1939-1979 жылдардағы Қазақстанның ауылдық тұрғындарының этнодемографиялық және әлеуметтік даму үрдістері

 МАЗМҰНЫ Кіріспе 1 1939-1979 жж. аралығындағы Қазақстанның ауыл- село тұрғындарының саны мен құрамындағы өзгерістер 1.1 Тұрғындар саны. Ұлттық құрамы 1.2 Жас аралық деңгейі, білім дәрежесі 1.3 Территориялық орналасуы 2 Ауыл-село тұрғындарының әлеуметтік- мәдени дамуы 2.1 Ауыл шаруашылығы өндірісі мамандарының әлеуметтік дамуы 2.2 Медициналық және тұрмыстық қызмет көрсету 2.3 Тұрғын үймен қамтамасыз етілуі 2.4 Мәдени құрылыс Қорытынды Пайдаланған әдебиеттер тізімі Қосымша КІРІСПЕ Мәселенің өзектілігі. Бүгінгі күні республика тәуелсіздікті нығайту жағдайында Тарихи демография тұрғын хылықтың өткенін зерттейді, ал демография тұрғындардың Этнодемографиялық - әлеуметтік құрылымды талдау қоғамдағы әртүрлі топтарды қолдауға ХІХ ғасырдың басынан басталған патша үкіметінің қоныс аудару саясаты ХХ ғасырда өткен демографиялық процестердің ауқымының кеңдігі мен күрделілігі Кеңес үкіметінің жүргізген демографиялық саясатының дағдарысқа тіреліп отырғанын біз Ресми түрде келесі кезекті санақ жүргізілген уақыт 1939 жыл. 1939-1979 жж. аралығының өн бойында жергілікті ұлт өкілдері үлесі 1960-жылдардың басынан табиғи өсім байқалды. Механикалық өсімге қарағанда табиғи Демографиялық дамуда жетістіктерге жету мемлекеттің әлеуметтік саясатына байланысты. Әрине, Халықтың әлеуметтік дамуы оның экономикалық жағдайымен байланысты. Әлеуметтік топтар Халықтың әлеуметтік-демографиялық дамуына сипаттама беру үшін, халықтың сан жағынан Кеңес үкіметі жылдары ауыл-селодағы әлеуметтік саланы дамыту партиялық – 60-жылдардағы экономикалық реформалар, 70-80 жылдары белгіленген әлеуметтік сипаттағы шараларды Бүгінгі мемлекетіміз тәуелсіздікті нығайту жолында Кеңестік мемлекеттік саясаттан бас Қазақстан Республикасы тәуелсіздікті нығайту жолында жеке әлеуметтік саясатын белгілеп, Мәселенің зерттелу деңгейі. Кеңес өкіметі өмір сүріп тұрған Демография саласын белсенді зерттеп жүрген ғалымдарымыз бар. М.Б. Тәтімов, А.Н. Алексеенко «Население Казахстана 1920 – 1990 гг.» атты М. Қойгелдиев, Т. Омарбеков еңбектерінде қазақ халқының демографиялық жағдайларына М.Х. Асылбеков, А.Б. Галиев еңбектерінде Қазақстандағы әлеуметтік-демографиялық процестер: тұрғындардың М.Х. Асылбеков, А.И. Құдайбергенова бірігіп жазылған монографияда Қазақстандағы 1939 Н.Э. Масанов, Ж.Б. Абылхожин, И.В. Ерофеева, А.Н. Алексеенко, Г.С. К. Джаркимбеков, Қ. Меңдаяхова, О.К. Джылысбаев, А.Э. Городецкий, С. Сонымен қатар А.Б. Тұрсынбаев, Б.А. Төлепбаев, Г.Ф. Дахшлейгер, А.Н. Бірқатар тарихшы-экономистер К.А. Әліқұлов, С.А. Байтілен, А. Уржанов, Л.Х. Қазақстан территориясының жекелеген аймақтарының әлеуметтік -демографиялық тарихын зерттеген ғылыми Ғылыми жұмыстарда XX ғасырдағы Қазақстан халқының демографиялық даму ерекшелігіне Әлеуметтік мәселелерді тарихшылармен қатар экономистер, философ, қоғамтанушы, саясаттанушылар да Әлеуметтік – демографиялық мәселелерді зерттеуге өз үлестерін қосқан көптеген Ауыл-село тұрғындарының этнодемографиялық, әлеуметтік мәселелерін қатар зерттеген және біздің XX ғасырдың 80-жылдарының соңы 90-жылдарының басына дейінгі жазылған жұмыстарда Мәселенің зерттелу деңгейінен өзіміз көріп отырғанымыздай ауыл-село тұрғындарының этнодемографиялық Зерттеудің алдына қойған мақсаты мен міндеттері. 1939-1979 жж. Қазақстан Қазақстан Республикасындағы халықтардың этнодемографиялық даму жолын зерттей отырып, алдағы Міне, осындай жағдайларға байланысты алдымызға төмендегідей міндеттер қойдық: ─ Одақ көлеміндегі болған оқиғалардың Қазақстан халқының саны мен ─ Тұрғындар санағының жарық көрген мәліметтері мен мұрағат деректерін, ─ Қазақстан халқының демографиялық өзгеріске ұшырауы оның территориялық орналасуына ─ Кеңес өкіметінің әлеуметтік саладағы жүргізген саясатының мәнін ашып, ─ Кеңес өкіметінің ауыл-село халқын тұрғын үймен, мәдени-тұрмыстық нысандармен ─ Жергілікті өкімет органдарының әлеуметтік саланы басқаруды ұйымдастырудағы әкімшіл-әміршіл 1939 жылғы санақтың өзінде Қазақстанда жергілікті ұлт өкілдері барлық 1950-1960 жж. бақылаусыз миграцияның нәтижесінде Қазақстан тұрғындарының этникалық құрылымында Тарихшылардың «демографиялық жарылыс» деп атап жүрген жергілікті ұлт өкілдерінің Бүгінгі күнгі тарих ғылымында басты назар тарихты жасаушы адам Зерттеудің хронологиялық шеңбері XX ғасырдың 39-79 жж. аралығындағы кезеңді Соғыс аяқталғаннан кейін майданға және майданға жақын жерлердегі тыл Біз қарастырып отырған кезеңдегі үлкен мәселенің бірі ─ бүгінгі Одан кейінгі жылдары дүние жүзілік үрдіске байланысты отбасын жоспарлау Бұған дейінгі көптеген зерттеулер соғыстан кейінгі, яғни 1946- жылдардан Бүгінгі күні демографиялық даму заңдары мәселесіне туудың төмендеуі, бала Зерттеудің методологиялық негізі тарихи демографияның алдындағы міндеттерді жаңа көзқараспен Жұмыста халықтың өз дамуында қол жеткен жетістіктерді объективті тұрғыдан Алдымызға қойылған мақсаттар мен міндеттерді шешу үшін оъективтілік, тарихи Зерттеудің объектісі: Қазақ КСР ауыл-село тұрғындарының қоныстануы, 1939-1979 жж. Халықтың өсуінің негізгі компоненттері: 1 өлім-жітімнің азаюы 2 туудың өсуі 3 некеге тұрудың көбеюі 4 ажырасу фактілерінің азаюы 5 көші-қон потенциалының жоғарылауы Сонымен қатар, Кеңес үкіметі кезеңіндегі әкімшіл-әміршіл жүйе арқылы жүргізілген Зерттеудің деректемелік негіздері. Диссертация негізінен мұрағат деректеріне және ағымдағы 1481, 1721, 1479-қорлардан халықтың жас аралық деңгейі, білім дәрежесіне Жоғарыда аталған деректерде жергілікті өкімет органдары болып саналған Кеңестердің Дерек көздерінің ішінде статистикалық жинақтар арнаулы статистикалық басылымдар маңызды Статистикалық және мерзімді басылымдардың, негізінен әкімшіл-әміршіл жүйенің идеологиясына қызмет Осындай дерек көздерін пайдалана отырып, Қазақ КСР-індегі 1939-1979 жж. Зерттеудің ғылыми жаңалығы және қолданбалық маңызы алға қойылған міндеттің Тұрғындардың санақ мәліметтерін түпдерек ретінде пайдалана отырып зерттеу тақырыбын Тарихи демографияның негізі басқа ғылымдар сияқты оның объективтілігінде екенін Ғылыми жұмыста Кеңес үкіметінің және оның жергілікті үкімет органдарының Зерттеліп отырған кезеңге байланысты айтылған ойлар, жасалынған тұжырымдар мен Диссертацияның материалдарын Қазақстан тарихындағы Кеңес дәуірінің тарихын қорытатын іргелі Қорғауға ұсынылған негізгі тұжырымдар. Зерттеу барысында алдыңғы қатарға мына ─1939 жыл мен 1970-жылдардың ортасына дейін республикада ауыл тұрғындары ─КСРО-дағы сонымен байланысты республикадағы болған оқиғалар, мысалы, депортация, Ұлы ─1939-1979 жж. өн бойында жергілікті ұлт өкілдерінің саны мен ─1939-1979 жж. аралығында Қазақстан халқының құрамын реттеуге және жергілікті ─Тұрғындарды медициналық, тұрмыстық қызметпен, тұрғын үймен қамтамасыз ету деңгейі ─Жергілікті өкімет органдары әлеуметтік саланы басқаруды әкімшіл-әміршіл тәсілдермен жүзеге ─Ауыл-село тұрғындарының жағдайы мемлекеттің әлеуметтік саясатына тікелей байланысты болды. Зерттеу жұмысының сыннан өтуі. Диссертацияның әр тарауындағы мәселелерге байланысты 1 1939-1979 ЖЖ. АРАЛЫҒЫНДАҒЫ ҚАЗАҚСТАННЫҢ АУЫЛ- СЕЛО ТҰРҒЫНДАР САНЫ МЕН ҚҰРАМЫНДАҒЫ ӨЗГЕРІСТЕР 1. 1 Тұрғындар саны. Ұлттық құрамы Демография ғылым ретінде қоғамның ең өміршең және бастапқы қажет 1939 жылы КСРО-да санақ жүргізілгені тарихтан жақсы мәлім. Санақ 1939 жылғы санақ бойынша Қазақстан тұрғындарының ұлттық құрамы: [21, Қазақтар – 2327652; 38,8% орыстар – 2458687; 40,0% немістер – 92571; украиндар – 658319; 10,7% өзбектер – 120655; 2,0% татарлар – 108127; белорустар – 31614; 0,5% ұйғырлар – 35409; азербайжандар – 12996; 0,2% корейлер – 96453; 1939 жылғы санақ қорытындысы бойынша халқының саны ең көп 1939 жылғы Бүкілодақтық санақ бұған дейінгі санақтан он үш 20-жылдардың аяғынан бастап елдің демографиялық дамуында келеңсіздік бел ала 1937 жылғы жүргізілген санақ демографиялық дамудағы келеңсіз, жекелеген аймақтарда 1926 жылы жүргізілген халық санағы бойынша барлық тұрғындар саны қазақтар - 3627612 орыстар – 1275654 немістер – 51094 украиндар – 860201 13,9% өзбектер – 129399 татарлар – 79758 белорустар – 25584 ұйғырлар – 62313 азербайжандар – 46 корейлер – 42 1926 жылғы санақ мәліметтері бойынша қалалы қоныстарда тұратындар – 1926 жылғы санақ қорытындысы бойынша халқының саны ең көп 1926 жылғы санақ қорытындысы бойынша қазақ ұлтының жүз мыңға 1926 және 1939 жж. санақтың мәліметтерін салыстырар болсақ, екі Бұл БК (б) П ХV съезінің 1927 жылы ауыл Осы ашаршылық жылдары демограф М. Тәтімовтың айтуынша 2,5 миллион КСРО кезеңінде қазақ халқына байланысты жүргізілген саясат мақсатты бағытталған Бұл аштыққа 1925 – 1933 жж. Қазақстан өлкелік партия Қазақ жеріндегі 1931 – 1933 жылдардағы ашаршылық бұл бүкіл Аштықты тоқтатуға немесе ең болмаса ашығып жатқан адамдарға көмектесуге Көштің ең апатты нәтижесі қазақ тұрғындарының ашығуымен 1932 жылдың КСРО-да келесі жүргізілген шара ол репрессия науқаны болды. 1939 Кеңес үкіметінің, Коммунистік партиясының жүргізген осындай шараларының нәтижесінде 1926 Бұл 1939 жылдың қарсаңындағы жергілікті ұлт өкілдерінің этнодемографиялық жағдайы Қазақстан тұрғындарының құрылымына үлкен әсер еткен КСРО тарихында Ұлы Ұлы Отан соғысына Қазақстаннан 1200 мыңға жуық адам майданға, Мүмкіндігі бар және мүмкін емес жоспарлардың енгізілуі жұмыс күнін Қазақстан ұжымшарлары мемлекетке міндетті түрде ет өткізуге тиіс болды. Ұжымшарлардың қоры күннен-күнге азая берді. Еңбекақының орнына кейде астықпен 1942 жылдың 1 қаңтарында республика еңбекшілері қорғаныс қорына 318 Ұлы Отан соғысы жылдары Қазақстан ауыл-селолары азық-түлік дайындаудың негізгі Ауыл-село тұрғындары өз еңбектері үшін ең аз мөлшерде еңбекақы 1939 жылғы санақ нәтижесі бойынша жоғарыда көрсетілгендей 6,2 млн. 2-ші дүние жүзілік соғыс жылдары ауыл-село тұрғындарының құрылымына үлкен 1939 жылы Батыс Украина мен Батыс Белоруссия КСРО-ның құрамына 1942 жылы мамырда Краснодар аймағынан, Ростов облысы, Қырым АКСР, 1941 ж. 22 маусымда Германия әскерлері шабуыл жарияламастан Кеңес Қазақстан Республикасы Орталық Мемлекеттік Мұрағатының деректерінде былай деп көрсетілген: Ақмола облысына – 6000 шаруашылық Павлодар облысына – 5000 шаруашылық Семей облысына –1000 шаруашылық Қостанай облысына – 5000 шаруашылық Солтүстік Қазақстан облысына – 6500 шаруашылық Шығыс Қазақстан облысына – 2500 шаруашылық 2. Республиканың Оңтүстік облыстарына – 3000 1. 2. 3. Бұл іс-шаралар жергілікті халықпен келісілмей жоғарыдан шешілді. 1941 жылы КСР Одағындағы Халық Комиссарлар Кеңесінің жанындағы Қоныс аудару 1.