеді. Шығарлатын мәндердің түрі айнымалылардың типі арқылы анықталады, олар Шығарылатын параметрлер бір-бірімен үтір арқылы ажыратылыn, WRITE түйінді Шығару операторында жақша ішінде қағазға немесе экранға шығарлатын WRITE (b: n) немесе WRITE (b: 5) операторы арқылы жүзеге асырылады. Мұндағы b - айнымалының «56» тіркесін шығарады. Нақты сандар ушін оның жалпы енін, сонан соң І- санға берілетін барлық орын. ІІ- үтірден кейін алынатын бөлшек цифрлар саны. Мынадай оператор берілсін делік: WRІTE (Ү: 5: 2) Мұндағы 5 - нәтижеге берілген барлық орын, 2 WRITE (С: п: т); мұндағы n - С мәнінің барлығына берілген орын WRITE (b: 8: 3,":4, с: 12: 4); мұндағы 4 - b мен с сандарының арасындағы Егер нақты сан үшін: WRIТЕ ('Ү =', Ү: Егер операторда пішім көрсетілмесе, онда нәтuжеде сол сан Паскаль тілінде параметрсіз шығару операторы WRITELN жаңа жолға Егер WRITELN (аl, а2, ...,an); операторы қолданылса, онда WRITE операторын түсініктеме беруге қолдануға болады. Мысалы: WRITE (' А, В, С мәндерін енгізіндер: '); READ (А, В, С); Мұндайда экранға: А, В, С мәндерін енігізіндер: түсініктеме сөзі шығады, сонан кейін үш сандық мән Мысалы, WRITE (' Т = ' , N: 3,": болса, онда Т-ның үш орынды мәнінен соң 4 Айталық, х= 7, ү= 15, Z= 11, ал шығарудың әр түрш тәсілдерін мына кестеде көрсетілген. Оператордың жазылуы Экрандағы нәтижесі Write (х, у); Write (Х'_,_' ,у); Write ('Х =',Х); Write (Х, ": 3, Z); Write (Х+Ү =',Х+Ү); Write (Z,'- соңы); Write ('бітті'); Write (R); 7 15 7_,_ 15 Х=7 7 11 Х+Ү=22 ІІ-соңы бітті 4.5008Е+02 5. Блок схема құрылымы. 6. Программаның түсінігі. 6.1 Алгоритмнің түсінігі. Бұл программада енпзу - шығару операторларына блок – Бұл блок - схемада n таңбасын студенттер санына 7. Қолдану ережесі. Программаны іске қосыңыздар. Программа А:\ Student. ехе Сіздің алдыңыздан меню терезесі көрінеді. Көрінген меню терезесінен Егер сіз «Программа туралы» жолды таңдасаңыз, онда сіз екенін және программа аты туралы ақпарат көресіз. Жалғастыру Егер сіз "Енгізу" жолын тандасаныз, онда алдыңыздан "Turbo Енгізілетін мәндерді енгізіп болғаннан кейін «Жауабы» жолын таңдасаңыз «Шығу» жолын тандасаңыз программадан шығасыз . 8. Программа. {Приложение А. {О каждом студенте известна следующая информация ~ Ф.и.о. ~ Год рождения ~ Группа ~ Оценка по математики ~ Оценка по истори ~ Оценка по в.т. ~ Оценка по статистики Сформируйте таблицу, записав в нее всю известную о {Автор: Бақтығалиев Бекнұр} {Подключения модуля CRT.} Uses CRT; {Описания записи о каждом студенте. } type tablica=record паmе: string[15]; group: string[6]; god: integer; vt, history, stat, math: byte; sr bal:real; end; var i,j, n:integer;a:tablica; {Таблица- массив записей.} mas: array [1 .. 