Паскаль бағдарламалау тілі және Turbo Pascal 7.0 интегралдық ортасы: синтаксис, деректер типтері, компиляция және редакциялау құралдары

 Паскаль программалау тілі. 3 Turbo Pascal 7.0 интегралдық программалау Паскаль тіліндегі программаны теру және Программаны компиляциялау және компиляция қателерін Паскаль тілінің алфавиті және сөздігі. Паскаль тілінің негізгі операторлары. 23 Массив типінің сипатталуы. 25 Мәліметтердің жол типін сипаттау. 26 Мәліметтердің жиын типін сипаттау. 29 Мәліметтердің жазба типін сипаттау. 31 Файл туралы жалпы түсінік. 33 Файлдар. 33 Файлдарды баяндау. 34 Файлдармен жұмыс жасау. 34 Паскаль программалау тілі. Программалау дегенді біз бүгінгі күннің, Ең бірінші программалау тілі болып 1-сурет. Паскаль тілінің құрылуының қысқаша 1970ж. программалау әлемінде кемінде Кейіннен осы тілдің бірталай түрлері Сонымен қатар Turbo Pascal тілі Бүл тілдің программистер арасында кеңінен Паскаль тілі өзінің икемді сипатталуына Алгоритмдердегі концепцияныпрограмма түрінде бейнелеуге түрлі Программада пайдаланатын айнымалылардың алдын ала Паскальда қарапайым және икемді басқару Паскаль тілінің құрушысы Н. Вирттің Паскаль тілінің маңызды ерекшелігі болып Трансляторлар. Паскаль тілінде жазылған программа Трансляторлар үш түрлі болады, олар: Интерпретатор деп берілген программаның әр Компилятор – берілген программаны толығымен Ассемблерлер автокодтар (ассемблер) тілінде жазылған Кез- келген транслятор келесі мәселелерді Трансляция жасылып жатқан программаның синтаксистік Объекттік немесе қарапайым деп аталатын, Компьютерлік жадының тиімді пайдалануын қадағалап Turbo Pascal 7.0 интегралдық программалау ортасын пайдалану Паскаль тілінде программа құрастыру келесі Әр кезеңде орындалатын әрекеттерге сай Турбо Паскаль программалау жүйесі интегралды Турбо Паскаль 6.0 және 7.0 экранға бірінің үстіне бірі қабатталып менюді, диалогтық терезелерді, компьютерлік тышқанды көпфайлды редактор (көлемі 1 байтқа программаның орындалуын жөнге салуда (түзеуде) Турбо Паскаль пакетінің негізгі файлдары. TURBO.EXE – интегралдық программалау орта; TURBO.HLP – жедел жәрдем мәліметтерін TURBO.TP – жүйенің кофигурациясын сақтайтын TURBO.TPL – Турбо Паскальдің стандарттық Ал C:\BORLAND\BP\BGI каталогында графикалық режимде Турбо Паскаль интегралдық программалау ортасын Турбо Паскаль программалау ортасын іске Осы әрекетті орындаған соң экранға 2.-сурет. Турбо Паскаль 7.0 терезесі. Экранда программалау ортасының негізгі үш Меню жолы – менюдің барлық File Edit Search Run Compiler Debug Tools Options Window Help Экранның төменгі жағында функционалдық клавишалар Негізгі менюдің керекті нұсқауын таңдау Егер де меню нұсқауларының жазылуы Ал орындалып жатқан әрекетті тоқтату Турбо Паскаль программалау ортасында көрініп, жабу батырмасы; скролинг жолы; масштаб батырмасы; терезе нөмірі; терезенің мөлшерін өзгертетін бұрыш. Бұл элементтердің терезеде орналасуын 2-суреттен 1-кесте Клавиша Меню элементі Функция F1 Help Жәрдем терезесін экранға F2 File/Save