Украин КСР-інен 1425 шаруашылық 2. Курск облысынан 2088 шаруашылық 3. Воронеж облысынан 3035 шаруашылық 4. Мордва АКСР-інен 365 шаруашылық 5. Тамбовь облысынан 1086 шаруашылық 6. Рязань облысынан 2180 шаруашылық 7. Чуваш АКСР-інен 1401 шаруашылық 8. Татар АКСР-інен 2756 шаруашылық 9. Басқа облыстардан 200 шаруашылық 10. Өз күштерімен көшіп келгендер – 5214 шаруашылық. аталған аймақтардан қоныс аударушылар жоғарыда көрсетілген Қазақстан жерлеріне, әсіресе, Бізге тарихтан белгілі болып отырғанындай депортацияланғандармен қатар эвакуацияланғандар бар. Кесте 1 – 1943 жылдың 1 қаңтарындағы эвакуацияланған тұрғындардың Эвакуацияланған тұрғындардың шыққан республикалары мен облыстарының атауы. Эвакуацияланғандар- дың саны. % есебі- мен 1 1. Беларусс КСР 2. Украин КСР 3. Молдова КСР 4. Литва КСР 5. Латвия КСР 6. Эстон КСР 7. Корело – фин АКСР 8. Ленинград қаласы 9. Ленинград облысы 10. Мурманск облысы 11. Калинин облысы 24687 155206 10431 1729 1984 707 2711 16632 11651 2880 3451 5,1 32,2 2,2 0,4 0,4 0,1 0,6 3,5 2,6 0,6 0,7 1- кестенің жалғасы 12. Смоленск облысы 13. Москва қаласы 14. Москва облысы 15. Тула облысы 16. Орлов облысы 17. Курск облысы 18. Воронеж облысы 19. Ростов облысы 20. Қырым АКСР 21. Басқа облыстар Барлығы 5228 32638 14302 7498 5161 9050 9898 9089 9477 149739 484149 1,1 6,7 3,0 1,5 1,0 1,8 2,0 1,8 2,0 30,9 100,0 Біз бұл кестеден ең көп эвакуацияланған тұрғындар Украин КСР Кесте 2 – Қаз. КСР – іне эвакуацияланған тұрғындардың Облыстар атауы 1941 жылдың 15/х келгендер 1941 жылдың 15/х-нен 1942 жылдың 1/Іне дейін 1942 1/І. келгендер кеткендер 1 1. Алма-Ата* 2. Ақмола 3. Ақтөбе 4. Шығыс Қаз. 5. Гурьев 6. Джамбул 7. Батыс Қаз. 8. Қарағанды 9. Қостанай 6620 6626 8567 5338 1596 7676 7838 1226 13931 47823 14088 10827 11121 7619 30481 29315 20769 10825 - - - 54443 20714 19394 16509 9215 38157 37153 21995 24756 2-кестенің жалғасы 1 10. Қызылорда 11. Павлодар 12. Солтүс.Қаз. 13. Семей 14. Оңтүс. Қаз. 15. Алматы қал. Қаз. КСР бойынша барлығы 6413 3956 3934 6359 14550 3016 97696 30194 9407 14191 19283 32004 849 288796 - - - - - - - 36607 13363 18125 25642 46554 3865 386492 Ескерту - * Сол кезде осылай аталған. 1941 жылдың 15 қазанына дейін эвако-тұрғындардың ең көп келген Алма - Ата облысы, екінші көп келген облысы Оңтүстік қоныстанған жері – Гурьев облысы болып тұр. 1942 жылдың Міне, Қазақстанға арнайы қоныс аударылғандар мен эвакуацияланғандар осылай қоныстандырылды. Зерттеуші, ғалым-демографтар М.Б. Тәтімов пен Ж.Ә. Әлиев өз еңбектерінде: А.К. Акышев, М.Х. Асылбеков, К.М. Байпақов, Ж.Қ. Қасымбаев, М.Қ. Ауылдар мен селоларға осынша әр түрлі ұлттардың орналастырылуы оның Жалпы, Ұлы Отан соғысы жылдары тұрғындар арасында туу азайып, 1939 ж. туылғандар – 254995, осының ішінде ерлер – 1940 ж. туылғандар – 256790, осының ішінде ерлер – 1941 ж. туылғандар – 227186, осының ішінде ер балалар 1942 ж. туылғандар – 173043, осының ішінде ер адамдар 1943 ж. туылғандар – 102382, осының ішінде ер балалар 1944 ж. туылғандар – 83870, осының ішінде ер балалар 1945 ж. туылғандар – 104978, осының ішінде ер балалар 1946 ж. туылғандар – 178097, осының ішінде ер балалар 1947 ж. туылғандар – 236251, осының ішінде 1948 ж. туылғандар – 236251, осының ішінде 1949 ж. туылғандар – 236835, осының ішінде 1950 ж. туылғандар – 252219, осының ішінде 1951 ж. туылғандар – 270321, осының ішінде 1952 ж. туылғандар – 263077, осының ішінде 1953 ж. туылғандар – 260756, осының ішінде 1954 ж. туылғандар – 276185, осының ішінде Осы жоғарыда көрсетілген 16 жыл ішінде дүниеге келген сәбилердің Табиғаттың өзінің бергеніндей жаратылыста ер балалар қыз балаларға қарағанда Ұлы Отан соғысы жылдары ауыл халқының саны азайып, қалалықтар Ұлы Отан соғысы жылдары Қазақстанның әр аймағында өсудің біршама Н.Э. Масанов, Ж.Б. Абылхожин, И.В. Ерофеева, А.Н. Алексеенко, Г. Кесте 3 – 1959 жылдың 1 қаңтарына тұрғындардың механикалық жылдар Механикалық өсім жылдар Механикалық өсім 1 1939 1940 1941 1942 1943 1944 1945 1946 1947 1948 1949 34631 26735 37100 20372 15370 -7078 12947 31012 31701 -3090 -2250 1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959 13231 16010 961 2860 16648 47797 38482 48422 42351 41641 Бұл 3-кестеден көріп отырғанымыздай 1944 жылдан бастап кері өсім Ұлы Отан соғысы және одан кейінгі жылдары Қазақстан 1943 жылы барлық ауыл тұрғындарының саны – 4479858, 1944 Халық санының өсуіне демографиялық және әлеуметтік-экономикалық факторлар әсер Жылдар барлығы қалалықтар ауылдықтар 1951ж.1 қаңтар 1952ж.1 қаңтар 1953ж.1 қаңтар 1954ж.1 қаңтар 1955ж.1 қаңтар 1956ж.1 қаңтар 6952,6 7220,4 7328,9 7497,3 7832,6 8422,2 2850,1 2973,6 3094,7 3212,9 3390,8 4253,7 4370,3 4355,3 4402,6 4619,7 5031,4 Кесте 4 – Қазақ КСР халқының 1950 жылдардан 4-кестеден 1951ж. 1 қаңтарда ауыл халқының саны қалалықтарға қарағанда Осы 1950-жылдардың басында Ұлы Отан соғысы жылдары қайтыс болған Кеңес үкіметі тұсында 20-жылдары қалыптасқан әміршіл-әкімшіл жүйе 50-жылдардың басында Қазақстанның Қостанай, Целиноград, Солтүстік Қазақстан, Павлодар, Көкшетау облыстарының жерлері 1954 жылдан бастап Қазақстанда тың жерлер игерілетін болды. Осы 1954-1958 жж. тың аймағында бидай өсіретін кеңшарлар құрылды, Қазақстанда Тың игеру жылдары Көкшетау облысының тұрғындарының саны ─ 49%, 5-кестеден көріп отырғанымыздай Қазақстанның әр аймақтарында халық саны әр Халқының саны ең аз облыс 1939 жылы – Павлодар Кесте 5 – Қала және ауыл тұрғындарының өсімі Қазақстанның 1939 жыл 1959 жыл 1939 жылға қарағанда 1959 ж. % есебімен Қалалық тұрғындардың үлес салмағы Барлық тұрғын-дар Соның ішінде: Барлық тұрғын-дар Соның ішінде: Барлық Тұрғын-дар қала- лықтар ауыл- дықтар 1939 1959 қалалық-тар ауылдық-тар қала- лық- тар ауыл- дық- тар Қазақ КСР облыстар: Алматы (Алматы қаласын қоспағанда) Ақмола Ақтөбе Шығыс Қазақстан Гурьев* Жамбыл Батыс Қазақстан Қарағанды Қызылорда Көкшетау Қостанай Павлодар Солтүстік Қазақстан Семей Оңтүстік Қазақстан Алматы қаласы 6093507 573874 322779 338196 536885 287218 355040 379947 402807 328067 331463 371751 221707 362996 408429 648161 224187 1689450 75062 39556 88823 134397 93211 94392 67575 235053 94593 50061 48885 33809 91660 153768 167036 221569 4404057 498812 283223 249373 402488 194007 260648 312372 167754 233474 281402 322866 187898 271336 254661 481125 2618 9309847 944916 637115 401049 734924 287803 561546 381181 1018661 327323 493319 710690 455013 456999 520229 921370 457709 4088601 220710 257699 173257 394396 161766 201670 113381 794470 152227 122688 187776 131547 156426 228194 334685 457709 5221246 724206 379416 227792 340528 126037 359876 267800 224191 175096 370631 522914 323466 300573 292035 586685 ─ 153 165 197 119 137 100 158 100 253 100 149 191 205 126 127 142 204 242 294 651 195 293 174 214 168 338 161 245 384 389 171 148 200 207 119 145 134 91 85 65 138 86 134 75 132 162 172 111 115 122 ─ 28 13 12 26 25 32 27 18 58 29 15 13 15 25 38 26 99 44 23 40 43 54 56 36 30 78 47 25 26 29 34 44 36 100 1954-1962 жж. тың және тыңайған жерлерді игеру үшін Қазақстанға 1959 жылғы санақ бойынша Қазақстан халқының саны – 9288,3 1959 жылғы санақ бойынша Қазақстан тұрғындарының ұлттық құрамы Барлығы Қазақтар Орыстар Немістер Украиндар Өзбектер Татарлар Белорустар Ұйғырлар Азербайжандар 38362 Жоғарыдағы мәліметтен көріп отырғанымыздай 1959 жылғы саны жағынан көбірек Қазақстанға халықтарды күштеп қоныстандыру, эвакуация және тың игеру т.б. Әрине, халықтың сапасының өсуі оның санына байланысты екенін тарихшылар Қазақстан Республикасының мемлекеттік мұрағат деректерінде тұрғындар санының есебіне түсініктемеде 1958-1965 жж. тұрғындардың өсімі миграцияны қоса есептегенде 3,58-2,71%, ал Кесте 6 – Қазақ КСР тұрғындарының 1956-1960 жж. табиғи жылдар Жалпы өсім Осының ішінде: табиғи өсім барлығы осының ішінде барлығы осының ішінде қала село қала село 1956 1957 1958 1959 302,9 355,5 389,6 422,8 147,5 188,9 215,1 241,6 155,4 166,6 174,5 181,5 240,6 258,7 273,3 280,2 85,2 92,1 98,8 99,0 155,4 166,6 174,5 181,2 6-кестеден көріп отырғанымыздай механикалық өсім, мысалы 1956 жылғы өсімнің Тарихшы ғалымдар М.Х. Асылбеков, В.В. Козина 50-жылдардың аяғынан бастап 1950-жылдардың аяғы 60-жылдардың басындағы әлеуметтік-экономикалық қайта құрулардың барысында ауыл Кесте 7 – Қазақ КСР-індегі 1959 жылғы тұрғындардың табиғи Есебі Барлығы Қала Село Туылғаны өлгені есепке енгені өсім 351,0 69,0 281,1 282 132,1 32,9 99,2 99 218,0 37,0 181,9 183 Кеңес өкіметі өз дәрежесінде өмір сүріп тұрған жылдары Қазақ Алайда 70-жылдардың аяғы, 80-жылдардың басында урбандалу үрдісі жаңа қарқынмен Кесте 8 – Қазақ КСР-індегі 1959-1981 жж. механикалық және Жылдар Барлық халық саны Соның ішінде қалалықтар ауылдықтар 1959 1960 1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979 1980 1981 9310 9775 10204 10603 10981 11353 11728 12107 12449 12793 13127 13473 13835 14197 14571 14955 15347 15743 16137 16520 16911 17310 17718 4067 4356 4529 4694 4872 5068 5282 5505 5723 5954 6176 6415 6664 6915 7175 7438 7707 7969 8230 8481 8741 9010 9284 5243 5419 5675 5909 6109 6285 6446 6602 6726 6839 6951 7058 7171 7282 7396 7517 7640 7774 7907 8039 8170 8300 8434 Жоғарыдағы кестеден көріп отырғанымыздай 1974 жылдың өзінде ауыл тұрғындары Жоғарыда айтып өткендей 1939-1959 жж. аралығындағы өсім негізінен миграциялық Әр түрлі этностардың ошағы болғандықтан өлкеде идеологиялық жұмыс жоғары 1897-1926 жж. Қазақстан халқының 1/5 бөлігі табиғи өсім арқылы Урбандалу процесінде этностар арасында ерекшелік байқалды. Біршама үлесі жоғары Осылай болғанмен бұл жылдары дағдарыстың нышандары көріне бастады, халықты 1960-жылдары коммунистік әкімшіл-әміршіл жүйе өзінің барлық ішкі дамуын тауысты. Жоғарыда айтылғандай кемшіліктер болғанымен 1960-жылдарға дейінгі кезеңмен салыстырғанда бұл Әрине, біз 1960-жылдардағы ауыл-село тұрғындарының жағдайын сол кезеңдегі дамыған Жоғарыда айтып өткендей ХХ ғасырдың 60-жылдарынан миграциялық көші-қон азайып, Кесте 9 – 1959 – 1989 жж. Қазақстан ауыл Экономикалық аудандар 1959 1970 1979 1989 1959ж. қарағанда 1970ж. % 1970ж. қарағанда 1979ж. % 1979ж. қарағанда 1989ж. % 1 2 3 Оңтүстік Солтүстік Орталық Батыс Шығыс Қазақстан 1822 1896 225 621 633 5226* 2424 2155 298 828 758 6471* 2753 2107 288 873 743 6764 3023 2091 313 908 736 7071 133,0 113,7 132,4 133,3 119,7 123,8 113,6 97,8 96,6 105,4 98,0 104,5 109,8 99,2 108,7 104,0 99,1 104,5 Алматы қаласын қоспағанда. Кестенің мәліметтері көрсетіп отырғандай 1959-1970жж. санақ аралығындағы кезеңде ауыл Бұл кезеңдегі ауыл-село тұрғындарының өсу қарқынының төмендеуі олардың қалаға 1970 жылғы 15 қаңтардағы Қазақ КСР тұрғындарының саны, барлығы Осы санақ бойынша Қазақ КСР тұрғындарының ұлттық құрамы: [70] қазақтар – 4234166 орыстар – 5521917 немістер – 858077 украиндар – 933461 өзбектер – 216340 татарлар – 285689 белорустар – 198275 ұйғырлар – 20881 азербайжандар – 57699 корейлер – 81598 1959 жылғы санақпен салыстырғанда 1970 жылы барлық тұрғындар – Кесте 10 – 1959 жылдан – 1970 жылға дейінгі Барлық тұрғындар Соның ішінде, қазақ ұлты 1970 1959 % өсімі 1970 1959 % өсімі Қазақ КСР 12850 9153 140,4 4037 2723 148,3 (жалғасы, санақ мәліметтері бойынша, мың адам есебімен) Осының і ш і н д е Қалалық қоныстарда Ауылдық қоныстарда Барлық тұрғындар Осының ішінде қазақ тұрғындар Барлық тұрғындар Осының ішінде қазақ тұрғындар 1 2 3 4 5 1970 1959 % өсімі 1970 1959 % өсімі 1970 1959 % өсімі 1970 1959 % өсімі Қазақ КСР Екі санақ аралығында өсім бар екенін, жергілікті ұлт өкілдері “Тілдік ортаға келер болсақ 1959, 1970, 1979жж. санақтың мағлұматтары Кесте 11 – Қазақ КСР-індегі 1970 жылғы 15 қаңтардағы тұрғындардың санақ мәліметтері тұрғындардың өсімі 1970ж соның ішінде қазақ тұрғын-дар барлық тұрғын-дар соның ішінде қазақ тұрғын-дар тұрғын-дардың жалпы санынан алғанда-ғы қазақ- тардың үлесі,% есебімен барлық тұрғын-дар соның ішінде қазақ тұрғын-дар жалпы санынан алғанда-ғы қазақ- тардың үлесі,% есебімен 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Қазақ КСР облыстар: Ақтөбе Алматы Шығыс Қазақстан Гурьев Жамбыл Қарағанды Қызылорда Көкшетау Қостанай Павлодар Солтүстік Қазақстан Семей Талдықорған Орал Целиноград Шымкент Алматы қаласы 128550000 550000 713000 846000 499000 795000 1552000 492000 590000 985000 697000 557000 712000 610000 513000 881000 1128000 730000 4036908 258287 249443 188943 306629 309160 279497 341734 131587 183770 171473 80365 289645 247378 246705 145805 522021 84466 