1941-2002 жылдар аралығындағы Павлодар облысының ұлттық құрамы: соғыс, репрессиялар және қоныс аударулардың демографиялық әсері

 Тақырыбы: “1941-2002 жылдар аралығындағы Павлодар өңіріндегі ұлттық құрамның Мазмұны Бет Кіріспе...............................................................................................2 Негізгі бөлім Екінші Дүниежүзілік соғыс жылдарындағы Павлодар облысындағы ұлттық құрамның 1959 жылғы санақ бойынша Павлодар облысының ұлттық құрамының 1970 жылғы және 1979 жылғы санақ бойынша Павлодар 1989, 1990 жылдардағы Қазақстандағы неміс, ингуш және шешен 2000, 2001 және 2004 санақ бойынша Павлодар облысының Қазақстан өңіріне (Жетісу) ұйғырлар мен дүнгендердің қоныс аударды........................................................................................................19 Қорытынды бөлім..........................................................................23 Пайдаланған әдебиеттер................................................................24 Кіріспе Тақырыптың өзектілігі: - Қазақстан халқы туралы Ұлт дегеннің түпкі ұғымы қандай Қазақстан халқының 56 пайызын қазақ Жоғарыдағы біз тақырыпқа шығарып, Ата Заңымыз бойынша бүгінігі асқан ержүрек те батыр,әрі аңқау, аңғал, адал жұрт Тақырыптың мақсаты: - Павлодарда көп ұлттық мәселенің шетін шығару ұлтаралық - Павлодар облысының ұлттық құрамының қалай өзгергендігін зерттеу. - Ұлттар арасындағы қарым-қатынастар - Павлодар облысының ұлттық қүрамының өзгеру барысы -1941-1945 жылдары аралығындағы Екінші Дүниежүзілік Ұлы Отан соғысы - Ұйғырлар мен дүнгендердің Қазақстан жеріне келу себептері. Міндеттері: Павлодар өңіріне ұлттар қалай, неліктен, қашан келді. Ұлттардың орналасу мекені. Павлодар өңіріндегі ұлттардың қазіргі кездегі жағдайы. Басқа ұлттардың көбейгеніне қарамастан қазақ ұлтының жағдайы. Тарихнамасы: - Қаратаев Т. Жүз жылдың ақ-қарасы», Алматы, 1993 - Өмірзақов Ө. «Ресейге қосылғаннан не ұттық?», Алматы, 2003 жыл. - Еңсебаев Т. «Павлодар өңірінің тарихы туралы очерктер», 2001 жыл. - «Павлодарлықтардың ерлігі халық жадында, 1941-1945», Павлодар 2005 жыл. - «Облыстық статистика бөлімінің ұлттық құрамы жайындағы кітапшасы» , Павлодар 2002 жыл. - «Павлодарская область в цифрах и факрах 1999 жыл - «www.google.kz» интернет сайты - С.Торайғыров атындағы облыстық кітапханадағы мәліметтерді қолдану - Екібастұз қаласындағы орталық кітапханадағы мағлұматтар. Тақырыптың хронологиялық шеңбері (қай жылдан- қай жылға дейін): - 1941 жылдан - 2002 жылға дейін. Негізгі бөлім 1. Екінші Дүниежүзілік соғыс жылдарындағы Павлодар облысындағы ұлттық - Егер неғұрлым кең анықтама берер болсақ, патшалық Бұл орайда Қазақстанға ерекше маңыз берілді, өйткені ол XVIII ғасыр мен XIX ғасырдың бірінші Самодержавиенің отарлау саясатында негізгі екі кезеңді бөліп Ресейдің Қазақстанға,қазақ жеріне қызығуы әсіресе,патшалық өкіметтің башқұрттар мен Жалпы Ресей империясының Қазақстанды отарлап,бодан етуін мынадай кезеңдерге 1.XVI ғасырдан бастап әрқилы босқындар,қашқын казактардан құрылған отрядтардың 2.XVII ғасырдан бастап сауда-өнеркәсіп капиталының ыңғайымен әскери-әкімшілік отарлау 3.XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың басына дейін көшіп-қону 4.XVII ғасырдан XX ғасырға дейін созылған әлеуметтік-идеологиялық Бұл кезеңдерде басқару жүйесін реформалау,жергілікті халықты рухани жиhаттан Қаруын орыс, қалмақ сатты, Айдап сап малғұндарды қоқаңдатты. Қырғызып қазақтарды қалмақтарға, Орыстар қамалдарын салып