Ағымдық терезедегі F3 File/Open Файл ашу диалогтық F4 Run/Go to Cursor Курсор F5 Window/Zoom Ағымдық терезені масштабтау F6 Window/Next Келесі ашық терезеге F7 Run/Trace Into Программаның орындалуын F8 Run/Step Over Процедуралардың орындалуын F9 Compile/Make Ағымдық терезедегі программаны F10 (none) Меню жолына қайту Статус жолында клавишалардың негізгі қисындасуы әрекеттің ең тиімді орындалу жолын қандай функция орындалып жатқаны туралы таңдалған команда немесе диалогтық терезе ағымдық терезеде, осы мезгілде рұқсат Паскаль тіліндегі программаны теру және Программаны теріп оны редакциялауды Турбо Жаңа программаны жазу үшін File 2-кесте. клавишалардыңарнайы қисындасуы Клавишалар функциялар Ctrl+ K және W Ctrl+ K және R Ctrl+ K және кез Ctrl+ K және Т Ctrl+ K және В Ctrl+ K және К Ctrl+ Q және кез Ctrl+ Q және А Ctrl+ Q және Р Ctrl+ Q және L Ctrl+ Q және Ү Ctrl+ Q және W Ctrl+ Q және [ Ctrl+ Q және ] Ctrl+ Y Тізбекті жою Ctrl+ Home (немесе Ctrl+ End) Ctrl+ PgUp Файлдың басына өту Ctrl+ PgDn Файлдың соңына өту Shift+ курсоды басқару клавишалары Блокты Программаның текстін терген кезде әр Енді осы текстік редактордың жүйелі Егер Edit командасының менюін ашып 3-сурет Edit командасының менюі Edit менюінің нұсқауларын орындау алдында Бұл тізімде көрсетілген нұсқаулар аса aлдыңғы орындалған әрекетті жою (Undo), aлдыңғы орындалған әрекетті қайта тұрғызу жойылған информацияны буферге орналастыру (Cut), белгіленген информацияның көшірмесін буферге сақтау буфердегі информацияны экранда курсормен белгіленген белгіленген информацияны жою (Clear). Функциялдың оң жағында осы функциялармен Егер программаныредакциялау кезінде алдыңғы Соңғы Show clipboard функциясы буферде Турбо Паскальдағы текстік редакторының негізгі 3-кесте Клавишалар Меню нұсқаулары Функциялары Ctrl + Del Edit► Clear Ctrl + Ins Edit► Copy Shift + Del Edit► Cut Shift + Ins Edit ►Paste Ctrl + L Search► Search F2 File► Save Терезедегі файлды F3 File► Open Файлды ашу Редакциялаумен байланысты болатын негізгі жүйелі 4-сурет Search нұсқауының менюі Search нұсқауы бойынша орындалатын іс- Find Replace Search again Go to line number Show last compiler error Find error Find procedure Іздеу процедурасын орындау үшін алдымен Өте маңызды жай: Tab және Run (іске қосу) менюі. Бұл Run нұсқауы (немесе Ctrl+ F2) Program reset (Ctrl+ F2) нұсқауы Go to cursor (немесе F4) Trace into (немесе F7) Step over (немесе F8) нұсқау Программаны компиляциялау және компиляция қателерін Программаны теріп болғаннан кейін оны Сонымен қатар компиляция кезінде программадағы Хабарламада аталған қателерді жою үшін 5-сурет Компиляция нәтижесі туралы Турбо Паскаль программалау ортасының анықтама “Compile successful” деген хабарламаға жауап Егер де программаны атқарушы файл 6-сурет. Compile Сонан соң Compile нұсқауының менюінде Егер де Destination опциясы Терілген программаны іске қосу және Нәтижелер терезесін Alt+ F5 клавишалар Осы кезге дейін программаныңтексті әлә Содан соң 7- суреттегі көрсетілген 7- сурет. Save