31,4 47,0 35,0 22,3 61,4 38,9 18,0 69,5 22,3 18,7 24,6 14,4 40,7 40,6 48,1 16,5 46,3 11,6 9152774 401049 439972 734924 287803 559937 1018714 327323 491536 699221 455013 469194 515650 484992 381181 637115 765354 483796 2723220 173245 147480 139179 208143 219375 194912 235873 90636 131060 116444 58471 184801 158668 175333 115513 334677 39410 29,8 43,2 33,5 18,5 72,3 39,2 19,1 72,1 18,4 18,7 25,6 12,5 35,8 32,7 46,0 18,1 43,7 8,1 3697226 148951 273028 111076 211197 235063 533286 164677 98464 285779 241987 87806 196350 125008 131819 243885 362646 246204 1313688 85042 101963 49764 98486 89785 84585 105861 40951 52710 55029 21894 104844 88710 71372 30292 187344 45056 Кестеден көріп отырғанымыздай 1959 жылғы және 1970 жылғы да Кесте 12 – Халық саны Республика мен аймақ бойынша тұрақты халық саны (мың адам) Қазақ КСР бойынша барлығы қала халқы ауыл халқы 1959 1970 1979 9295 4067 5228 13009 6537 6471 14684 7920 6764 Кестедегі мәліметтерден қала халқының ауыл халқынан жыл санап басым Сонымен қатар, ауыл тұрғындарының қалаға көшіп-қонуға ұмтылысын туғызған ауылдық Кесте 13 – Қазақ КСР-індегі 1959 жылғы санақ мәліметтерімен 1970ж 1959ж тұрғындардың өсуі барлық тұрғын-дар соның ішінде қазақ тұрғын-дар барлық тұрғын-дар соның ішінде қазақ тұрғын-дар тұрғын-дардың жалпы санынан алғанда-ғы қазақ- тардың үлесі,% есебімен барлық тұрғын-дар соның ішінде қазақ тұрғын-дар жалпы санынан алғанда-ғы қазақ- тардың үлесі,% есебімен 1 2 Қазақ КСР 6351000 2977917 46,9 5115726 2049776 40,1 1235274 928141 13-кестенің жалғасы 1 облыстар: Ақтөбе Алматы Шығыс Қазақстан Гурьев Жамбыл Қарағанды Қызылорда Көкшетау Қостанай Павлодар Солтүстік Қаз. Семей Талдықорған Орал Целиноград Шымкент Алматы қаласы 302000 582000 361000 169000 474000 293000 224000 411000 602000 358000 345000 395000 373000 355000 440000 667000 195850 234779 153143 154044 255217 144211 205302 109834 163084 133879 69655 217069 208330 229034 94476 410010 64,9 40,3 42,4 91,2 53,8 49,2 91,7 26,7 27,1 37,4 20,2 55,0 55,9 64,5 21,5 61,5 226623 403090 340528 126037 358267 221322 175096 368848 511445 323466 312768 292035 319391 267800 379416 462279 27315 131364 142223 114411 114824 185147 93184 153078 77310 119129 95157 50542 129810 135709 165371 75528 266989 58,0 35,3 33,6 91,1 51,7 42,1 87,4 21,0 23,3 29,4 16,2 44,5 42,5 61,8 19,9 57,8 75377 178910 20472 42963 115733 71678 48904 42152 90555 34534 32232 102965 53609 87200 60584 204721 27315 64486 92556 38732 39220 70070 51027 52224 32524 43955 38722 19113 87259 72621 63663 18948 143021 Кестеден көріп отырғанымыздай 1959-1970 жж. аралығы демографиялық жарылыс кезеңін Кесте 14 – Қазақстан республикасындағы халықтың этникалық құрамы [76]. Қаз.КСР 1959 1970 1979 1 2 Барлығы қазақтар орыстар қала халқы қазақтар орыстар басқа ұлттар 9294741 2787309 3972042 4067224 678531 2343282 516921 13008726 4234166 5521917 6538652 1115299 3818295 6683 14684283 5289349 5991205 7855220 1634796 4426517 7100 14-кестенің жалғасы 1 2 ауыл халқы қазақтар орыстар басқа ұлттар 5227517 2108778 1628760 822077 6470074 3118867 1703622 2956 6829063 3654553 1564688 3533 Кестеден көріп отырғанымыздай 1959ж. жергілікті ұлт өкілдерінің санының төмен Қазақ ұлтының өз дәрежесінде тілін, дәстүр-салтын сақтап қалуы оның 60-жылдардың аяғы 70-жылдардың басында қазақ отбасыларында бала санына байланысты 70- жылдардың аяғына қарай іс жүзінде қазақ отбасыларындағы бала Этнодемографиялық дамудағы маңызды өзгеріс заңды сипатта болды. Бұл белгілі Ажырасудың өсуі байқалды және ажырасқан отбасыларының үлес салмағы көбейді, Жалпы Қазақстан ауыл тұрғындарының санына 1960-жылдары, 60- жылдардың аяғына 1979 жылғы санақтың қорытындысы бойынша Қазақ КСР-індегі барлық халықтың 1979 жылғы санақ мәліметтеріндегі Қазақстан тұрғындарының ұлттық құрамы [78, барлығы қазақтар орыстар немістер украиндар өзбектер татарлар беларустар ұйғырлар азербайжандар корейлер Жоғарыдағы Қазақстан тұрғындарының ұлттық құрамы туралы мәліметтен көріп отырғанымыздай 1970 жылғы санақ деректеріне қарағанда қазақтар – 1055183, орыстар Жалпы, барлық ұлттармен салыстырғанда біршама жоғары өсімге қол жеткізіп Ал, Қазақстан республикасы тұрғындарының жынысына байланысты өзгерістерді төмендегі кестеден Кесте 15 – Санақ жүргізілген жылдардағы тұрғындар санындағы жынысына жылдар Қазақ КСР бойышна барлығы 100 тұрғынға шаққанда % 100 ерлер әйелдер ерлер әйелдер 1939 1959 1970 1979 3162 4414 6263 7084 2920 4881 6746 7550 52 47 48 49 48 53 52 51 92 111 108 107 15-кестеден көріп отырғанымыздай Ұлы Отан соғысына дейін Біз қарастырып отырған кезеңнің соңғы жылдарында механикалық қозғалыс өсті. Республиканың әр облысында көші-қон әр түрлі дәрежеде болды. Кейбір 1960-жылдардан бастап миграциялық өсім баяулап, жергілікті тұрғындардың табиғи өсімі Қазақстан тұрғындарының санының тепе-теңдігінде анықтаушы рөл атқарған факторлардың бірі Біз қарастырып отырған кезеңнің соңғы жылдарында миграциялық кері өсім 1980 жылдың 1 қаңтарына Қазақ КСР тұрғындарының саны 14857,8 Қазақстан Республикасындағы экологиялық жағдайдың да этнодемографиялық дамуға әсері болды, Ауыл шаруашылық өндірісін механикаландыру деңгейінің жоғарылауына, өнеркәсіп орындарының дамуының 1964-1980 жж. аралығында қалалық қоныстар ауылдық тұрғындар есебінен механикалық 1959-1979 жж. аралығында тұрғындардың механикалық қозғалысының нәтижесінде басқа республикалардан Сонымен, біз қарастырып отырған кезеңде яғни, 1939-1979 жж. аралығында Қазақстандағы жалпы тұрғындар 238%, қалалықтар 364%, ауылдық тұрғындар 52% Қазақстанның әр аймағында әр ұлттың демографиялық өсімі әр түрлі Солтүстік Қазақстан облысы тұрғындарының арасында 1939 жылдың өзінде ең Батыс Қазақстан облысында 1939-1979 жж. саны жағынан ең көп Шығыс Қазақстан облысында қарастырып отырған кезеңнің өн бойында ең Орталық Қазақстан аймағында 1939-1979 жж. саны жағынан ең көп Қандай мемлекет болмасын ұзақ мерзімді кезеңдерге, халық шаруашылығын дамытуға Қорыта отырып айтарымыз, 1939-1979 жылдардағы Қазақстан ауыл-село тұрғындарының саны Жергілікті ұлт өкілдерінің 1939-1979 жж. аралығында Қазақстан бойынша азшылықты 1.2 Жас аралық деңгейі, білім дәрежесі 1939-1979 жж. аралығындағы ауыл-село тұрғындарының жас аралық деңгейі мен Сондай-ақ ауыл тұрғындарының үлесіндегі дүниеге келген қыз балалар: 1955 Жоғарыдағы мәліметтерге қарайтын болсақ дүниеге келген сәбилердің ең азайған 1939 – 1979 жж. Қазақстан тарихында республиканың этнодемографиялық дамуына Әрине, соғыс республика халқының тіршілігін мүлдем өзгертті. Бұрын ауыл Кесте 16 – 1940-1945 жж. ауыл халқының саны мен Ауыл халқы 1940 1941 1942 1943 1944 1945 ерлер әйелдер жас өспірімдер 567700 514200 мәлімет жоқ 508600 586700 280509 257925 649082 254889 244786 659350 ─ 210900 608000 337200 242384 609952 230828 16-кестеден 1940 жылмен салыстырғанда 1944-1945 жж. ер адамдардың жартысына Бұл процесс 1944 жылға дейін үздіксіз орын алған, әсіресе Халықтың кейбір топтары санының қысқаруымен байланысты ауыл-село тұрғындарының жас Соғыс жылдарында эвакуацияланған өндіріс орындарының Қазақстанға орналастырылуы, мұндағы бұрын Ұлы Отан соғысы Қазақстан тарихына да ауыр із қалдырды. Ұлы Отан соғысының қарсаңында 1939 жылы жүргізілген санақ мәліметтері 1939 және 1959 жж. Бүкілодақтық тұрғындар санағында миграция туралы Ауыл тұрғындарының құрамында жергілікті ұлт өкілдерінің үлесі жоғары. 1926 1939-1979 жж. аралығындағы кезеңде Қазақстандағы ауыл тұрғындарының санының өсуі 1946-1948 жж. Қазақстанда 1000 адамға шаққанда бір жылда туу 1939 жылғы санақтың мәліметтеріне қарағанда тұрғындардың жас аралық деңгейіне 1930-1933 жж. қарағанда 1933-1939 жж. туылғандар көбірек. 1939 жылы дүниеге келген сәбилер саны 186707, осының ішінде қазақтар 84486, Ұлы Отан соғысына аттанғандардың неғұрлым жас бөлігі 1923 – 1946 жылғы мұрағат көздеріне қарағанда Қазақ КСР-інде барлығы 16 1947 жылғы ұжымшарлардағы жылдық есеп мәліметтеріне қарағанда ат күшімен Кесте 17 – 1946 - 1947 жж. Қазақстан бойынша Ауыл шаруашылығындағы кадрлар реті 1/І 1947 ж. ұжымшарларда ұжымшарда осы қызметте істейді барлығы оның ішінде әйел 1 жылға дейін 1 жылдан 3 жылға дейін 3 жылдан артық 1 2 Ұ 1. Ұжымшар төрағалары. 2. жоғары және орта дәрежелі маман білімі бар агрономдар. есепшілер. егіс бригадирлері. 5. жоғары және орта мал фермаларының басшылары 7. мал дәрігерлері ұжымшар төрағаларының орынбасарлары, басқарма мүшелері, шаруашылық меңгерушілері, кәсіпорындардың басшылары хат тасушылар, күзетшілер, қызмет көрсетушілер. 6714 311 8435 13439 222 13607 3050 12264 17146 80 80 1655 666 52 1340 527 2264 8290 2226 117 2857 5243 115 5148 1166 х х 1865 88 2712 4696 71 4691 900 х х 2623 106 2866 3500 36 3768 984 х х 17-кестенің жалғасы 1 2 мәдени ағарту орындарының қызметкерлері Барлығы. 3452 89981 2084 21189 х 16872 х 15023 х 13883 17-кестеде көрсетілгендей жоғары білімді ауыл шаруашылығы мамандары ─ Маман кадрлардің жетіспеушілігі, жоқтығы жұмысты алға бастыруға теріс ықпалын Ауыл-село еңбеккерлерінің қоғамдық құрылыспен, уақытпен санаспай еңбек етуі, оның Мұндағы себептер ауыл шаруашылық өнімдерінің бағасы төмен болды және Жалпы социалистік құрылысқа тән нәрсе даму оның ішінен туындамаған, Министрлер Кеңесі мен БК (б) П Орталық Комитеті ауыл 1949 жылы ұжымшар басқармаларының 19,3% жоғары және орта арнаулы 1953 жылғы 1 қыркүйекте ауыл-селолардағы агрономдардың 16,3% жоғары, 83,7% 1947 жылдың 1 қаңтарында ұжымшарлар меншігіндегі шаруашылық машиналар мен Халық санының, әсіресе қалалар мен өндіріс орталықтарының өсуі жағдайында 1947 жылы республикада 205 аудандық мал шаруашылық бөлімдер құрылды, жоғары білімді – 7 аяқталмаған жоғары – 6 орта ─ 71 аяқталмаған орта – 56 1 жылдық ауыл шаруашылық мектептерін бітіргендер – 7 Білімі төмен, яғни бастауышты бітіргендер – 56 [102]. Бұл аудандық көлемдегі мал шаруашылық бөлімдер, бірақ соның өзінде Сонымен қатар осы жылы республикадағы 16 облыста, 16 облыстық Республикадағы облыстық мал шаруашылығы бөлімінде 16 басшының 4 ғана Кесте 18 – 1946–1947 оқу жылында республикада 143 мал Мамандық атаулары талап етілді қолдағы бары жетіспей- тіні қамтамасыз етілгені % тракторшылар трактор бригадаларының бригадирлері комбайншылар комбайншылардың көмекшілері жүргізушілер механиктер жөндеуші жұмысшылар барлығы: 1974 225 498 480 370 133 1025 4705 1584 164 437 430 367 107 709 3798 390 61 61 50 3 26 316 907 80,2 73,1 87,7 89,5 99,0 30,4 69,1 81,1 18-кестеден көріп отырғанымыздай мал шаруашылық кеңшарларда шаруашылыққа қажетті мамандар 1946 жылғы 5 ақпанда Қазақ КСР Халық Комиссариаты №129 Кесте 19 – Тізім бойынша республика облыстарындағы мамандар төмендегідей № Облыстар атауы Мамандар аумағы барлығы мал дәрігерлік бөлім жұмысшылары МТС ғылыми қызметкерлер 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Алма-ата Ақмола Ақтөбе Шығыс Қазақстан Гурьев Жамбыл Батыс Қазақстан Қарағанды Қызылорда Көкшетау Қостанай Павлодар Солтүстік Қазақстан Семей Талдықорған Оңтүстік Қазақстан Республикада барлығы 177 249 157 255 120 193 252 196 128 172 155 175 279 221 174 397 3300 118 139 30 157 112 133 161 140 95 108 80 104 159 132 101 216 2030 45 100 71 93 5 56 73 46 33 68 68 71 120 75 70 156 1150 14 10 6 5 3 4 18 10 - 1 7 - - 14 3 25 120 Бұл жалпы Қазақстан бойынша ауылды жерлерде қоныстанған жоғары және Соғыстан кейінгі жылдар ауыр жылдар болып есептелгенмен, қалай болса Соғыстан кейінгі жылдарда да ауыл-село тұрғындары қалалы жерлерге қоныс Біз қарастырып отырған жылдары ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасының арзан Қазақстан ауыл шаруашылығының мұндай жағдайы аса маңызды сала бойынша Өнеркәсіп орындарының ұжымдары ауыл шаруашылық техникасын шығаруды ұлғайтты. 