30] of tablica; {Переменные для сравнение средних значении пo предметам. } s vt, s history, s stat, s math: begin {Bвод количества n записи.} write('n='); readln(n); {Ввод элементов в массив записей.} for і:=l to n do with mas [і] do begin writeln (' і=', і: 4); writeln ('FIO'); readln (nаmе); writeln('GROUP') ; readln (group); writeln ('Year'); readln (god); writeln ('Otsenki'); readln(vt,history,stat,math); sr_bal:=(vt+history+stat+math)/4; end; {Вычисление средних значении по каждому предмету. } s vt:=0; s history:=0; s stat:=0; s math:=0; for і:=l to n do begin s vt:=s vt+mas[i] .vt; s history:=s history+mas[i] .history; s stat:=s stat+mas[i] .stat; s -math:=s -math+mas[i] .math; end; s vt:=s vt/n; s history:=s history/n; s stat:=s stat/n; s math:=s math/n; {Упорядочение массива записей в алфавитном порядке фамилии.} for і:=l to п-l do for j:=l to п-l do if mas[j] .name>mas[j+l] .пате then begin a:=mas[j]; та s [j ] :=та s [j +1] mas[j+l] :=а; end; {Вывод результатов.} clrscr; write(' ':8,'FIO , , .. 4) .,• wr і te (' ': 2, 'GROUP '); write(' ':l,'Year ',":2); write (": 3, 'OTSENKI', ' writeln('Sr.Bal') ; for і:=l to n do with rnas[i] do begin write(narne:15); write (' ',group: 8); write(' ',god:4); -- _. о. _ writeln(' ',vt:з,' ',history:3,' ',stat:3,’math : 3,' ', sr_bаl end; writeln (' , ' Sr. bа1: ' " end. 9. Программаның нәтижеcі. Енгізілген мәндер: 1. n = 3 2. і= 1 Ф.И.О.:Бисенов Нүргелді 3. Группа: 11-122 4. Год рождения: 1988 5. Отценки: 5454 6. і= 2 Ф.И.О. : Бақтығалиев Бекнұр 7. Группа: 11-122 8. Год рождения: 1989 9. Отценки: 5 4 5 5 10.і = 1 Ф.И.О.: Амангелді Медет 11.группа: 11-122 12.Год рождения: 1989 13.0тценки: 5 444 Енгізілген мәндердің нәтижесі: Ф.И.О. Бақтығалиев Бекнұр 11-122 Бисенов Нүргелді Амангелді Медет Средний бал: 10. Қорытынды. Курстық жобалау жұмысын жазу барысында менімен бағдарлама жазылған 11. Қолданылған әдебиеттер. 1. Авторы: Алексеев Е. Р. "Турбо Паскаль 7.0" 2. Авторы: Немнюгин С. А. "Turbo Pascal" учебник. 3. Авторлары: Б. Бөрібаев. Б. Нақысбеков Т. Мадиярова. 27 Тақырыбы:Turbo Pascal - дағы енгізу және шығару операторлары оператор end begin Белгіні сипаттау ; Тұрақтыны сипаттау Типтерді анықтау Айнымалыларды сипаттау Процедураны сипаттау Функцияларды сипаттау 1 Басы 2 n 3 I=1, n 4 Mas [i] 5 i = i 6 FIO, Group, Year, otsenki 7 Sr_bal = (vt+history+stat+math)/4 8 S_vt=0 S_history=0 S_stat=0 S_math=0 9 s_vt=s_vt + mas [i].vt s_history=s_ history+ mas [i]. history s_stat=s_stat+ mas [i]. stat s_math=s_math+ mas [i]. math 10 s_vt=s_vt/n s_history=s_ history/n s_stat=s_stat/n s_math=s_math 11 i=1, n-1 12 j=1, n-1 13 Mas[j]. name>mas [j+1]. name 14 a=mas[j] mas[j]=mas[j+1] mas[j+1]=a 15 FIO, Group, Year, otsenki Sr_bal 16 name, group, god, vt, history, stat, math, sr.bal 17 sr.bal: s_vt, s_history, s_stat, s_math 18 Соңы