as… Диалог терезесі. Файл атын енгізетін өріске жаңа Тақырыптың соңында айтып кететін жағдай Осы тарауда келтірілген материалды игеру Турбо Паскаль программасын іске қосу Турбо Паскаль тіліндегі программаны Турбо Паскаль тіліндегі программаны копиляциялау, Терілген программаны іске қосу және Программаның дұрыс орындалуын ұйымдастыруға арналған Бұл тақырыптың тапсырмаларын толық игеру С: дискісінде Мысалдар атты Папка Ол үшін Windows операциялық жүйесінде С:дискісін белгілеңіз; Файл→ Создать→ Папку; бұл әрекет Жаңа Папкаға Мысалдар деген атау Турбо Паскаль программалау ортасын іске Кез келген математикалық есептің шартын Бастапқы мәліметтер қай түрінде жадыға Мәліметтерді жадыда қалай сақтау керек Мәліметтерді өңдеуге арналған қолайлы командаларды Мәліметтер программадан пайдаланушыға қай түрінде Мәліметтерді өңдеуде көптеген командалар пайдаланылады. Кез келген тілді игерудегі программалау Идентификатор - әріптерден, цифрлардан және Сандар – бүтін және нақты Текстер – символдар тізбегі (белгілі Операциялардың белгілері және бөлгіштер – Егер де тіл алфавиті, қызметші Паскаль тілінің алфавиті және сөздігі. Тіл деп пайдаланушы мен ЭЕМ-ң Алфавит – программаны жазудағы пайдаланылатын Сөздік – осы тілде пайдаланатын Тіл грамматикасы – машинаның іс Әдетте программа белгілі бір объектілірмен Паскаль тілінің алфавитіне кіретін символдарды Әріптер ретінде латын алфавитінің бас, A,B,C,D,E,F,G,H,I,J,K,L,M,N,O,P,Q,R,S,T,U,V,W,X,Y,Z,a,b,c,d,e,f,g,h,i,j,k,l,m,n,o,p,q,r,s,t,u,v,w,x,y,z, және ‘_’ Төменгі сызықша белгісі ‘_’ әріп Циырлар – белгілі 10 араб Цифрлар сандарды, идентификаторларды жазу үшін 16 – разрядты цифрлар: олардың Арнайы символдар: + Қосу, > Үлкен - Азайту, < Кіші * Көбейту [ ] / Бөлу ( ) = Теңдік { } , Үтір $ Валюта (доллар) ‘ Дәйекше (апостров) @ Амперсенд . Нүкте ^ Тильда ; Нүктелі үтір # : Қос нүкте Белгісі жоқ Алфавит символдары Паскаль – программасының Тілдің минималдық бірлігі лексема деп Қызметші (резервтелінген) сөздер. Әріптерден тұратын, Паскаль тіліндегі резервтелінген сөздер Abslute Абсолюттік Label Белгі And Логикалық және Library Кітапхана Array Массив Mod Бөлуден қалдық Asm Ассемблер Nil Жоқтық Begin Блок басы Not Логикалық Case Вариант Or әлде, яки Const Тұрақы Of дан,-ден,-тан,-тен Constructor Құрастырғыш object Объект Div Бүтін бөлу Packed Тығыздап Go to өту, көшу Procedure Do Орындау Program Программа Downto ... дейін кішірейту Record Destructor Қирату, бұзу Repeat Қайталану Else әйтпесе Set Жиын End Блок соңы Shl Солға Exports Экспорт Shr Оңға байт External Сыртқы String Жол File Файл Then онда For үшін To Үлкейте бере Forward Озу, алына шығу Type Function Функция Unit модуль If Егер Until Дейін Implementation Іске асыру Uses Пайдалану In Тиісті Var Айнымалы Inline негізгі While әзір Interrupt Тоқтату With - мен Interface Интерфейс Xor OR болғызбауы Interited мұрагерлік 2. Идентификаторлар (атаулар). Алгоритмге қойылатын Идентификатор әріптер мен цифрлардан құралған Программа жазу барысында идентификаторларды