1954 жылы КОКП Орталық Комитеті ақпан-наурыз пленумдарында елімізде азық-түлік Қазақстанның тың көтерілген облыстарында басқа аймақтарға қарағанда өсім 1950 жылдың 1 қаңтарына Қазақ КСР ауыл тұрғындарының жас 1. Алматы облысында 139766 ер адам, оның ішінде 7 2. Ақмола облысында, ер адамдар 114288, осының ішінде оқымайтындар 3. Ақтөбе облысында, ер адамдардың барлық саны 77800, оқымайтындары 4. Шығыс Қазақстан облысында, ер адамдар 135781, оқымайтындар 3176, 5. Гурьев облысында, ер адамдар 50800, оқымайтындары 1503, барлық 6. Жамбыл облысында, барлық ер адамдар 114433, осының ішінде 7. Батыс Қазақстан облысында ер адамдар 90326, оқымайтыны 2870, 8. Қарағанды облысында, ер адамдар 71885, оқымайтыны 2140, әйелдер 9. Қызылорда облысында, ерлер 72603, осының ішінде оқымайтындары 1235, 10. Көкшетау облысында, ерлер 103189, оқымайтындары 4368, әйелдер 131725, 11. Қостанай облысында барлық ер адамдар саны 135702, осының 12. Павлодар облысында ерлер 108656, оқымайтындары 4369, әйелдер 136056, 13. Солтүстік Қазақстан облысында барлық ерлер 101079, оқымайтындар 3357, 14. Семей облысында барлық ерлер 95752, оқымайтындары 3670, барлық 15. Талдықорған облысында барлық ерлер 117019, оқымайтындары 3104, әйелдер145419, 16. Оңтүстік Қазақстан облысында барлық ерлер 231216, оқымайтындары 5812, Бұл жоғарыда келтірілген мәліметтерден барлық облыстарда ер адамдарға қарағанда 1959 жылғы 1 қаңтардағы ауыл тұрғындарының ішінде ер адамдар 1959 жылғы 1 қаңтардағы ауыл тұрғындарының ішінде әйел адамдар Сонымен, ерлер мен әйелдердің 7 жас пен 15 жасты 1954 жылдың 1 қаңтарындағы мәлімет бойынша 8 жас пен Кесте 20 – Қазақ КСР бойынша (Бостандық ауданын қоспағанда).* Сауатсыз ер адамдардың саны. Туылған жылдары. Сауатсыз әйел адамдардың саны. 1 389 168 133 165 168 215 247 429 369 485 555 527 1893 1449 4384 13371 24947 1945 1944 1943 1942 1941 1940 1939 1938 1937 1936 1935 1934 1929 – 1933 1924 – 1928 1914 – 1923 1904 - 1913 барлығы 549 248 198 318 315 510 578 771 758 1026 1049 1216 5660 5806 27412 61801 108215 *Бостандық ауданы Өзбек КСР-іне берілген 20-кестеде көрсетілгендей 1945 жылы туылғандардың санының сәл көбірек Қазақстандағы тың игерілген жылдары ауыл-село механизатор кадрлары өсті. Осы Қазақстанның ауыл шаруашылығының материалдық-техникалық негізі едәуір нығайды. Кеңшарлар мен механизаторлар жұмыс істеді [112]. 50-жылдардың екінші жартысында МТС-тер жойылды, олардың қарамағында болып келген МТС-терді тарату ауыл-село тұрғындарының экономикалық жағдайын нашарлатты. Бұл Бұл жылдары тың игерілген аудандарда көптеген жаңа мектептер ашылып, Дегенмен, бұл жылдары жоғарыда атап өткеніміздей, Қазақстанда, әсіресе, Солтүстік 1951 жылдан 1955 жылға дейін республикада 8 жаңа жоғары Миллиондаған гектар тың жердің игерілуі еліміздің астық балансына айтарлықтай 1959-1970 жж. Қазақстан тұрғындарының жыныстық-жастық құрылымына келер болсақ неке 1959 ж. 0-4 жастағылар 15,4% болса 11 жылдан кейін 1959 жылы 0-4 жастағылар 1955-1959 жж. туылғандар, 5-9 жастағылар 1970 – 1976 жж. аралығындағы Қазақстан республикасындағы еңбекке қабілетті Кесте 21– Тұрғындар есебі жылдар тұрғындар қалалықтар ауылдықтар 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 6423 6620 6823 7028 7250 7471 7723 3730 3886 4043 4204 4369 4547 4744 2693 2734 2780 2824 2881 2924 2979 Жоғарыдағы 21-кестеден көріп отырғанымыздай ауыл-село тұрғындарының арасында еңбекке қабілетті 1971 жылғы 1 қаңтардағы Қазақ КСР-індегі 14 пен 19 ерлер, барлық оқитындары 284684, осының ішінде мемлекеттік және кооперативтік барлық оқымайтындары 95625, осының ішінде мемлекеттік және кооперативтік өнеркәсіптерде, әйелдер, барлық оқитындары 276420, осының ішінде мемлекеттік және кооперативтік барлық оқымайтындар 106483, осының ішінде мемлекеттік және кооперативтік өнеркәсіптерде, 1971 жылғы 1 қаңтардағы ауыл тұрғындарының жыныстық және жас осының ішінде 7 жас пен 15 жас (қоса есептегенде) осының ішінде мүгедектер мен жасы ұлғайған жәрдемақы алатын адамдар Ауыл тұрғындарының құрамындағы барлық әйелдер 3375695, осының ішінде 7 7 жас пен 15 жас (қоса есептегенде) аралығындағы оқымайтындар 1956 жылғы ауыл тұрғындарының ішіндегі ер адамдар саны жоғарыда Сондай-ақ 1956 жылғы 1 қаңтардағы ауыл тұрғындарының ішінде әйел 1950 – 1955 жж. бастап туу көрсеткіші біршама бұрынғы 1961 – 1970 жж. аралығында некелесу деңгейі төмендеді, себебі 1939-1979 жж. аралығында Қазақстан ауыл тұрғындарының жас аралық деңгейіне 1950-жылдардың аяғы 60-жылдардың басында тарихшылар, демографтар атап көрсеткендей демографиялық Ауыл шаруашылығының маман кадрлармен қамтамасыз етілу деңгейі біз қарастырып 1953ж. ұжымшар басқармаларының 20%-дан көбі жоғары немесе аяқталмаған жоғары 1959 – 1979 жылдардағы қазақ тұрғындарының қарқынды демографиялық дамуы Ұлы Отан соғысының қарсаңындағы Қазақстанға арнайы қоныстандырылғандар саны миллионға Кесте 22 – 1941 жылдың 1 қарашасында Қазақстанға эвакуацияланған Қоныстандырылатын облыстар. Бір жолғы эвакуацияланған 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. Алма – Ата Ақтөбе Ақмола Шығыс Қазақстан Гурьев Жамбыл Батыс Қазақстан Қарағанды Қостанай Қызылорда Павлодар Семей Солтүстік Қазақстан Оңтүстік Қазақстан Барлығы 25,1 32,0 23,7 8,8 18,2 20,9 29,5 34,7 16,2 29,1 19,4 32,9 31,1 348,0 Кестеден көріп отырғанымыздай эвако-тұрғындардың ең көп қоныстанған аймағы Қостанай Біз 1939 – 1979 жж. санақтар аралығында Қазақстандағы көп Кесте 23 – 1939 – 1959жж. Солтүстік Қазақстан Ұлттық құрамы тұрғындар саны (мың адам) тұрғындар саны (мың адам) Барлық тұрғындар қазақтар орыстар украиндар белорустар басқа ұлттар 1619 446 690 305 8 170 100 27,5 42,6 18,9 0,5 10,5 2764 564 1248 398 65 489 100 20,4 45,2 14,4 2,3 17,7 Кестеден көріп отырғанымыздай Солтүстік Қазақстан тұрғындарының ішінде 1939 жылы Кесте 24 – 1939 – 1959 жж. Шығыс Қазақстан Ұлттық құрамы 1939ж. тұрғындар саны (мың адам) тұрғындар саны (мың адам) Барлық тұрғындар қазақтар орыстар украиндар белорустар басқа ұлттар 917 253 556 56 8 44 100 27,6 60,6 6,1 0,9 4,8 1255 326 756 35 66 72 100 25,9 60,2 2,8 5,3 5,8 24-кестеден көріп отырғанымыздай Шығыс Қазақстан аймағында тұрғын халықтың жартысынан 1939-1959 жж. аралығында өсудің төмен қарқынында болған Батыс Қазақстан Кесте 25 – 1939-1959 жж. аралығындағы Батыс Қазақстан тұрғындарының Ұлттық құрамы тұрғындар саны (мың адам) тұрғындар саны (мың адам) Барлық тұрғындар қазақтар орыстар украиндар немістер татарлар басқа ұлттар 1003 556 286 102 4 21 34 100 55,4 28,5 10,2 0,4 2,1 3,4 1070 557 323 98 30 26 36 100 52,1 30,2 9,2 2,8 2,4 2,3 Батыс Қазақстан аймағында халықтың жартысынан көбі жергілікті ұлт өкілдері. Қарағанды және Жезқазған облыстарын қамтыған Орталық Қазақстан тұрғындарының өсімі Ұлттық құрамы. тұрғындар саны (мың адам) тұрғындар құрамындағы үлесі % тұрғындар саны (мың адам ) тұрғындар құрамындағы үлесі % Барлық тұрғындар қазақтар орыстар украиндар немістер 431 137 201 42 15 36 100 31,8 46,6 9,7 3,5 8,3 1022 196 484 98 111 133 100 19,1 47,3 9,6 10,9 13,1 Кесте 26 – 1939 – 1959 жж. аралығындағы Орталық Аймақтағы ең көп этнос орыстар болып отыр. Саны жағынан Орталық аймақта индрустрия белсенді түрде жоғары қарқынмен дамығандықтан жұмыс Басқа аймақтарға қарағанда Оңтүстік Қазақстанда демографиялық өзгерістердің ерекшелігі болды. Кесте 27 – 1939 – 1959 жж. аралығындағы Оңтүстік Ұлттық құрамы тұрғындар саны (мың адам) тұрғындар құрамындағы үлесі % саны (мың адам) тұрғындар құрамындағы үлесі % Барлық тұрғындар қазақтар орыстар украиндар өзбектер басқа ұлттар 2424 936 904 171 115 298 100 38,6 37,3 7,0 4,8 12,3 2757 1156 807 111 130 553 100 41,9 29,3 4,0 4,7 20,1 Оңтүстік аймақта ең көп ұлт жергілікті ұлт өкілдері. 1939 Бірақ 1939 – 1959 жж. аралығында жоғарыда айтып өткендей 1959 – 1979 жж. аралығында қарқынды өсім берген жергілікті Кесте 28 – 1959 – 1979 жж. Қазақстан тұрғындарының Көрсеткіш 1959 жыл 1970 жыл саны мың адам үлесі % саны мың адам үлесі % саны мың адам үлесі % 1 2 Барлық тұрғындар қазақтар орыстар 9294,7 2787,3 3972,0 100,0 30,0 42,7 13008,7 4234,1 5521,9 100,0 32,5 42,4 14684,3 5289,3 5991,2 100,0 36,0 40,8 28-кестенің жалғасы 1 2 украиндар немістер басқа ұлттар 761,4 659,7 1114,3 8,2 7,1 12,0 933,4 858,1 1461,2 7,2 6,6 11,3 898,0 900,2 1605,6 6,1 6,1 11,0 Кесте 29 – 1959 – 1979 жж. аралығындағы Оңтүстік орналасуы [128, -403 б.]. Көрсеткіш. 1959 жыл 1970 жыл 1979 жыл саны мың адам үлесі % саны мың адам үлесі % саны мың адам үлесі % Барлық тұрғындар қазақтар орыстар өзбектер украиндар немістер өзге ұлттар 2756,6 1155,5 807,3 129,9 111,4 116,2 436,3 100,0 41,9 29,3 4,7 4,0 4,2 15,9 3874,5 1774,3 1121,3 197,3 114,3 202,0 465,4 100,0 45,8 28,9 5,1 2,9 5,2 12,0 4552,3 2255,0 1195,2 252,4 111,5 218,2 520,0 100,0 49,5 26,2 5,5 2,5 4,8 11,4 29-кестеден көріп отырғанымыздай, Қазақстанның басқа аймақтарына қарағанда аграрлы Оңтүстік көрсеткіш 1959 жыл 1970 жыл 1979 жыл саны мың адам үлесі % саны мың адам үлесі % саны мың адам үлесі % барлық тұрғындар қазақтар орыстар украиндар немістер татарлар өзге ұлттар 1700,0 556,7 323,1 98,5 30,1 25,9 23,7 100,0 52,1 30,2 9,2 2,8 2,4 3,3 1563,2 826,8 489,0 122,6 38,1 35,6 51,1 100,0 52,9 31,3 7,8 2,4 2,3 3,3 1838,4 1013,4 543,9 120,4 37,6 38,1 85,0 100,0 55,1 29,6 6,5 2,1 2,1 4,6 Кесте 30 – 1959 – 1979 жж. аралығындағы Батыс Батыс Қазақстан Оңтүстік Қазақстан сияқты жергілікті ұлт өкілдерінің басым Кесте 31 – 1959 – 1979 жж. аралығындағы Орталық [130, -406 б.] көрсеткіш 1959 жыл 1970 жыл 1979 жыл саны мың адам үлесі % саны мың адам үлесі % саны мың адам үлесі % Барлық тұрғындар қазақтар орыстар украиндар немістер өзге ұлттар 195,6 484,1 98,3 111,0 133,2 100,0 19,1 47,3 9,6 10,9 13,1 1557,2 296,0 787,3 153,1 146,3 174,5 100,0 19,0 50,5 9,8 9,4 11,2 1709,4 370,3 859,1 143,5 154,6 181,9 100,0 21,7 50,2 8,4 9,1 10,6 1959 – 1970 жж. тұрғындардың ең жоғары өсу қарқыны Тұрғындардың жалпы санының өсуінде орыс ұлтының үлесі жоғары болды. Кесте 32 – 1959 ─ 1979 жж. аралығындағы Солтүстік Көрсеткіш 1959 жыл саны мың адам үлесі % саны мың адам үлесі % саны мың адам үлесі % Барлық тұрғындар қазақтар орыстар украиндар белорустар немістер өзге ұлттар 2763,5 563,9 1248,4 397,8 64,6 334,4 154,9 100,0 20,4 45,2 14,4 2,3 12,1 5,6 3709,0 743,1 1732,6 477,8 115,9 338,3 301,3 100,0 20,0 46,7 12,9 3,1 9,1 8,1 4019,0 897,0 1894,0 451,0 102,0 398,0 277,0 100,0 22,3 47,1 11,2 2,5 9,9 6,9 Солтүстік Қазақстанда сан жағынан ең көп қоныстанған ұлт Қазақстанның Шығыс аймағында ең көп тұратын ұлт орыстар болып, Шығыс Қазақстан аймағында Қазақстанның басқа аймақтарына қарағанда өсім төмен. Жоғарыдағы бөлімдерде айтып өткендей Қазақстанда 1939-1979 жж. санақтар аралығында көрсеткіш 1959 жыл 1970 жыл саны мың адам үлесі % саны мың адам үлесі % саны мың адам үлесі % барлық тұрғындар қазақтар орыстар украиндар белорустар немістер өзге ұлттар 2763,5 563,9 1248,4 397,8 64,6 334,4 154,9 100,0 20,4 45,2 14,4 2,3 12,1 5,6 3709,0 743,1 1732,6 477,8 115,9 338,3 301,3 100,0 20,0 46,7 12,9 3,1 9,1 8,1 4019,0 897,0 1894,0 451,0 102,0 398,0 277,0 100,0 22,3 47,1 11,2 2,5 9,9 6,9 Кесте 33 – 1959-1979 жж. аралығындағы Шығыс Қазақстан тұрғындарының Шығыс Қазақстанда орыстар біз қарастырып отырған кезеңде абсолютті басымдықты Орталық Қазақстанда да 1939-1979 жж. абсолютті басымдыққа жеткен (26,31-кестелер). Ал, Батыс және