Кәсіпорын баға саясаты: теориялық негіздер және ҚазТрансГаз АҚ мысалы

МАЗМҰНЫ КІРІСПЕ..................................................................................................................3 КӘСІПОРЫННЫҢ БАҒА САЯСАТЫ...................................................4 Баға саясатының мақсаттарын анықтау.....................................................5 Бағаны құрайтын факторларды талдау.....................................................7 Бағаны құрау тәсілдерін таңдау..................................................................9 Баға стратегиясын таңдау, соңғы бағаны бекіту....................................10 «ҚазТрансГаз» акционерлік қоғамының баға саясатын талдау....12 2.1 «ҚазТрансГаз» акционерлік қоғамы компаниясы туралы.....................12 2.2 «ҚазТрансГаз» АҚ компаниялар тобы қызметінің өндірістік 2.3 Қаржылық жағдай туралы шоғырландырылған есеп............................15 КӘСІПОРЫНДА БАҒА БЕЛГІЛЕУ ӘДІСІ.........................................21 Бағаны жеңілдікпен және сынақпен орнату............................................21 Баға саясатын құру ………………………................................................23 ҚОРЫТЫНДЫ…………………………………………………………………25 ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ………………………………….26 ҚОСЫМША КІРІСПЕ Нарықтық механизмнің негізгі элементтерінің бірі – баға. Нарықтық Баға құрудың негізгі міндеттері: өндіріс, тауарды өткізу, құнның Сондай-ақ экспорт және импорт тауарлары мен қызмет көрсету Жұмыстың негізгі мақсаты:Қазақстан Республикасындағы тауарларға баға қалыптастыру саласын Жұмыстың негізгі міндеттері: - маркетинг жүйесіндегі қызмет көрсету мен тауарлардың алға - маркетингтегі баға саясатының тауар мен қызмет көрсетудің - маркетинг жүйесіндегі тауар мен қызмет көрсетудің қалыпты 1 КӘСІПОРЫННЫҢ БАҒА САЯСАТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 1.1 Баға саясатының мақсаттарын анықтау Ұйымның баға саясатын қалыптастыру: кезеңдік басшылық Кәсіпорын баға саясатының барлық кезеңдерін қалыптастыра отырып, шығарылатын Дұрыс қалыптасқан баға саясаты - нарықта өнім Кәсіпорынның баға саясатын қалыптастыру 1-ші кестеде ұсынылған 1 кесте Ұйымның (кәсіпорынның) баға саясатының кезеңдері № п/п Кезең атаулары Жүзеге асыру нұсқалары 1 Баға саясатының мақсаттарын анықтау 1.1. нарықта аман қалу стратегиясы; 1.2. пайданы максимизациялау шарттарын орындау ; 1.3. нарықтағы үлес көрсеткіштері бойынша көшбасшылық және 1.4. нарықта баға бегілеуде көшбасшылық; 1.5. жаңалықтар енгізуде көшбасшылық. 2 Баға құрайтын факторларды талдау 2.1. сұранысты талдау (бағалық және бағалық емес құрамдар); 2.2. сұраныс икемділігін талдау; 2.3. ұсынысты талдау ( бағалық және бағалық емес 2.4. ұсыныс икемділігін талдау; 2.5. өндіріс шығындарын бағалау; 2.6. бәсекелестер шығаратын өнімдер мен олардың 3 Баға құрайтын тәсілді таңдау 3.1. өнімнің өзіндік құнына үстеме баға; 3.2. шығынсыздық қағидаты; 3.3. тұтынушылар сұранысының төлеу қабілеттілігіне бейімделу; 3.4. нарықтағы бағалар қарқынына бейімделу; 3.5. бәсекелестердің баға ұсынысын күтуіне бейімделу. 4 Баға стратегиясын таңдау, соңғы бағаны бекіту 4.1. жаңа нарыққа ену —бағаны құрайтын 4.2. нарықтағы позициялардың тұрақталуы — тілекке сәйкес 4.3. нарықты және оның сегментациясын дамыту — Кәсіпорынның баға саясатының мәнін барынша толығырақ қарастырайық. 