жатты. Ресей патшалығы шығысқа баратын қақпаның кілті есебінде қараға Қазақстан территориясының ұтымды сәттерді пайдалана отырып, қолына түсіруге Дегенмен, XIX ғасырдың екінші жартысы Қазақстанның Ресей құрамына Жергілікті қазақ жұмысшылары қанаудың ең озбырлығына ұшырады. Небір Қазақтарды бұратана халық ретінде қараған патшалық өкімет, олардың Патша өкіметі Қазақстанды Ресей империясының құрамына толық енгізуді Қазақстанда прогрессивті де демократиялық ой мен сананың өркендеуіне Саяси жер аударылғандар мен революцияшыл халықшылдар Қазақстанда педагогтық 1867-1868 жылдардағы реформалар негізінен патша өкіметі өндіріс иелеріне,саудагерлерге Жердің көп бөлігін Сібір казак-әскерлеріне тиісті делініп, оның Сталиндік репрессия кейбір жеке «Халықтың атасы» 24 сағаттың ішінде Қазақстан КП (б) Павлодар облыстық комитеті Ұлы Отан соғысы басталысымен 1944 жылдың наурызында Павлодар өңіріне Біздің облыс 1941 жылдың 28 қыркүйегінде Соғыс басталысымен депортацияның Көшіп келіп жатқан адамдарды 1944 жылдың тамызында Павлодар облысының Цюрупин ауданында 1010 отбасы Облысымызға эшелондармен әкелінген нміс Павлодар облыстық атқару қарасты №499 Көрсетілген жәрдем жеткіліксіз болатын, қоныс Совхохдағы неміс тұрғындарының 42 Жағдай өте күрделі, не істеу Облысқа арнайы қоныс Немістер – 37703 Еврейлер – 6 Орыстар – 1085 Украиндықтар – 127 Белорустар – 4 Мордовалықтар – 6 Татарлар – 5 Поляктар – 8 Мадьярлар – 1 Латыштар – 11 Австриялықтар – 1 Хорваттар – 8 Румындар – 9 Эстондықтар – 14 Армяндар – 1 Чуваштар – 5 Чехтар – 4 Француздар – 10 Молдаван – 12 Грузиндер – 13 Осетиндер – 1 Түріктер – 1 Соғыстың ортасы мен соңында 1944 жылдың 31 қаңтарында Совет халық комиссариаты мен Майқайың мен оның 1-нші диаграмма Облыстық атқару комитетінің рұқсатымен Павлодар 1942 жылдың наурызында жергілікті билік 1943 жылы Баянауыл ауданында Польша елшілігінің Қазақ СССР Халық Комиссарлары Кеңесінің өкілі Заитованың Солтүстік Қоныс аударушылардың материалдық-тұрмыстық жағдайының 1944-1945 жылдармен 2-нші диаграмма 1959 жылғы санақ бойынша Павлодар облысының ұлттық құрамының 1953 жылғы қыркүйек – КОКП – ның ОК Азық-түлік тапшылығын шешу, астық өндіруді арттыру мақсатында тың Қазақстандағы тың жерлерді игеретін аудандар: Қостанай, Ақмола, Солтүстік Тың игеруге басқа республикалардан адамдар көшіріліп әкелініп, оларға Дүние – мүлкімен тегін көшірілді. Әр отбасы басшысына 500-1000 сом, әр отбасы мүшесіне 10 жылдық мерзімге үй салу үшін 10 мың Мал сатып алу үшін 1500-2000 мың сом несие Азық-түлік көмегі ретінде 1,5 центнер астық немесе ұн 2 жылдан 5 жылға дейін ауылшаруашылық салығынан босатылды. 1954-1962 жылдары тың және тыңайған жерлерді игеруге 20 Тың жерлерді игеруге 10 мыңдаған мамандар, ауыл шаруашылық 1954-1955 жылдары- 4,5 мың маман; 1959 жылы 15 мың маман еңбек етті. Тың жерлерді игеруге келген мамандық иелері мен жас Бұл кесте Павлодар облысының 1959 жылғы халық санын Ұлттар Адам саны Башқұрттар 317 Белорустар 6957 Болгарлар 1365 Ингуштер 7540 Қазақтар 101339 Кәрістер 307 Молдавандықтар 2304 Мордвалықтар 1223 Немістер 55100 Поляктар 732 Орыстар 178760 Татарлар 7218 Удмурттар 320 Украиндер 65888 Шешендер 4077 Чуваштар 663 Басқалар 4871 Осы кестеге сәйкес біз диаграмма құрастырдық. 3-нші диаграмма Түйін: Алғашқы тыңгерлер легіне Қазақстан туралы – жабайы, адам бастады. 