Оңтүстік Қазақстан аймақтарында көрсеткіштер басқаша. Батыс Оңтүстік Қазақстанда ең көп қоныстанған ұлт ─ жергілікті ұлт Аталған аймақтарда орыстардың басымдықты құрауы миграциялық көші-қонның нәтижесі және Ал төменде келтірілген 34-кестеден көріп отырғанымыздай 1959 жылы ауыл Кесте 34 – 1959 жылғы санақ бойынша Қазақстан территориясындағы облыстар атауы 1959 жыл барлық тұрғындар соның ішінде қазақ тұрғындар барлық тұрғындар есебінен алғанда қазақ тұрғындары-ның үлес салмағы % барлық ауыл тұрғындары Ақтөбе Алма-Ата Шығыс Қазақстан Гурьев Жамбыл Қарағанды Қызылорда Көкшетау Қостанай Павлодар Солтүстік Қазақстан Семей Талдықоған Орал Целиноград Шымкент Алма-Ата қаласы 5115726 226623 403090 340528 126037 358267 221322 175096 368848 511445 323466 312768 292035 319391 267800 379416 462279 27315 2049776 131364 142223 114411 114824 185147 93184 153078 77310 119129 95157 50542 129810 135709 165371 75528 266989 40,1 58,0 35,3 33,6 91,1 51,7 42,1 87,4 21,0 23,3 29,4 16,2 44,5 42,5 61,8 19,9 57,8 Мұнда ауыл тұрғындарының саны жөнінен жоғары көрсеткіш көрсетіп Ал, енді жергілікті ұлт өкілдерінің көп шоғырланған аймақтары Ауыл тұрғындарының ішіндегі жергілікті ұлт өкілдері аз шоғырланған аймақтар, Ауыл тұрғындарының саны ең аз облыс сол кездегі Гурьев Кесте 35 – 1970 жылғы санақ бойынша Қазақстан территориясындағы Облыстар атауы. барлық тұрғындар соның ішінде қазақ тұрғындар барлық тұрғындар есебінен алғанда қазақ тұрғындардың үлесі Барлық ауыл тұрғындары Ақтөбе Алматы Шығыс Қазақстан Гурьев Жамбыл Қарағанды Қызылорда Көкшетау Қостанай Павлодар Солтүстік Қазақстан Семей Талдықорған Орал Целиноград Шымкент 6351000 302000 582000 361000 169000 474000 293000 224000 411000 602000 358000 345000 395000 373000 355000 440000 667000 2977917 195850 234779 153143 154044 255217 144211 205302 109834 163084 133879 69655 217069 208330 229034 94476 410010 46,9 64,9 40,3 42,4 91,2 53,8 49,2 91,7 26,7 27,1 37,4 20,2 55,0 55,9 64,5 21,5 61,5 35-кестеден көріп отырғанымыздай 1970 жылы ауыл халқының саны көп Осы облыстардың ішінде жергілікті ұлт өкілдерінің көп шоғырланған аймағы Кесте 36 – 1970 жылғы 1 қаңтардағы ауыл Облыстар атауы барлық тұрғындар соның ішінде еңбекке қабілетті жастағы тұрғындар Барлық ауыл тұрғындары Ақтөбе Алма – Ата Шығыс Қазақстан Гурьев Жамбыл Қарағанды Қызылорда Көкшетау Қостанай Павлодар Солтүстік Қазақстан Семей Талдықорған Орал Целиноград Шымкент 6 351 000 302 000 582 000 361 000 169 000 474 000 293 000 224 000 411 000 602 000 358 000 345 000 395 000 373 000 355 000 440 000 667 000 2 693,7 125,5 258,1 162,7 65,5 194,6 122,2 83,1 182,2 276,2 155,7 155,6 160,5 151,4 150,3 197,8 252,3 36-кестеден көріп отырғанымыздай республика облыстарының ішінде еңбекке қабілетті Ресми идеологияда Кеңес өкіметінің негізгі мақсаттарының бірі─ халықтың санын Жалпы, Кеңес үкіметі тұсындағы ауыл шаруашылығы және ондағы халық Ауыл шаруашылығы саласын басқаруда И.В. Сталинның жеке басына табынудың Ауыл құрылысында шаруашылық байланыс төмен болды. Табиғи өсім әлеуметтік Сонымен 1939, 1950, 1959, 1970, 1979 жж. санақ мәліметтері 1939-1979 жж. санақ аралығындағы жылдарда орыс этносының өсу қарқыны 1970-жылдардың соңынан басталған тұрғындардың кері көшінің нәтижесінде, 80-жылдардың аяғында Халықтардың урбандалу деңгейі әртүрлі болды. 70-жылдары этностардың урбандалу 1939 ─ 1979 жж. Қазақстан тарихында Кеңестік жүйедегі күрделі Қазақстан территориясындағы демографиялық өзгерістер байырғы ұлт өкілдерінің психологиясына ерекше Қазақстанның егемендігінің қалпына келуі және жеке мемлекет болып қалыптасуы 2 АУЫЛ-СЕЛО ТҰРҒЫНДАРЫНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-МӘДЕНИ ДАМУЫ 2.1 Ауыл шаруашылығы өндірісі мамандарының әлеуметтік дамуы Халықтың экономикалық дамуы ─ оның әлеуметтік жағдайына әсер етеді. Қазақ ауылдарындағы көп санды өндірістік-техникалық зиялы қауым өкілдеріне жататындар Ауылдық жерлерге арналып даярланған зиялы қауымды қалыптастыру негізінен 30-жылдардың 1940-1945 жылдары Қазақстан ауыл тұрғындары 72,2%-дан 62,8%-ға төмендеді, қалалар Біз қарастырып отырған кезеңге дейінгі жылдармен салыстырғанда, бұл жылдардың Біз қарастырып отырған кезеңнің алғашқы жартысында ауыл шаруашылығы өндірісі Ауыл-cело тұрғындарының әлеуметтік дамуына екінші дүниежүзілік соғыс көп әсер Соғыс алдында Қазақстандағы жұмысшылардың саны өсіп, 1940 жылы 634 Республикаға келген жүздеген мың адам халық шаруашылығында жұмыс істеді. Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қазақстан халқының әлеуметтік жағдайындағы өзгерістер Соғыстың аяғына қарай және соғыстан кейінгі жылдары ауыл шаруашылығы Ұжымшарлар ірілендірілгеннен кейін Қазақстанның барлық жерлерінде ұжымшар мүшелері еңбекақымен Ұжымшарларды кеңшарларға айналдыру кезінде шаруалардың саны азайды. Олардың жұмысшылар 50 – жылдары басталған ұжымшарларды ірілендіру және оларды кеңшарларға Ұжымшарларды ірілендіру процесі ондағы әйел адамдардың үлесіне де әсер Ұжымшарларды ірілендіру, ұжымшарларды кеңшарларға айналдыру әрекеттері, ұжымшарлықтардың арнайы, механикаланған Біз қарастырып отырған кезеңнің алғашқы санақтарында әлеуметтік құрылымға байланысты Біз бір мәселені ашық көрсетуіміз керек, ол – ауыл-село Ауыл шаруашылығы өндірісі мамандары әлеуметтік құрылымы жағынан әр түрлі Біз қарастырып отырған кезеңде республикадағы ірі оқиғалардың бірі тың Тың игеру, оның басқа зардаптарын айтпағанда, үлкен әлеуметтік кереғарлыққа Сонымен қатар, тың игеру жылдары жаңадан құрылған тың жерлердегі 1955 жылы 25 мамырда “О мерах по дальнейшему укреплению Әлеуметтік-экономикалық дамуда баяу болса да алға жылжулар болғаны рас. Қоғамдық шаруашылықтардың дамуы 1956 жылы республика ұжымшарларына жыл сайын 60-жылдардың екінші жартысынан бастап, ұжымшардың қоғамдық шаруашылықтары дамығаннан кейін Ұжымшар тұрғындарының материалдық жағдайларының жақсаруына әсер еткен қоғамдық қорлардан Ұжымшар артельдеріне әлеуметтік-тұрмыстық және ұжымшарлықтардың рухани қажеттіліктері үшін қаржы Әлеуметтік жағдайды жақсартудың бір шарасы ұжымшарлықтардың өз демалыстарын дұрыс 1966 жылы Семей облысының Үржар ауданында Ленин атындағы ұжымшарда Сонымен қатар ұжымшарлықтардың материалдық жағдайының жақсарғанын олардың сатып алу Ұжымшарлықтардың материалдық жағдайының жақсарғанын олардың ақшадай салымдарының өсуінен байқауға Ауыл-селолардағы зиялы қауым өкілдерінің де саны артты. 60-жылдардың басында 1950-жылдардың екінші жартысында ұжымшар шаруашылықтары мен ұжымшарлықтар саны өсті. 1959 жылғы санақ деректерінен осыған дейінгі санақтарға қарағанда Қазақстан 1959 жылы болған Бүкілодақтық халық санағының қорытындысы бойынша Қазақстан 1959-жылғы халық санағында алыстағы мал шаруашылығымен айналысатын халықтардың саны Шешендер Алматы облысының Балқаш ауданында 317 адам, Шелек және 1970-жылдары КОКП Орталық Комитеті мен КСРО Министрлер Кеңесінің “Село «Ауыл-селоның мәдениеті мен тұрмысын одан әрі Ауыл шаруашылығы еңбеккерлерінің әлеуметтік дамуы олардың өмірінің сан саласын Қазақстанда ауыл шаруашылық саласында 60 ─ 70 жылдары азық-түлік Тың игеру басталған кезден Қазақстан жыл сайын миллиард пұт Республиканың селолық жерлеріндегі, негізінен байырғы халықтың бір миллионға жуық Ауыл шаруашылығына қажетті мөлшерде қаражаттар орталықтан бөлінді. Бірақ, қалалар Ауыл шаруашылығы өндірісіне, оның материалдық-техникалық базасын нығайтуға үкімет тарапынан Кесте 37 – Республика ауыл шаруашылығының негізгі Жылдар: 1965 1970 Барлық негізгі қаржы: /Малды қоса/ 30034 46742 70717 98737 Кестеден көріп отырғанымыздай мемлекет ауыл шаруашылығының материалдық-техникалық базасын нығайтуға Ауыл-село тұрғындарының еңбегінің нәтижесінде, біршама табыстарға қол жеткізілгені рас. 1970 жылғы есеп бойынша республикада село тұрғындарының 1,2% қала Бірақ, Кеңес үкіметі жылдары Кеңес және партия қайраткерлері буржуазиялық Кеңес үкіметі жылдары ауыл шаруашылығына орасан үлкен мөлшерде Бүгінгі күні ауыл шаруашылығы өндірісі мамандарының әлеуметтік жағдайын жақсарту Үш жылдық ауыл жылы бағдарламасы мемлекеттің ауылға арнайы назар Қазіргі кезге дейін кейбір ауылдарда шешілмей келген мәселе — Қазақстанның тәуелсіздік алуы мен жеке мемлекет ретінде дамуы – 2.2 Медициналық және тұрмыстық қызмет көрсету Халықтың тұрмыс жағдайын жақсартудың бір көрінісі ─ әлеуметтік инфрақұрылымда Бізге белгілі КСРО өмір сүріп тұрған барлық кезеңде республикадағы Шешімдер мен бұйрықтардың көпшілігі тек сөз жүзінде қалды, себебі Медициналық қажетті құралдармен жабдықтау баяу жүргізілді. Қалдық қаржы негізінде Бірақ, осы жағдайларға қарамастан соғыстан кейінгі жылдары бірте-бірте республикада 1946 жылы 3322 дәрігер және медициналық орта білімді мамандар, Республика тұрғындарының денсаулығын сақтауға бөлінетін қаржы көбейді. Осының нәтижесінде Бірақ, Республиканың аймақтарындағы медициналық даму бірқалыпты болмады, тың және Біз Кеңес үкіметі жылдары медициналық қызмет көрсетуде, білім беруде Ұжымшарларға қажетті жағдайдың бірі тұрғындарды медициналық қызмет көрсету жағынан 1950-жылдардың аяғында Қазақстанда 4 медициналық институт жұмыс істеді. Бірақ, Сегізінші бесжылдық жылдарында Қазақстанның ауылдық жерлеріне 8 мың дәрігерлер Дегенмен, жылдар өткен сайын денсаулық сақтау саласына бөлінетін мемлекеттік Кесте 38 – Ауруханалар мен ондағы төсектер саны [178]. 1950 ж. 1955 ж. 1959 ж. Қазақстан Оңтүстік Қазақстан ауруханалық мекемелер, ондағы төсектер саны ауруханалық мекемелер, ондағы төсектер саны 832 35461 165 7291 1479 55351 229 9881 1699 76901 284 13581 Жоғарыдағы кестеден көріп отырғанымыздай медициналық кадрлар саны өсіп отырғанымен Мысалы, 1959 – 1962 жж. тұрғын үй және тұрмыстық Ауыл-селоларда профилактикалық – емдеу жұмыстарының бір түрі қалалық ауруханалардан Алыс мал шаруашылығындағы малшыларға медициналық қызмет көрсету сол бұрынғы Қазақстан республикасы бойынша селолық жерлерде 1966 – 1970 жылдары Бірақ, 1970-жылдары селодағы ауруханалар диагностика аппараттарымен жақсы жабдықталған жоқ. 1970-жылдары село еңбеккерлеріне медициналық қызмет көрсету дәрежесі қаламен салыстырғанда Кеңес үкіметі кезінде аудан орталықтарына тұтас комплексті аурухана қалашықтарын Сонымен, қалаға қарағанда ауыл-село тұрғындары медициналық кадрлармен нашар қамтамасыз Ауыл-село тұрғындарына жылжымалы медициналық қызмет көрсету 1965 жылғы наурыз 1939-1979 жж. аралығында Қазақстандағы медициналық қызмет көрсету шаралары жақсарып, Тұрмыстық қызмет көрсету. Селодағы тұрмыстық қызмет көрсету жүйесінің міндеті Партиялық қаулылар мен шешімдерде сол кездегі әлеуметтік міндеттердің бірі Әсіресе, соғыс және соғыстан кейінгі жылдар ауыр уақыт еді. Тұрмыстық техникаларды жөндейтін, химиялық әдіспен киім, үйде тұтынатын заттарды Соғыстан кейінгі жылдары халыққа тұрмыстық қызмет көрсетудің жалпы жүйесінде 1950-жылдары Қазақстан ауыл шаруашылығына байланысты /1953; 1958 жж./реформалар жүргізілді. 1957 жылы 692 ұжымшар 188 кеңшарға айналдырылып, біріктірілді, ал 1950-жылдары ұжымшарлардағы жұмыс күштерін толық пайдалануға мүмкіндік бермеген жағдай Сонымен қатар, ауылдық жерлерде қоғамдық тамақтандыру орындары да қажет 1950-жылдардың екінші жартысына қарай ауыл-село тұрғындарына тұрмыстық қызмет көрсету 1960-жылдардың екінші жартысынан бастап, ауыл тұрғындарына тұрмыстық қызмет көрсету Бірақ, Қазақстан Компартиясының Орталық Комитеті мен республика Министрлер Осындай шаралардың жүзеге асырылуына байланысты ауылдық тұрмыстық қызмет көрсету Ұжымшарлардың материалдық жағдайларының жақсарып табыстарының өсуіне қарай, олар бала Ауылдық жерлерде тез дамыған қоғамдық тамақтандыру орындарын салу болды. 