1.1 Баға саясатының мақсаттарын анықтау Ұйым (кәсіпорын) мақсаттарының бірнеше деңгейде жүзеге асырылатын құрамдас Стратегиялық мақсаттар —ғаламдық мәселе қоюға бағытталады және Тактикалық мақсаттар — орта мерзімдік нәтижелерге қол Операциялық мақсаттар — жергілікті сипатқа ие, қысқа мерзімді Мәселен, кәсіпорын баға саясаты аясында – нарықта жаңалықтар 1.2 Бағаны құрайтын факторларды талдау. Мұндай талдау кәсіпорынның баға саясатында сатып 1.3 Бағаны құрау тәсілдерін таңдау Бұл кезеңде ұйым(кәсіпорын) тауарға баға белгілеу тәсілін өндіруші-сатушыларға сұраныс пен оған әсер ететін факторлард нарықтағы бәсекелестердің көбі баға белгілеудің дәл сондай саясатын өзіндік құнға үстеме баға, әдетте, ақылға сыйымды өлшемде Алайда нарықтағы сұраныстың төлем қабілеттілігі қарқынын қадағалай алмау 1.4 Баға саясатын таңдау, соңғы бағаны белгілеу Кәсіпорын бұл кезеңде бағаны құрау тәсілін таңдап, Кәсіпорынның нарықта пайда болуы кезеңінде, оның алдында Кәсіпорын көп жағдайда баға белгілеуде «бірінші цифр» тактикасын Түтынушы психологиясын естерудің тағы бір нұсқасы Үшінші нұсқа — баға тауар мерейінің көрінісі ретінде Кәсіпорынның даму кезеңінде пайданы максимизациялау және кәсіпорынды жедел Тұрақтылық кезеңінде кәсіпорын нарықтағы өз позиицияларын Уақыт өте келе, нарықта ҒТП-тен қалыспай келе жатқан Қайта жаңару кезеңінде кәсіпорын өз қызметін жаңартуға және Осылайша, баға саясатын қалыптастырудың барлық кезеңдерінен өткен 2. «ҚазТрансГаз» акционерлік қоғамының баға саясатын талдау 2.1«ҚазТрансГаз» акционерлік қоғамы компаниясы туралы Қазақстан Республикасының газ саласы одан әрі дамуы үшін 2.2 «ҚазТрансГаз» АҚ компаниялар тобы қызметінің өндірістік 2011 жылғы жағдай «Бейнеу-Шымкент» МГҚ құрылысының басталуы: газ құбырының маршруты Маңғыстау, ҚР өңірлерін газдандыру жобаларын іске асырудың басталуы (100%-ға Маңғыстау облысын газбен жабдықтау нарығына кіру: облыстың коммуналдық КОЛОН (Оңтүстік Корея) комапниясымен бірлесіп Алматы қаласында 5 Құрылымдық бөлімшелер бөлігіндегі негізгі өндірістік және қаржылық көрсеткіштер «ҚазТрансГаз» АҚ ӨНДІРІСТІК КӨРСЕТКІШТЕР 2009 2010 2011 в % к 2010 Газ өндіру, млн.м3 354 344 326 95% конденсатты өндіру, тонн 26015 24145 21941 91% табиғи газды сату, млн.текше.м 674 3239 3893 ішкі нарық 674 489 1048 экспорт 2751 2845 (топішілік операцияларды ескергенде) «ҚазТрансГаз» АҚ-ның Корпоративтік орталығы бойынша 2011 жылы топішілік ҚАРЖЫЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕР 2009 2010 2011 в % к 2010 Өнімдерді сатудан және қызметтер көрсетуден түсетін кіріс, млн.теңге 10 880 69 253 Жалпы пайда 7 208 41 447 37 Таза пайда 1 306 38 086 43 (топішілік операцияларды ескергенде) 2.3 Қаржылық жағдай туралы шоғырландырылған есеп АҚШАЛАЙ ЕМЕС ОПЕРАЦИЯЛАР – АҚПАРАТТЫ ҚОСЫМША АШЫП КӨРСЕТУ: Төменде сипатталғандарды қоса алғанда, ақшалай емес операциялар ақша Ұзақ мерзімді активтерді беру жөніндегі кредиторлық берешек 2011 жылы 2.838.123 мың теңге сомасына негізгі құралдардың Ұзақ мерзімді активтер үшін берілген аванстар 2011 жылы 2.305.443 мың теңге сомасындағы негізгі құралдарға Өтеусіз алынған негізгі құралдар 2011 жылы Топ 468.831 мың теңге сомасына негізгі Тауарлық-материалдық запастарды көшіру 2011 жылы 2.579.973 мың теңге сомасындағы тауарлық-материалдық запастар Құбыржолдарды беру 2011 жылы Топ өзінің тұтынушыларынан 261.384 мың теңге Жалғыз акционерден алынған негізгі құралдар 2011 жылы Компания жалғыз акционерден жалпы сомасы 1.121.561 3 КӘСІПОРЫНДА БАҒА БЕЛГІЛЕУ ӘДІСІ 3.1 Бағаны жеңілдікпен және сынақпен орнату Кəсіпорынды басқарудың экономикалық əдістері адамдардың экономикалық қатынастары мен Экономикалық ынталандыру; Экономикалық тетікті шаруашылық есепке көшіру; Баға жəне баға белгілеу;\ Фирмалардың қаржылық саясаты жəне т.