құрастырудың Идентификатор әрқашанда әріп немесе ‘_’ Оның құрамында әріптер, цифрлар және Идентификатор ұзындығы 255 символдан тұруы Идентификатордың “бос орынның” символын немесе Идентификатор құрылымы схема тұрінде 8 8-сурет. Идентификатор құрылымы 3. Бейнелер. Тілдің бұл құрылымы 4. Операциялар белгілері. Бір немесе 5. Бөлгіштер арнайы символдардан құралады Тұрақтылар мен айнымалылар Басқа да программалау тілдеріндегідей Паскаль Программа орындалу барысында көрсетілген қалпынан Паскаль тілінде түрлі тұрақтылар қарастырылады, Бүтін тұрақтылар нүктесіз, нақты түрақтылар Нақты сандарды бейнелеуде ондық белгісі Математикалық жазылуы 145 -0,32564 3,14•105 -17•10-2 16 – разрядты сандар. 16 Логикалық тұрақтылар - бұл Символдық тұрақтылар – бұл екі Мысалы: ‘z’~ z не болмаса Символдық тізбек – бұл екі Мысалы: ‘My Book’ не болмаса Жиын құрылысшы – екі жағынан Мысалы: [1,2,3,4,…15,16] [blue, red] [ ] [tru] Барлық тұрақтылар программаның const деген Программа орындалу барысында мәндер өзгеретін Айнымалылар сипаттамасының жалпы түрі: Var : ; мысалы: var X,Y,Z: integer; Max, min: real; Өрнектер. Паскаль тілінің негізгі элементтерін Амалдар. Паскаль тілінде келесі операциялар унарлық операциялар: not, @; мультипликативтік операциялар: *, /,div, mod,and,shl,shr аддитивтік операциялар: +, -, or, қатынастар: =, , , Стандартты функциялар мен процедуралар. Стандартты 5 – кесте Амалдар әрекет Операндтардың типтері. Нәтиженің + * - Қосу Көбейту Алу Real, integer Real, integer Real, integer Integer, егер екі / Бөлу Real, integer Real Div Бүтіндей бөлу Integer Mod Қалдық бөлу Логикалық және қатнастар операциялары Not Мойындамау Boolean Boolean Or әлде And Және = Тең Тұрақты айнымалылардың кез Boolean < > Тең емес > < >= {[параметрлері]} End; Бұл тарауда бұрынырақ сипатталған таңба, Begin ; … ; end. Түсініктеме (коментарийлер) Түсініктемелердің негізінен атқаратын қызметі программа Паскаль тілінің негізгі операторлары. Меншіктеу операторы. Кез келген программалау Жазылу жалпы түрі: Енгізу – шығару операторлары. Компьютерде ең қарапайым есепті шығарғанда Жазылуы: Read (); Readln операторы Read операторындай, бірақ Жазу операторы Write программадағы өрнекткрдің, Жазылу жалпы түрі: Write (); Writeln операторы Write операторы тәрізді, Егер де есептеу процесінің орындалу Тармақталу операторы көрсетілген шартқа байланысты Жазылуы: if then Мұндағы: - 1 оператор, 2 - шарт – кез келген Бұл оператордың жұмысы төменгі суретте 12-сурет. Шартты тармақталу Циклдік өңдеу операциялары. Математикада, экономикада көптеген есептерді шығару Паскаль тілінде цикл ұйымдастыру операторларының While (әзір), Repeat (дейін), For (параметрлі цикл). While, Repeat операторлары қайталану саны While – Do операторы, Паскаль Жазылуы: While Repeat – Until. Бұл оператор Жазылуы: Repeat Until Repeat пен Until қызметші сөздернің For – Do, For – Жазылуы: 1. For For := =) амалы. [1,2,3,4] >= [2,3,4] →True [‘a’, ‘z’] >= [‘c’, ‘b’, [‘a’.. ‘s’] >= [‘b’.. ‘t’] “Кіші немесе тең” (