1971 жылғы қазанда КОКП Орталық Комитеті мен КСРО Министрлер Дегенмен, ол жылдары тауарлардың түрін, қызметін тұтынушыларға түсіндіру немесе Қалай десекте, біз қарастырып отырған кезеңнің соңғы он жылдығында Әсіресе, осы жылдары тың және тыңайған аймақтардағы тұрғындар Сонымен қатар, Шымкент облысының Сайрам ауданы да жоспарды артығымен Біз Кеңес үкіметінің тарихына көз жіберетін болсақ, Кеңес үкіметі Ауыл-село халқының мәдени-тұрмыстық тауарлармен, құрылыс материалдарымен қамтамасыз етілуі қанағаттанғысыз Орталық тұтыну одағы 1968 жылы 34 мың ауылдық отбасының Село халқының тілек-талғамын ескере отырып, құрылыс материалдарымен, үй жиһаздарымен, Ауыл-село тұрғындарына тұрмыстық қызмет көрсетуде кездескен қиындықтар Қазақстан территориясының Елді мекендердегі тұрғындар саны 200-ден кем болса ол жерлерде Селолық елді мекендерде ресторандар, кафелер, қонақ үйлер, ауыл жастарына ХХ ғасырдың 70-жылдарының аяғы, әсіресе, 80-жылдардың ІІ жартысында тауар Сонымен, 1939-1979 жж. аралығында жалпы Қазақстан тұрғындарына тұрмыстық қызмет Қазақстан ауыл-село тұрғындары соғыс және одан кейінгі жылдары жан Кеңес үкіметі жылдары мемлекеттік мекемелерге жеке меншік мекемелердің бәсекелестігі Бүгінгі күні кейбір ауылдардың шешілмей келе жатқан мәселесі – Дегенмен соңғы жылдары халықтың әлеуметтік жағдайын көтеру мақсатында көптеген 2.3 Тұрғын үймен қамтамасыз етілуі Халықтың әлеуметтік жағдайы оның өмір сүру деңгейіне, яғни инфрақұрылымының Тұрғындардың әлеуметтік өмірінде негізгі орын алатын тұрғын үй мәселесі Малшылар қауымын айтпағанның өзінде, ауыл-село тұрғындарының 1950-жылдары жер кепелер 1950-жылдары ұсақ елді мекендердің ірілендірілуі тұрғын үй мәселесіне байланысты Ал, кеңшар тұрғындары 1950 жылдың 1 қаңтарында жеркепелер мен 1950 жылы 18 маусымда КСРО Министрлер Кеңесі "Министрлік кеңшарларындағы 1950 жылы Қазақ КСР-іне тұрғын үй құрылысына 13500,0 мың Осы жылы күрделі құрылыс жұмыстары төмендегідей жоспарланды: а). 1428 тұрғын үйді, 47,3 мың шаршы метр ә). Қаржының жетіспеуіне байланысты мәдени-тұрмыстық мекемелер көлемі аз: ─ Жоспардың орындалуына орман-ағаш материалдарының, цементтің т. б. жетіспеуі. Сонымен 1950-жылдардан бастап халықты тұрғын үймен қамтамасыз ету мәселесі қолға 1950-жылдардың ортасынан бастап ұжымшарлардың экономикалық жағдайларының жақсаруымен бірге, ұжымшар Жылдан-жылға Қазақстан тұрғындарының санының өсуіне байланысты мемлекеттік және кооперативтік 60-жылдары Қазақстандағы құрылыс салу саласының материалдық-техникалық базасы төмен болғандықтан, Ауылдық-селолық жерлердегі елді мекендерді сәулеттендіру мен көріктендіру міндеттері жергілікті Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті мен Қазақ КСР Министрлер Кеңесі 1960-жылдардың аяғынан бастап ұжымшарлар мен кеңшарлардың орналасатын жерін, оларда Ауылды жерлерде құрылыс жұмыстарының қарқынды жүруі құрылыс материалдарының жеткіліктілігіне, Екінші топқа алыс болашақта аса дамымайтын, бірақ адамдар әлі Үшінші топқа ұсақ қоныстар жатқызылды. Олар келешекте дамытылмайды, ондағы Алайда бас жоспары болса да, басшылыққа алынбай, нысандарды қалаған Үй маңындағы жер телімінің көлемі де Республика Министрлер Кеңесінің Республиканың ғылыми-жобалау мекемелері 50-90 орынды, кейінірек мөлшерін екі есе Қазақстанда көбіне 1200 – 1500, сондай-ақ 600 – 700 Біз қарастырып отырған кезеңнің соңғы онжылдықтарында орта мектептер шамамен Бірақ, бұл шаралар Қазақстанның барлық облыстарында бірдей жүргізілмеді. Алматы 1951 – 1970 жж. ұжымшарлықтар, кеңшарлықтар, ауылдағы зиялы қауым 60-жылдардың екінші жартысынан бастап үйдің ішіндегі тұрмысқа қолайлы қажеттіліктерді Үй құрылыстарын салу Қазақстанның әр аймағында әртүрлі дәрежеде жүрді. Кесте 39 – Қазақстан мен Оңтүстік Қазақстандағы тұрғын үй Аймақ атауы 1953 1955 1959 Қазақстан Оңтүстік Қазақстан 823 140 2052 197 3475 394 Осы кестеден көріп отырғанымыздай Қазақстан ауыл-селоларында салынған тұрғын үйлер 1970- жылдардың басынан алыстағы мал шаруашылығымен айналысатын малшыларға арналып Дегенмен, Қазақстанның ауылдық жерлеріндегі халық санының өсуіне байланысты тұрғын Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумында, Қазақ КСР Жоғарғы Село құрылысын қарқынды жүргізуге архитектор, инженер-техник кадрлардың жеткіліксіздігі бөгет 1968 жылы қараша айында КОКП Орталық Комитеті мен КСРО Селолы жерлерде тұрғын үй-коммуналдық, мәдени-тұрмыс құрылысын жүргізуде жергілікті Кеңестердің Кеңес өкіметі тұсында қабылданған қаулылар мен жоспарлар әрдайым орындалды Біз қарастырып отырған кезеңнің соңғы онжылдықтарында Қазақстанның көптеген ауыл-селоларында Тұрғын үй және әлеуметтік-мәдени объектілерді салу мәселесі облыстық, аудандық Біз қарастырып отырған кезеңнің соңғы онжылдығында селодағы тұрғын үй 1969 жылы шілдеде Қазақстан Компартиясының Орталық Комитеті және 1960 – 1970 жж. Қазақстанда жетпістен аса жобалау және 1960-жылдардың ІІ жартысынан бастап жиналмалы (полносборное) панель құрылыс материалынан Тоғызыншы бесжылдық республика селоларын дамытуда жаңа шешімдер іздестіру, құрылыс Сонымен бірге, кейбір поселоктарда құрылыстың сынау-байқау түрлері жүргізілді. 1978 Кеңес үкіметі тұсындағы ауыл мен қала арасындағы айырмашылықты жою Қазақстанның ауылдық-селолық жерлерінде жүргізілген тұрғын үй, мәдени-тұрмыстық нысандарды салуға Халықты тұрғын үймен қамтамасыз ету мәселесін мемлекет негізінен өз Құрылысшыларды құрылыс материалдарымен қамтамасыз ету мәселесі шешілмегеніне қарамастан, құрылыс Сонымен қатар, Кеңес өкіметі тұсында науқаншылдық, жоспар орындау қажеттілігінен Ауыл-селоларда өмір сүру жағдайының, коммуналдық-тұрмыстық қызметтердің төмендігінен ауылды жерлерде Кеңес мемлекетінің ауыл-село халқын тұрғын үй, мәдени-тұрмыстық нысандармен қамтамасыз Сонымен, Кеңес үкіметі өмір сүріп тұрған жылдары қала тұрғындары 1960-жылдары салынған қаладағы, поселоктардағы (Хрущевский) ауылды жерлердегі (коммуналкалар) тұрғын 2.4 Мәдени құрылыс Кеңес кезеңіндегі Қазақстан мәдениетінің тарихы бойынша деректердің жалпы жиынында Әлеуметтік дамудың негізгі белгілерінің бірі ─ тұрғындардың мәдени деңгейі Соғыстан кейінгі жылдары ауыл-селолардың мәдени дамуын дұрыс жолға қоятын Тың және тыңайған жерлерді игеру тұсында Қазақстанға Одақтас республикалардан Әрине, соғыстан кейінгі жылдары Халықшаруашылығының басқа салалары сияқты мәдениеттің 1940-жылдардың екінші жартысы 1950-жылдары селолық зиялы қауым өкілдері мәдени Ұлы Отан соғысы аяқталғаннан кейін Қазақстандағы халықтың, соның ішінде, Соғыс жылдарында республикада 1621 мәдени-ағарту мекемелері жабылып қалды, мектептер Мәдени-ағартудың жағдайы ауыл-селоларда осындай дәрежеге жеткендіктен мемлекет бірнеше шешімдер Кеңес өкіметі өмір сүріп тұрған кезеңде міндетті түрде қаулылар 1949 жылдың басында Алматы облысының ұжымшар мүшелері, МТС, кеңшар 1954 жылы Қостанай облысының Таран ауданындағы ұжымшарлықтар, МТС пен Соғыстан кейінгі жылдары Қазақстанның аймақтарында мәдени қызмет көрсету шаралары Көп жағдайда ауыл-селоларда кітапхана меңгерушілері, клуб қызметкерлері, оқу үйінің Қазақстанның басқа аймақтарына қарағанда тың және тыңайған жерлерді игеретін Ауыл-селолардағы зиялы қауым өкілдері 1950-жылдардың екінші жартысында пайда болған 1958 жылы республика мәдениет министрлігі жүйесінде бір консерватория, 16 Ауылдық жерлердегі маман кадрлардың жетіспеуі ─ бір жағынан арнайы Ауыл-село тұрғындарының мәдени-рухани өмірінің орталығы мұражайлар, кітапханалар, клуб, мәдениет 1960-жылдары ауылдық жерлердегі қоғамдық шаруашылықтардың дамуымен қатар мәдени құрылыстар Ауыл-селоларда қажеттілікке байланысты мәдени құрылыстар салынғанымен, жылдар өткен Кітапханалар мен клубтар жұмысын орталықтандыру 70-жылдардан бастап жүзеге асырыла 1960-жылдары Қазақстанның барлық ауылды жерлерінде клуб үйлері, тұрғындардың қажеттілігін Дегенмен, 70-жылдары осыған дейінгі онжылдықтарға қарағанда ауылдық жерлердегі мәдени-ағарту Ауыл-селодағы мәдени жұмыстарда ерекше роль атқаратын зиялы қауым өкілдері Зиялы қауым өкілдерінің еңбектері мәдени мекемелерде, халыққа білім беру Халық шаруашылығының басқа салалары сияқты мәдениет қызметкерлері арасында да Ауылдық жерлердегі кітапханалардың жұмысын жақсарту бағытында КОКП Орталық Ауылдар арасындағы мәдени шараларды жүзеге асыруды жақсарту үшін, пікір 1960-жылдардан бастап ауыл тұрғындарының мәдени қызмет саласына қажеттіліктері өсіп, Ондаған және жүздеген мың ауылдық зиялы қауым өкілдері қайта 1970-1977 жылдар аралығында білім көтеру жүйесі арқылы ауыл шаруашылығының Білім. Білім саласында ауыл-село тұрғындары біршама жетістіктерге қол жеткізгенімен Соғыстан кейінгі жылдары ауыл еңбеккерлерінің білімін көтеруге көңіл бөлінді. Соғыстан кейінгі жылдары жұмысшы жастар мектептері болды, онда жас Бұл кезеңде мектептер бастауыш, жеті жылдық және орта мектеп 1948-1949 оқу жылында Алматы қаласындағы студенттер арасындағы жергілікті ұлт Ауыл шаруашылық білімі – халыққа білім беру жүйесінің негізгі Ауыл шаруашылығының еңбеккерлері кейбір жағдайларда өздері ауыр қол еңбегін Соғыстан кейінгі жылдармен салыстырғанда халықтың жағдайы біршама жақсарды деп Кеңес үкіметі тұсында мектептердегі оқу бағдарламалары партияның саясатына байланысты Ауылдық жерлерде мектеп оқушыларын жұмысқа тарту оларды дене еңбегіне 1979 – 1980 оқу жылында 2051 ауылдық мектептерде еңбекке Кеңес өкіметі тұсында қазақ халқының мәдениеті біржақты дамыды десек 1939-1979 жылдар аралығында ауыл-селодағы мәдени дамуға елеулі көңіл бөлінді.Тұрғындардың Сонымен қатар, кемшіліктер де болды. Әлеуметтік инфрақұрылым қалалық жерлерге Түрі ұлттық, мазмұны социалистік мәдениет насихатталды. 50-жылдарға дейін селодағы Сонымен қатар және ең негізгісі Кеңес үкіметі жылдары орыстандыру ҚОРЫТЫНДЫ Ұлы Отан соғысының қарсаңы мен соғыс жылдары Қазақстан ауыл-село И.В.Сталиннің Қазақстан территориясына өзге аз санды ұлт өкілдерін депортациялау Соғыстың қарсаңындағы депортация, соғыс басталғаннан кейінгі жүргізілген эвакуация Қазақстан Ұлы Отан соғысы жылдары ауыл халқының саны азайып, қалалықтар Қазақстан тұрғындарының құрамының тарихын екі негізгі кезеңге бөлуге болады: 1954 – 1962 жж. тың және тыңайған жерлерді игеру Депортация, эвакуация, Ұлы Отан соғысы, тың игеру т.