б. жатады. Басқару тетігінің экономикалық тұтқаларының ішінен басты орынды фирманың баға белгілеу зиялылығы: тұтынушылардың өмір сүру деңгейлеріне сай кəсіпорынның қаржылық тəуелсіздігі немесе төлем қабілеттілігі: өнімді сату өнім бағасының икемділігі: нарықтағы сұраныс пен ұсыныстың жəне тұтынушыға психологиялық əсері: өнімнің тұтынушыға бəсекелік қабілет қорын ынталандырушы бағалар: өнімнің тиімді өткізілуін қамтамасыз етуде бонустар, Баға шаруашылық қызметтің түпкі нəтижелерінің қалыптасуы барысында негізгі 1. Белсенді маркетинг стратегиясы: жоғары баға мен өткізуді 2. Таңдап ену стратегиясы: жоғары баға мен өткізуді 3. Кең көлемде ену стратегиясы: төмен баға жəне 4. Баға бəсекесі стратегиясы: нарықтық сұраныс пен ұсынысқа 3.3 Баға саясатын құру Əр кəсіпорын өзінің баға саясатын қалыптастыруда нарықтық ерекшеліктерді - нарықтағы қалыптасқан нақты бағаларды зерттеу; - бəсекелестердің баға саясатын зерттеу; - мемлекеттік немесе жергілікті өкілдіктердің əсерінен бағаны реттеу - баға саясатын қалыптастыруда тұтынушының бағаға көзқарасын зерттеу. Сурет 1 - Кəсіпорынның баға саясатын қалыптастыру механизмі Көп жағдайда өндірістік шығыны төмен кəсіпорын ұтыста болады. 1) өзіндік құн мен табыс негізінде; 2) сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдігі негізінде; 3) нарықтағы бəсеке жағдайына байланысты. Нарықтағы бағалық бəсеке өнім өндірушілерге өндірістік шығындарды төмендету Қорытынды Басқару тетігінің экономикалық тұтқаларының ішінен басты орынды фирманың Ұйымның(кәсіпорынның) баға саясаты көбіне оның өз қызметін Жетілген бәсекелестік нарығында баға өндірістің шектеулі шығындарына тең Монополиялық бәсекелестік, олигополия және таза монополия нарығында Баға саясатын қалыптастыру процесі бірқатар кезеңдерден өтеді: мақсаттарды Баға саясаты нұсқасын таңдауға, атап айтқанда, баға саясатына Баға саясаты құрамындағы баға стратегиясы бағаны белгілеудің ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ Қазақстан Республикасы 27.12. 1994 ж № 269-XIII Азаматтық Қазақстан Республикасының 13.05.2003 ж № 415-ІІ «Акционерлік қоғамдар Қазақстан Республикасының «Жеке кәсіпкерлік туралы» 2006 жылғы 31 Назарова В.Л., Фурсов Д.А., Фурсова С.Д. Басқару есебі Мейірбеков А.Қ Қ, Әлімбетов «Кәсіпорын Г.И. Абдікерімова «Кәсіпорын экономикасы» Ниязбекова Р.Қ, Б.А. Рахметов, П.Т.Байнеева Кәсіпорын экономикасы Т. Түсіпбеков, Г.Теңізбаева Кәсіпорын экономикасы//Астана, Фолиант баспасы 2008ж Жакенова Б, Тәмпішева Қ, Мақсатова Л. Менеджмент негіздері, Ж.Тоқбаев, Ж.Тасқынбай Маркетинг негіздері, Астана-Фолиант 2008 Крейнина М.Н. Анализ финансового состояния и инвестиционной привлекательности Ковалев В.В. Финансовый анализ: Управление капиталом. Выбор инвестиций. Кондратов В.