1970 жылғы және 1979 жылғы санақ бойынша Павлодар 1960 жылы пайдалы қазбалар өндіру орындарын жұмыс қолымен 1959-1964 жылдары – 64 мың адам; 1965-1975 жылдары – 115 мың адам. Біз 1970-1979 жылдары статистикалық мәліметтерге қарай отырып, төмендегідей Ұлттар Адам саны 1970 жылы 1979 жылы Башқұрттар 1276 1686 Белорустар 12618 11512 Ингуштер 2039 2013 Қазақтар 175691 216113 Молдавандықтар 4641 4381 Мордвалықтар 2067 1996 Немістер 73614 81487 Поляктар 1350 1422 Орыстар 310004 370916 Татарлар 13972 16801 Удмурттар 1636 1507 Украиндер 85839 83185 Шешендер 1394 1298 Чуваштар 1691 1678 Басқалар 12111 9931 Осы 1979 жылғы адамдар санына сүйене отырып, диаграмма 4-нші диаграмма Түйін: Демографиялық жағдай ауырлады; Жергілікті мамандар дайындауға көңіл бөлінбеді. Жаңа құрылған экономикалық басқару жүйесі реформаның өрістері барысында Республика өнер кәсібі шикізат өндірушілік сипатта қала берді. Аймақтың экологиялық тазалығы сақталмады. Әлеуметтік-тұрмыстық салаға қаржы бұрынғысынша 1989 жылғы Қазақстанда неміс халқының жағдайы. Неміс халқының бірнеше дүркін қалыптасқан жағдайы Немістердің қоныстану ерекшелігінің бірі олардың негізгі мекен жайлары, 1989 жылғы халық санағы мәлеметтері бойынша Қазақстандағы немістердің 5-нші диаграмма және 6-нші диаграмма және 7-нші диаграмма 2000, 2001 және 2004 санақ бойынша Павлодар облысының Павлодар өнірінің әлеуметтік-экономикалық жағдайына байланысты статистикалық бөлімге сүйене Ұлттар Адамдар саны 2000 2001 Қазақтар 313956 315698 Орыстар 60536 58342 Украиндар 60536 58342 Белорустар 8387 8017 Татарлар 16679 16329 Немістер 39324 35452 Басқалар 24494 23741 Барлығы 792404 776881 және 2004 жылғы: Ұлттар Адамдар саны Әзірбайжандар 5 Армяндар 8 Белорустар 14 Қырғыздар 50 Молдавандар 7 Орыстар 1907 Тәжіктер 6 Түрікмендер 1 Өзбектер 1175 Украиндер 43 Грузиялықтар 2 Барлығы 3216 6. Қазақстан өңіріне (Жетісу) ұйғырлар мен дүнгендердің қоныс - Қазақстандағы басқа ұлттың қалыптасуы туралы әңгімені бастамас Қазақ жеріндегі басқа ұлттардың тарихын таразыға салып, ғылыми Әсте, бұл еліміздегі басқа ұлт өкілдерін ешқандай құқықтық Тағы бір айта кететіні басқа ұлт өкілдерінің қазақ Қазақстан халқының 56 пайызын қазақ этносы Алдымен «этнос» ұғымының түп-төркініне көз жүгіртелік. «Этнос» дегеніміз 1930-1950 жылдары он беске жуық Тағдыр тәлкегінен XIX ғасырдың 1881 жылы Ресей Қытаймен Құлжа Жетісуға ұйғырлар мен дүнгендердің Қазақстанға дүнгендер мен ұйғырлардың қоныс Олардың қоныс аударуы мынандай Ұйғырлар мен дүнгендер дәнді Қазақ жеріне қоныс аударған Қорыта келгенде, бүгінгі тәуелсіз Қазақстан 1938 жылы Қазақстандағы кәрістердің саны – 1959 жылы -74 мың адам. 1999 жылы-99657. Кәрістерге орыс шенеунікерінің сенімсіздік Қазақстанға көшірілген кәрістер нақтытүрде Біріншісі – 1937 жылдың күзінен 1938 жылғы көктемде кәрістерді қоныс Қазақстанға барлығы 20789 отбасы, 98457 адам әкелінді. КСРО Халық комитеті кеңесінің 1938 жылғы 20 ақпандағы Қазақстанның ХКК мен КП (б) ОК 1938 жылғы Қорытынды бөлім Тәуелсіз Қазақстанда қуғынсүргінге ұшырағандардың үні анық естілуі үшін Пайдаланған әдебиеттер 1.Қаратаев Т. «Жүз жылдың ақ-қарасы», Алматы, 1993 жыл. 2.Өмірзақов Ө. «Ресейге қосылғаннан не ұттық?», Алматы, «Санат» 2003 жыл. 3.Еңсебаев Т. «Павлодар өңірінің тарихы туралы очерктер», Павлодар 2001 жыл. 4. «Павлодарлықтардың ерлігі халық жадында, 1941-1945», Павлодар 2005 жыл. 5. «Облыстық статистика бөлімінің ұлттық құрамы жайындағы кітапшасы», Павлодар 2002 жыл. 6. «Павлодарская область в цифрах и фактах прошлого», 1999 жыл. 7. Қазақстан тарихы. Шын кітап. Х. Ермуханова. Алматы 8. www.google.kz интернет сайты 9 24