б. жағдайларға Кеңес өкіметі өз дәрежесінде өмір сүріп тұрған жылдары Қазақ 1950-жылдардың аяғы 60-жылдардың басында урбандалу процесі басталды. Сонымен қатар, 1960-жылдардың басы республикадағы жергілікті тұрғындар үшін “демографиялық 1970-жылдардың басында басқа әлемдегі сияқты отбасын жоспарлау үрдісі Қазақстан 1939, 1959, 1970, 1979жж. санақ аралығындағы кезеңдерде Қазақстандағы сан Ауыл тұрғындарының қалаға көшіп-қонуға ұмтылысын туғызған ауылдық жерлердегі тұрғын 1939-1979 жж. аралығында жалпы Қазақтандағы тұрғындар саны 8538 мың, Жергілікте ұлт өкілдері 1939 жылғы 2327 мыңнан 1979 жылы 1939-1979жж. аралығында Қазақстанда саны жағынан көп ұлт орыстар, ІІ 1939-1979 жж. аралығында Шығыс Қазақстанда, Орталық Қазақтанда, Солтүстік Қазақстан Батыс және Оңтүстік Қазақстан аймақтарында көрсеткіштер басқаша. Бұл аймақтарда Шығыс, Орталық, Солтүстік Қазақстан аймақтарындағы орыстардың басымдықты құрауы миграциялық Ауыл-селолардағы маман кадрлардың жетіспеушілігі жұмысты алға бастыруға теріс ықпалын Ауыл-село еңбеккерлері қоғамдық құрылыспен, уақытпен санаспай еңбек етті. Оның Ауыл шаруашылығының артта қалуының басты себебі де, сол кезде 50-жылдардың екінші жартысында МТС-тер жойылды, олардың қарамағында болып келген МТС-терді тарату ауыл-село тұрғындарының экономикалық жағдайын нашарлатты. Бұл әсіресе Кеңес үкіметі тұсындағы ауыл шаруашылығы және ондағы халық санының Ауыл құрылысында шаруашылық байланыс төмен болды. Табиғи өсім әлеуметтік 1950-жылдардың екінші жартысынан бастап Республикада қазақ мектептері азая бастады. Кеңес өкіметінің әлеуметтік саясаты жартыкештік сипат алып, аяқталмай қалып Республикада халықты тұрғын үймен қамтамасыз ету мәселесі шешілмей қалды. Республика бұрынғы КСРО-ға кірген одақтас республикалар ішінде тұрғын үймен Мәдени-тұрмыстық нысандарды салу үшін күрделі қаржының жылдан-жылға аз бөлінуі, Халықтың денсаулығын сақтау, медициналық қызмет көрсетудің дәрежесі мен сапасы Бюджет жағынан Қазақстан орталыққа, ал жергілікті Кеңестер республикалық орталыққа Бұл жүйеге сәйкес, барлық жергілікті бюджеттер КСРО мемлекеттік бюджетінің Жергілікті Кеңестердің бюджеті көлемінің 28,2% оның ішінде ауылдық және Бюджетті қалыптастырудың қатаң орталықтандырылған принципі, ауыл-селодағы халықтың тұрмысын жақсартуға Сөйтіп, Кеңес өкіметінің бұл бағытта жүргізілген саясаты толық жүзеге Село халқының дәрігерлермен қамтамасыз етілуі қала халқынан 4,2 есе, Кеңес өкіметінің ауыл-селодағы әлеуметтік саясатының толық жүзеге аспауының себептері − Қатаң орталықтанған – директивалық жоспарлы экономиканың, нарықты экономикаға − Адам меншіктен, халық мемлекеттен шеттетілді; Нәтижесінде іскерлік пен ─ Әкімшілдік-әміршілдік жүйенің салдарынан, жергілікті өкімет органдарының жұмысында енжарлық − Мемлекет тарапынан қаржының аз бөлінуіне, оның талан-таражға салынуына − Тұтыну кооперациясы мемлекеттендірілді. Бағаға мемлекеттік бақылау жасау ─ Халыққа жаппай тегін медициналық қызмет көрсетуді мемлекет өз Таяудағы онжылдықта бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына қосылу міндеті, Осы мәселелерді шешу үшін өткен тарихымызды саралай отырып, Қазақстанның ─ Ауыл шаруашылығының жағдайын көтеру мақсатында, арнайы бағытталған бағдарламалар ─ Ауыл-селолардағы орта және шағын ─ Бөлінген қаржылардың бағытталған нысандарға жетуін қадағалау, ─ Президенттік үш жылдық ауылды көтеру бағдарламасын одан ─ Ауыл шаруашылығын қажетті озат, жаңа технологиялармен ─ Демографиялық мәселелерді шешуде жанұяларға мемлекет тарапынан қолдау ─ Ауыл-село, аудан орталықтарында жеке меншік тұрмыстық қызмет көрсету ─ Ауыл-село халқына медициналық қызмет көрсететін отбасылық ─ Ауыл-селолардағы мәдени мұраларды қалпына келтіруге мемлекеттік, қоғамдық қамқорлықты Пайдаланған әдебиеттер тізімі 1 Н.Ә. Назарбаев Тарих толқынында. Алматы 2 М.-А. Асылбеков, А.И. Құдайбергенова Қазақстан 3 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 102-іс. 4 Н.Э. Масанов, Ж.Б. Абылхожин, И.В. Ерофеева, 5 Н. Ә. Назарбаев. 11 қазан. 6 М.Б. Тәтімов Қазақ әлемі (Қазақтың М.Б. Тәтімов Халықнама немесе Сан мен Сана. Алматы «Жазушы» М.Б. Тәтімов Ж.Ә. Әлиев Дербестігіміз – демографияда. Алматы «Жеті 7 А.Н. Алексеенко Население 8 М. Қойгелдиев, Т. Омарбеков тілі», 1993. 9 М.Х. Асылбеков А.Б. в Казахстане (1917 – 1980) Алма-Ата «Ғылым», 1991. 10 М.Х. Асылбеков, А.И. Құдайбергенова Қазақстан - демографиялық жағдайы (1939 – 1959 жылдар) Алматы, «Өркениет» 11 Н.Э. Масанов, Ж.Б. Абылхожин, И.В. 12 К. Джаркимбеков Деятельность партийных организаций 13 А.Б. Тұрсынбаев Колхозное крестьянство Казахстана. 14 К.А. Әліқұлов Қазақстан ауылдары мен 15 М.Н. Сдыков История населения Западного 16 А. Айымбетов, М. Баймаханов, М. Имашев Проблемы 17 М.Х. Асылбеков А.И. Құдайбергенова 18 Б.Г. Аяғанов 1970-1990 жылдар аралығында 19 М.К. Тулекова Жетісу өңірі халқының әлеуметтік-демографиялық дамуы. 20 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 102-іс. 21 Н.Э. Масанов, Ж.Б. Абылхожин, И.В. Ерофеева, 22 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 102-іс. 23 Ш.Д. Батырбаева Достоверны ли показатели численности 24 ҚРОММ, 698- қор, 14- 25 Н.Э. Масанов Ж.Б. Абылхожин И.В Ерофеева, 26 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 102-іс 27 М.Б. Тәтімов Қазақ әлемі 28 Н.Э Масанов, Ж.Б. Абылхожин И.В Ерофеева, 29 К.Р. Аманжолов Қазақстан тарихының дәрістер 30 Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінге 31 Н.Э. Масанов, Ж.Б. Абылхожин, И.В. Ерофеева, 32 Казахстан в период Великой Отечественной 33 Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінге 34 Казахстан в период Великой Отечественной 35 А.Н. Алексеенко Население Казахстана 1920 36 Бұл да сонда. -С.24. 37 ҚРОММ, 1987-қор, 1-тізбе, 13-іс. 38 ҚРОММ, 1987-қор, 1-тізбе, 13-іс. 39 ҚРОММ, 1987-қор, 1-тізбе, 14-іс. 28-п. 40 ҚРОММ, 1987-қор, 1-тізбе, 17-іс, 11-п. 41 ҚРОММ, 1987-қор, 1-тізбе, 17-іс, 4-п. 42 А.Н. Алексеенко Население Казахстана 1920 43 М. Тәтімов, Ж. Әлиев Дербестігіміз – демографияда. 44 Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінге 45 ҚРОММ ,698-қор, 14-тізбе, 46 М.Х Асылбеков, А.И. Құдайбергенова Қазақстан 47 М.Н. Сдыков История население 48 ҚРОММ ,698-қор ,14-тізбе ,508-іс,127-байлам . 49 ҚРОММ ,698-қор ,14-тізбе ,459а-іс . 50 ҚРОММ ,698-қор ,14-тізбе 459а-іс 51 М.К. Төлекова Жетісу өңірі халқының әлеуметтік-демографиялық 52 М.Х. Асылбеков, А.Б. Галиев, Социально 53 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 531-іс, 131-байлам. 54 Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінге 55 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 510-іс, 128-п. 56 Н.Э. Масанов, Ж.Б. Абылхожин, И.В. 57 М.Б. Тәтімов Қазақ әлемі. Алматы 58 М.Х. Асылбеков, А.Б. Галиев Социально-демографические процессы 59 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 510-іс, 238-п. 60 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 531-іс, 44-п. 61 В.В. Козина, М.Х. Асылбеков, Демографические процессы 62 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 531-іс, 131-байлам, 63 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 531-іс. 64 Итоги Всесоюзной переписи населения 1959 года 65 М.Б. Тәтімов Демография – халықтану 66 Н.Э. Масанов, Ж.Б. Абылхожин, И.В. 67 А.Н. Алексеенко Население Казахстана 1920 68 Демографический ежегодник СССР, 1990, -44 69 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 732-іс, 171-байлам. 70 Статистический сборник по отдельным показателям всесоюзных переписей населения. 71 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 775-іс, -10 72 М. Тәтімов, Ж. Әлиев Дербестігіміз – демографияда. 73 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 775-іс, -7 п. 74 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 1-іс, 90-байлам, -10 75 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 775-іс, -9 п. 76 Об основных показателях всесоюзных переписей населения. 77 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 1-іс, 90-байлам, 78 Статистический сборник по отдельным показателям всесоюзных переписей 79 Об основных показателях всесоюзных переписей 80 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 1021-іс, 38-парақ. 81 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 1021-іс, 38-парақ. 82 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 531-іс, 58-парақ. 83 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 1-іс, 90-байлам, 84 Н.Э. Масанов, Ж.Б. Абылхожин, И.В. Ерофеева, 85 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 359а-іс, 5-парақ. 86 «Ақиқат», 1995, №4, 90-бет 87 ҚРОММ, 1481-қор, 16-тізбе, 3583-іс, 14-16 88 ҚРОММ, 1481-қор, 15-тізбе, 74-іс, 23-25 89 А.Б. Тұрсынбаев Колхозное крестьянство Казахстана. 90 А.Н. Алексеенко Население Казахстана 1920 91 М.Б. Тәтімов Демография – халықтану 92 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 219-іс, 49-парақ. 93 М.Х. Асылбеков, А.И. Құдайбергенова Қазақстан 94 ҚРОММ, 1481-қор, 16-тізбе, 2021-іс. 95 ҚРОММ, 1481-қор, 16-тізбе, 2021-іс, 4-5 96 ҚРОММ, 1481-қор, 16-тізбе, 2021-іс, 6-парақ. 97 ҚРОММ, 1481-қор, 16-тізбе, 2021-іс, 2-парақ. 98 ҚРОММ, 1481-қор, 16-тізбе, 2021-іс, 99 ҚРОММ, 1481-қор, 16-тізбе, 2021-іс. 100 ҚРОММ, 1481-қор, 32-тізбе, 124-іс. 101 ҚРОММ, 1481-қор, 16-тізбе, 2021-іс. 102 ҚРОММ, 1721-қор, 1-тізбе, 9-іс, 2-байлам, 103 ҚРОММ, 1721-қор, 1-тізбе, 9-іс, 2-байлам, 104 ҚРОММ, 1721-қор, 1-тізбе, 9-іс, 2-байлам, 105 ҚРОММ, 1481-қор, 15-тізбе, 70-іс, 163-парақ. 106 ҚРОММ, 1479-қор, 5-тізбе, 363-іс, 1-парақ. 107 ҚРОММ, 530-қор, 1-тізбе, 508-іс, 33-парақ. 108 М.Х. Асылбеков, А.Б. Галиев, Социально 109 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 353-іс, 96-байлам. 110 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 359а-іс, 4-парақ. 111 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 359а-іс, 5-парақ. 112 ҚРОММ, 1481-қор, 15-тізбе, 8-іс, 113 Народное хозяйство Казахстана. Статистический ежегодник. 114 Народное хозяйство Казахстана. Статистический ежегодник. 115 А.Н. Құдайбергенов Дәулетке сәулет сай 116 М.Х. Асылбеков, А.Б. Галиев Социально 117 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 732-іс, 197-парақ. 118 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 748-іс, 28-парақ. 119 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 748-іс, 2-парақ. 120 А.Н. Алексеенко Население Казахстана 1920 – 121 ҚРОММ, 1987-қор, 1-тізбе, 14-іс, 34-парақ. 122 А.Н. Алексеенко Население Казахстана 1920 – 123 Бұл да сонда, - 29 б. 124 Бұл да сонда, - 29 б. 125 Бұл да сонда, - 30 126 Бұл да сонда, - 31 127 Н.Э. Масанов, Ж.Б. Абылхожин, И.В. Ерофеева, 128 Бұл да сонда, - 403 129 Бұл да сонда, - 130 Бұл да сонда, - 131 Бұл да сонда, - 132 Бұл да сонда, - 408 133 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 775-іс, 9-парақ. 134 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 775-іс, 135 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 775-іс,181-байлам, 136 Бұл да сонда, 3-парақ. 137 Коллективизация сельского хозяйства Казахстана /1926 – 138 Итоги Всесоюзной переписи населения 1959 года (Казахская 139 М.А. Асылбеков, А.И. Құдайбергенова Қазақстан халқының әлеуметтік-демографиялық 140 Ш.Ю. Тастанов Советский опыт формирования и развития интеллигенции 141 Н.Э. Масанов, Ж.Б. Абылхожин, И.В. Ерофеева, 142 М.Қ. Қозыбаев Өркениет және ұлт. 143 ҚРОММ., 698-қор, 8-тізбе, 75-іс, 144 ҚРОММ., 698-қор, 14-тізбе, 299 145 А.Б. Галиев К истории миграции 146 Боздақтар. Жинақтама том. Алматы, 147 КПСС в резолюциях и решениях съездов, 148 Т.Б. Балакаев Колхозное крестянство Казахстана в годы 149 И.Ш. Шамшатов Большевик Казахстана. -С.75. 150 ҚРОММ., 698-қор, 14-тізбе, 293 А-іс, 151 ҚРОММ., 698-қор, 21-тізбе, 225-іс, 507-515 152 Ж. Искаков Деятельность Коммунистической партии Казахстана по 153 КПСС в резолюциях и решениях съездов, конференции 154 Народное хозяйство Казахстана в 1980 году: 155 Народное хозяйство Казахстана в 1980 году: Стат. 156 Сводные годовые отчеты колхозов Казахской ССР 157 И.Ш. Шамшатов Колхозы Казахстана: развитие общественного хозяйства и 158 Народное хозяйство Казахстана в 1980 году: 159 Народное хозяйство Казахстана в 1968 году: 160 М.Қ. Қозыбаев Өркениет және ұлт. 161 ҚРОММ, 1692-қор, 1-тізбе, 621-іс, -27-28 162 ҚРОММ, 1109-қор, 5-тізбе, 1158-іс, -1 163 ҚРОММ, 1109-қор, 5-тізбе, 1158-іс, -26 164 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 466-іс, -135-137 165 О. Керімбеков Мәдени мекен. Алматы, 166 С.А. Байтілен Қазақстан ауыл шаруашылығындағы тоқырау 167 А.Н. Құдайбергенов Дәулетке сәулет сай 168 С.А. Байтілен Қазақстан ауыл шаруашылығындағы тоқырау 169 ҚРПМ; 708-қор, 42-тізбе, 179-іс, 23, 170 Народное хозяйство Казахстана в 1987 году: 171 Ө. Шеденов М. Есқалиев Бүгінгі ауыл 172 С.