П. Бухгалтерский учет, анализ хозяйственной деятельности и Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық Қосымша А 2011 жылғы 31 желтоқсанда Мың теңгемен Еск. 2011 2010 Ұзақ мерзімді активтер Материалдық емес активтер 4 2.111.140 2.348.954 Инвестициялық жылжымайтын мүлік – 55.747 Негізгі құралдар 5 278.773.550 248.842.469 Газ активтері 6 17.395.105 18.088.948 Бірлескен кәсіпорындарға тартылатын инвестициялар 7 70.806.796 – Ұзақ мерзімді активтер үшін берілген аванстар 8 Қысқа мерзімді бөлігін шегере отырып, байланысты тараптарға берілетін 30 18.350 25.430 Банктердегі салымдар 12 59.216 29.480 Пайдаланылуы шектеулі ақша қаражаты және оның баламалары 13 131.456 56.718 Өзге де ұзақ мерзімді активтер 167.527 167.527 531.114.394 497.747.256 Ағымдағы активтер Тауарлық-материалдық запастар 9 24.562.977 33.024.535 Сауда және өзге дебиторлық берешек 10 27.990.673 30.153.129 Берілген аванстар 8 1.744.315 2.046.189 Өтеуге берілетін салықтар 11 6.993.712 3.893.140 Корпоративтік табыс салығы бойынша алдын ала төлем 6.639.856 679.642 Байланысты тараптарға берілетін пайызсыз қарыздар, қысқа мерзімді бөлік 45.000 – Банктердегі салымдар 12 31.432.604 58.158.586 Ақша қаражаты және оның баламалары 13 56.223.493 93.462.475 155.632.630 221.417.696 АКТИВТЕР ЖИЫНЫ 531.114.394 497.747.256 КАПИТАЛ ЖӘНЕ МІНДЕТТЕМЕЛЕР КАПИТАЛ Жарғылық капитал 14 108.658.404 84.794.755 Қосымша ақы төленген капитал 14 3.279.340 2.684.333 Шетел валютасын қайта есептеуге арналған резерв 5.860 (321.443) Бөлінген пайда 217.311.296 191.200.111 329.254.900 278.357.756 ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ МІНДЕТТЕМЕЛЕР Шығарылған борыштық бағалы қағаздар 15 79.505.683 78.871.555 Пайыздық қарыздар 16 8.620.705 12.405.593 Өзге де ұзақ мерзімді активтер 17 4.537.655 Резервтер 18 1.248.987 1.324.990 Кейінге қалдырылған корпоративтік табыс салығы бойынша міндеттемелер 109.669.192 109.091.679 АҒЫМДАҒЫ МІНДЕТТЕМЕЛЕР Шығарылған борыштық бағалы қағаздар 15 652.774 27.252.969 Пайыздық қарыздар 16 9.336.695 8.091.032 Резервтер 18 2.915.101 2.295.531 Байланысты тараптардан алынған пайызсыз қарыздар – 2.000.000 Сауда және өзге кредиторлық берешек 19 33.215.115 Табыс салығынан басқа салықтар 2.002.162 3.067.714 Төленетін корпоративтік табыс салығы 19.863 976.407 Алынған аванстар 20 38.629.902 36.869.124 Өзге ағымдағы міндеттемелер 21 5.418.690 4.310.134 92.190.302 110.297.821 Капитал мен міндеттемелер жиыны 531.114.394 497.747.256 жиынтық табыс туралы шоғырландырылған есеп 2011 жылғы 31 желтоқсанда аяқталған жылы Өнімдерді өткізуден және қызметтерді көрсетуден алынған кірістер Өткізілген өнімнің (жұмыстардың, қызметтердің) өзіндік құны 23 Жалпы пайда 79.606.119 119.420.538 Әкімшілік шығыстар 24 (20.799.342) (15.619.351) Өткізу жөніндегі шығыстар 25 (3.839.438) (2.630.596) Негізгі құралдар мен газ активтерінің құнсыздануы 5, Қаржы активтерінің құнсыздануы 26 – (11.498.894) Өзге де операциялық кірістер 27 4.282.760 2.333.472 Өзге де операциялық шығыстар 27 (2.095.526) (1.342.427) Операциялық қызметтен алынатын кіріс 56.497.773 90.228.142 Қаржылық кірістер 28 4.112.936 6.032.730 Қаржылық шығындар 28 (9.583.796) (11.371.750) Бірлескен кәсіпорындардың шығынындағы үлес 7 (522.593) (25.875) (Теріс) / оң бағамдық айырма, нетто (371.316) 551.843 Салық салуға дейінгі пайда 50.133.004 85.415.090 Корпоративтік табыс салығы бойынша шығыстар 29 (10.182.453) Бір жылғы пайда 39.950.551 63.556.912 Өзге жиынтық табыс Шетел валюталарын қайта есептеу 327.303 (191.711) Табыс салығын шегере отырып, бір жылғы жиынтық табыстың жиыны 40.277.854 63.365.201 Ақша қаражатының қозғалысы туралы шоғырландырылған есеп 2011 жылғы 31 желтоқсанда аяқталған жылы Мың теңгемен Еск. 2011 2010 Операциялық қызметтен алынған ақша ағыны Салық салуға дейінгі пайда 50.133.004 85.415.090 Мыналарға түзету: Тозу мен амортизацияға 4,5,6 19.520.759 16.582.554 Қаржылық шығындарға, нетто 28 5.470.860 5.339.020 Қаржы активтері бойынша құнсыздануға 26 – 11.498.894 Негізгі құралдар мен газ активтерінің құнсыздануына 5, Күмәнді борыштар, берілген аванстар, өтелетін салықтар және ескірген тауарлық-материалдық запастар бойынша резервтегі өзгерістерге ч 24 278.722 Өтеусіз алынған активтерден түскен кіріске 27 (468.831) Бірлескен кәсіпорындардың шығындарындағы үлеске 7 522.593 25.875 Негізгі құралдар мен материалдық емес активтердің шығып қалуынан болатын залалға 27 234.127 43.069 Іске асырылмаған теріс / (оң) бағамдық айырмаға, нетто 416.302 (771.231) Айналым капиталындағы өзгерістерге дейінгі операциялық кіріс 76.764.336 118.484.815 Тауарлық-материалдық запастардағы өзгеріс 5.737.103 5.559.707 Сауда және өзге дебиторлық берешектегі және өзге ағымдағы активтердегі өзгеріс 1.624.690 (11.956.262) Қызметкерлерге сыйақы беру жөніндегі міндеттемелердегі өзгеріс 606.118 – Берілген аванстардағы өзгеріс 293.307 (1.834.561) Өтелетін салықтардағы өзгеріс (3.162.130) (692.459) Сауда және өзге кредиторлық берешектегі өзгеріс 4.942.082 (1.708.716) Төленетін салықтардағы өзгеріс (1.065.552) 1.205.956 Алынған аванстардағы өзгеріс 4.498.968 1.964.487 Өзге ағымдағы міндеттемелердегі өзгеріс 648.796 (3.231) Операциялық қызметтен алынған ақша қаражатының түсуі 90.887.718 111.019.736 Төленген пайыздар (8.569.331) (8.367.102) Төленген корпоративтік табыс салығы (14.827.372) (16.896.302) Банктердегі салымдар бойынша алынған пайыздар 3.530.892 3.342.702 Операциялық қызметтен ақша қаражатының таза түсімі 71.021.907 89.099.034 Инвестициялық қызметтен түскен ақша ағыны Өтеу мерзімі үш айдан астам банктік салымдар 26.705.363 13.043.979 Байланысты тараптарға берілген пайызсыз қарыздар (59.000) (21.000) Байланысты тараптар өтеген пайызсыз қарыздар 21.080 – Негізгі құралдар мен газ активтерін сатып алу (42.125.758) (44.813.685) Негізгі құралдарды сатудан түскен түсімдер – 159.752 Материалдық емес активтерді сатып алу (135.522) (235.312) Материалдық емес активтерді сатудан түскен түсімдер 12.390 – Бірлескен кәсіпорындарға берілген инвестициялар (71.329.389) – Пайдаланылуы шектеулі ақша қаражаты және оның баламалары (74.738) (5.179) Еншілес ұйыммен бірге шығып қалған ақша қаражаты 502.152 – Ұзақ мерзімді активтер үшін берілген аванстар (1.609.780) (6.714.287) Инвестициялық қызметтегі ақша қаражатының таза жұмсалуы ч (38.585.732) (38.585.732) Қаржылық қызметтен түскен ақша ағыны Банктік қарыз бойынша түсімдер 14.974.058 37.961.553 Банктік қарыздарды өтеу (17.407.514) (50.818.847) Байланысты тараптардан алынған пайызсыз қарыздарды өтеу (2.000.000) – Акцияларды шығару 23.337.295 51.500.000 Шығарылған борыштық бағалы қағаздарды өтеу (26.443.146) – Өзге де ұзақ мерзімді міндеттемелер 1.210.986 (297.540) Акционерге бөлу 14 (1.000.000) – Төленген дивидендтер 14 (12.839.366) ч 14 Қаржылық қызметтегі ақша қаражатының таза жұмсалуы/түсуі (20.167.687) 21.345.166 Ақшалай қаражат пен оның баламасындағы таза (азаю) / ұлғаю ч 71.858.468 71.858.468 Жыл басындағы ақшалай қаражат және оның баламасы 93.462.475 21.604.007 Жыл аяғындағы ақшалай қаражат және оның баламасы 56.223.493 93.462.475 1