А. Байтілен Қазақстан ауыл шаруашылығындағы тоқырау (1965 173 ҚРОММ, 1473-қор, 1-тізбе, 561-іс, -67 174 ҚРОММ, 134-қор, 1-тізбе, 140 а-іс, 175 Народное хозяйство Казахстана за 60 176 АОММ, 851-қор, 1-тізбе, 15-іс, -7 177 И.Ш. Шамшатов Колхозы Казахстана: развитие общественного хозяйства и 178 ҚРОММ, 1473-қор, 1-тізбе, 526-іс, -9 п. 179 А.Э. Городецкий Социальное развитие села 180 ҚРОММ, 1473-қор, 1-тізбе, 526-іс, -9 181 Ө. Шеденов, М. Есқалиев Бүгінгі 182 Бұл да сонда, -89 б. 183 А.Н. Құдайбергенов Дәулетке сәулет 184 К.Р. Аманжолов Қазақстан тарихының дәрістер 185 А.Б. Тұрсынбаев Колхозное крестьянство Казахстана. -121 б. 186 ҚРОММ, 1481-қор, 16-тізбе, 3583-іс, -1, 187 Народное хозяйство Казахстана. Ст. сб. 188 Народное хозяйство Казахстана в 1976 году. 189 А.Э. Городецкий Социальное развитие села в 190 Народное хозяйство Казахской ССР в 191 Народное хозяйство Казахстана за 60 192 А.Н. Құдайбергенов Дәулетке сәулет сай 193 Народное хозяйство Казахстана в 1980 году: 194 Народное хозяйство Казахстана в 1976 году: 195 Ө. Шеденов, М. Есқалиев Бүгінгі 196 бұл да сонда, -90 б. 197 бұл да сонда, -90 б. 198 бұл да сонда, -93 б. 199 бұл да сонда, -95 б. 200 ҚРОММ, 1721-қор, 1-тізбе, 96-іс, 2 парақ. 201 Народное хозяйство Каз ССР в 1960 202 ҚРОММ, 1137-қор, 17-тізбе, 504-іс, 147-парақ. 203 ҚРОММ, 1137-қор, 17-тізбе, 504-іс, 148-парақ. 204 ҚРОММ, 1479-қор, 6-тізбе, 357-іс, 49-парақ. 205 Алматы ОМА, 685-қор, 8-тізбе, 978-іс, 34-парақ. 206 А. Уржанов Қазақстанның ауыл-селоларындағы әлеуметтік саладағы мемлекеттік 207 ҚРПМ, 708-қор, 42-тізбе, 179-іс, 60-парақ. 208 Ө. Шеденов, М. Есқалиев Бүгінгі ауыл 209 ҚРПМ. 708-қор, 48-тізбе, 541-іс, 12-п. 210 Народное хозяйство Казахстана за 60 лет: -С. 160. 211 Социалистік Қазақстан, 1964 ж., 27 июнь; 212 Народное хозяйство Каз ССР в 1960 213 Народное хозяйство Казахстана за 60 лет: 214 Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің ведомствосы. 1986, №9. 215 Ә. Құдайбергенов Дәулетке сәулет сай болсын, 216 О.К. Жылысбаев. Деятельность компартии Казахстана по 218 бұл да сонда. 219 бұл да сонда. 220 ҚРОММ, 1137-қор, 25-тізбе, 536-іс, 35-36 пп. 221 ҚРОММ, 1137-қор, 25-тізбе, 138-іс, 25-26 пп. 222 ҚРОММ, 1137-қор, 25-тізбе, 6-іс, 10-11 пп. 223 А. Уржанов Қазақстанның ауыл-селоларындағы әлеуметтік саладағы мемлекеттік 224 Қазақ ССР Үкіметінің қаулылар жинағы // 225 ХVI съезд КП Казахстана – Алма-Ата: 226 Р.М. Жұмашев Историография становления и развития культуры Казахстана. 227 Х. Әбжанов Қазақстанның село интеллигенциясы: кеше, бүгін, 228 ҚРОММ, 1876-қор, 1-тізбе, 15-іс, -1 п. 229 ҚРОММ, 1876-қор, 1-тізбе, 3-іс, -216 230 ҚРОММ, 1876-қор, 1-тізбе, 14-іс, -209 п.; 231 ҚРОММ, 1876-қор, 1-тізбе, 32-іс,-81-90 пп. 232 ҚРОММ, 1876-қор, 1-тізбе, 13-іс, -77-81 пп. 233 Казахстанская правда, 1950, 17 мая. 234 Народное образование, наука и культура в 235 ҚРОММ, 1876-қор, 1-тізбе, 40-іс, -1-3 пп. 236 Народное движение за освоение целинных земель в 237 Казахстанская правда, 1947, 14 мая. 238 Х. Әбжанов Қазақстанның село интеллигенциясы: кеше, бүгін, 239 Х. Әбжанов Қазақстанның село интеллигенциясы: кеше, бүгін, 240 ҚРОММ, 1890-қор, 1-тізбе, 2016-іс,-7 п. 241 ҚРОММ, 1890-қор, 1-тізбе, 868-іс, -43-44 пп. 242 Х. Әбжанов Қазақстанның село интеллигенциясы: кеше, бүгін, 243 Народное хозяйство Казахстана в 1980 году: 244 Народное хозяйство Казахстана в 1980 году: Стат. 1981. -С. 274; -С. 278. 245 КПСС о культуре, просвещений и науке: Сб. 246 Х. Әбжанов Сельская интеллигенция Казахстана в условиях совершенствования 247 ҚРОММ, 1481-қор, 29-тізбе, 133-іс, -5 п. 248 Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана, 1982, №12. -С. 249 ҚРОММ, 1650-қор, 3-тізбе, 599-іс, -131 п. 250 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 358-іс, -8-11 пп. 251 Қазақ – совет энциклопедиясы, 1 том, -590 252 Н.З. Такижбаева Изменение социальной и национальной структуры 253 И.Ш. Шамшатов. Колхозы Казахстана: развитие общественного хозяйства 254 Народное хозяйство Казахстана за 60 лет. 255 Қазақ совет энциклопедиясы. Алматы 1974. -46 256 Қазақ совет энциклопедиясы. Алматы 1974. 5-том, 257 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 102-іс. 258 Н.Э.Масанов, Ж.Б. Абылхожин, И.В. Ерофеева, А.Н. Алексеенко, 259 Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінгі күнге 260 Н.Э. Масанов, Ж.Б.Абылхожин, И.В. Ерофеева, А.Н. Алексеенко, 261 ҚРОММ, 698-қор, 14-тізбе, 1-іс, 90-байлам, -10 262 ҚРОММ, 1481-қор, 16-тізбе, 2021-іс, -6 п. 263 бұл да сонда. 264 Народное хозяйство Казахстана за 70 лет: Стат. 265 А. Уржанов Қазақстанның жергілікті Советтері және селодағы 266 На пороге кризиса: нарастание застойных явлений в 267 Народное хозяйство Казахстана за 70 лет: Стат. 268 Народное хозяйство Казахстана за 70 лет: Стат. 269 Съезд народных депутатов СССР. Выступление депутата Н.А. 270 Доклад Председателя Комитета Верховного Совета СССР по 271 Халықтық өкімет билігінің нағыз органдары болайық // 272 Н.Ә. Назарбаев Республикада КПСС-тің осы заманғы аграрлық саясатын 273 Н.Э.Масанов, Ж.Б. Абылхожин, И.В. Ерофеева, А.Н. Алексеенко, 274 Бұл да сонда, -С.590-591. 275 Бұл да сонда, -С.592-593. 276 Бұл да сонда, -С.594-595. Қосымша А облыстар Барлық тұрғындар қазақтар орыстар немістер украиндар өзбектер татарлар жандар тұрғын-дар саны үлесі % саны үле сі % саны үлесі % саны үле сі % саны үлесі % саны үле сі % саны үле сі % саны үле сі % саны үлесі % саны үле сі % Қазақстан Ақтөбе Алматы Шығыс Қазақстан Гурьев Жамбыл Қарағанды Қызылор Қостанай Павлодар Солтүстік Қазақстан Семей Батыс Қазақстан Ақмола Оңтүстік Қазақстан Алматы қаласы 6151102 339069 568215 538245 268104 321650 418316 328067 367852 251257 541527 378621 395625 458509 745542 230503 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 2327652 165856 211720 1160871 183409 149561 136541 200009 117246 101399 106696 136990 206541 120480 349489 25601 37,8 48,9 37,3 21,6 68,4 46,5 32,6 61,0 31,9 40,4 19,7 36,2 52,2 26,3 46,9 11,1 2458687 82005 235901 369796 65449 97586 190017 67497 118074 86425 277294 185808 138709 207882 169805 166439 40,0 24,2 41,5 68,7 24,4 30,3 45,4 20,6 32,1 34,4 51,2 49,1 35,1 45,3 22,8 72,2 92571 1617 6288 4041 465 2688 14814 588 9794 6553 22696 4079 1707 10104 6089 766 1,5 0,5 1,1 0,8 0,2 0,8 3,5 0,2 2,7 2,6 4,2 1,1 0,4 2,2 0,8 0,3 658319 68417 38986 27253 6004 31127 40177 10282 104036 45441 73955 29022 27606 81819 57519 16675 10,7 20,2 6,9 5,1 2,2 9,7 9,6 3,1 28,3 18,1 13,7 7,7 7,0 17,8 7,7 7,2 120655 570 1698 853 320 8918 847 1441 595 373 695 729 450 1074 100770 1322 2,0 0,2 0,3 0,2 0,1 2,8 0,2 0,4 0,2 0,1 0,1 0,2 0,1 0,2 13,5 0,6 108127 7541 7417 5400 3397 4670 5824 4648 4972 3228 13917 11750 9964 5894 13507 5998 1,8 2,2 1,3 1,0 1,3 1,4 1,4 1,4 1,3 1,3 2,6 3,1 2,5 1,3 1,8 2,6 31614 1305 2978 3122 931 1499 4240 1253 1534 1265 2367 1454 1835 3101 3284 1446 0,5 0,4 0,5 0,6 0,3 0,5 1,0 0,4 0,4 0,5 0,4 0,4 0,5 0,7 0,4 0,6 35409 61 29392 102 52 382 82 74 75 51 67 104 110 147 382 4328 0,6 0,0 5,2 0,0 0,0 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 1,9 12996 396 1740 400 184 3227 273 328 300 144 401 207 309 255 4832 ─ 0,2 0,1 0,2 0,1 0,1 1,0 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,6 ─ 1939 жылғы Бүкілодақтық санақ мәліметтері бойынша Қазақстан тұрғындарының ұлттық Қосымша Б 1959 жылғы Бүкілодақтық санақ мәліметтері бойынша Қазақстан тұрғындарының ұлттық облыстар Барлық тұрғындар қазақтар орыстар немістер украиндар өзбектер татарлар Тұрғын- дар саны үлесі % саны үлесі % саны үлесі % саны үлесі % саны сі % саны үлесі % саны үлесі % саны Қазақстан Ақтөбе Алматы Шығыс Қазақстан Гурьев Жамбыл Жезқазған Қарағанды Қызылорда Көкшетау Қостанай Маңғыстау Павлодар Солтүстік Қазақстан Семей Талдықор. Торғай Орал Целиногра Шымкент Алматы қаласы 9294741 401049 433026 734924 252019 558560 278985 743209 327948 491536 654222 35784 455013 469194 520229 480413 126927 381181 551707 906696 492119 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 2787309 173245 145027 139179 192505 218892 53382 142235 236446 90636 101281 15638 116444 58471 186481 156988 44395 175333 100192 398193 42346 30,0 43,2 33,5 18,9 76,4 39,2 19,1 19,1 72,1 18,4 15,1 43,7 25,6 12,5 35,8 32,7 35,0 46,0 18,2 43,9 8,6 3972042 105232 152917 521100 45287 175046 132202 351866 50201 204920 275884 14413 178760 301812 234976 221696 42561 158157 236711 207426 361413 42,7 26,2 35,3 70,9 18,0 31,3 47,4 47,3 15,3 41,7 42,2 40,3 39,3 64,3 45,2 46,1 33,5 41,5 42,9 22,9 73,4 659751 28127 43344 22737 1816 37772 30414 80630 2892 67681 78709 160 55100 35246 43011 ─ ─ 2252 96562 28320 3851 7,1 7,0 10,0 3,1 0,7 6,8 10,9 10,8 0,9 13,8 12,0 0,4 12,1 7,6 8,3 ─ ─ 0,6 17,5 3,1 0,8 761432 67669 14336 17199 1624 36390 6823 71482 4470 60156 144978 1340 65888 44620 17335 15910 20481 27857 59207 40344 23251 8,2 16,9 3,3 2,3 0,6 6,5 9,6 9,6 1,4 12,2 22,2 3,7 14,5 9,5 3,3 3,3 16,1 7,3 10,7 4,4 4,7 135932 368 917 309 30 10754 333 884 1372 231 271 103 331 132 522 684 69 90 588 116159 1785 1,5 0,1 0,2 0,0 0,0 1,9 0,1 0,2 0,4 0,1 0,0 0,3 0,1 0,0 0,1 0,1 0,1 0,0 0,1 12,8 0,4 191690 10360 5614 8471 4240 9778 6967 18543 5089 7773 11710 680 7218 1937 15500 8184 ─ 10116 11407 25250 12566 2,1 2,6 1,3 1,1 1,7 1,7 2,5 2,6 1,6 1,6 1,8 1,9 1,6 2,5 3,0 1,7 ─ 2,6 2,1 2,8 2,5 107348 2749 1628 4785 676 2171 5220 13955 530 15791 18023 214 6957 5250 2079 1305 ─ 2257 18545 2873 2642 1,1 0,7 0,4 0,6 0,3 0,4 1,9 1,9 0,2 3,2 2,7 0,6 1,5 1,1 0,4 0,3 ─ 0,6 3,4 0,3 0,5 59840 ─ 49725 ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ 7974 0,6 ─ 11,5 ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ ─ 1,6 38362 ─ 13845 578 ─ 8432 ─ ─ ─ ─ 504 ─ ─ 162 ─ ─ ─ ─ ─ 11510 ─ 0,4 ─ 3,2 0,1 ─ 1,5 ─ ─ ─ ─ 0,1 ─ ─ 0,0 ─ ─ ─ ─ ─ 1,3 ─ Қосымша В 1970 жылғы Бүкілодақтық санақ мәліметтері бойынша Қазақстан тұрғындарының ұлттық облыстар Барлық тұрғандар қазақтар орыстар немістер украиндар Тұрғын- дар саны үлесі % саны үлесі % саны үлесі % саны үлесі % саны үлесі % саны үлесі % саны үлесі % саны үлесі % саны үлесі % саны үлесі % Қазақстан Ақтөбе Алматы Шығыс Қазақстан Гурьев Жамбыл Жезқазған Қарағанды Қызылорда Көкшетау Қостанай Маңғыстау Павлодар Солтүстік Қазақстан Семей Талдықорғ Торғай Орал Целиноград Шымкент Алматы қаласы 13008726 550582 696653 845251 340343 792321 411358 1145824 494352 589204 889621 159234 697947 555830 717592 606281 221441 513077 754955 1284859 747127 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 4234166 261632 249913 195912 239972 322762 145153 144678 346362 133701 137606 72106 175691 83101 313037 250361 71902 253127 141086 609446 92402 32,5 47,5 35,9 23,2 70,5 40,7 35,3 12,6 70,1 22,7 15,5 45,3 25,2 14,9 43,6 41,3 32,5 49,3 18,7 47,1 12,4 5521917 145218 243053 587491 76316 256227 166574 620774 91797 237962 408130 60008 310004 352741 294050 247641 74570 197171 349232 282553 522181 42,4 26,4 34,9 69,5 22,4 32,3 40,5 54,2 18,6 40,4 45,9 37,7 44,4 63,5 41,0 40,8 33,7 38,4 46,3 22,0 69,9 858077 31473 51506 21727 1872 66356 24364 122115 3116 75485 90357 618 73614 37566 47367 34603 11476 4135 99812 46382 15079 6,6 5,7 7,4 2,6 0,5 8,4 5,9 10,7 0,6 12,8 10,2 0,4 10,5 6,8 6,6 5,7 5,2 0,8 13,2 3,6 2,0 933461 77090 16822 15879 5960 36454 37686 115415 11032 64712 169535 7525 85839 44908 18992 12579 33596 32018 79197 37364 31412 7,2 14,0 2,4 1,9 1,8 4,6 9,2 10,1 2,2 11,0 19,1 4,7 12,3 8,1 2,6 2,1 15,2 6,2 10,5 2,9 4,2 216340 619 1553 829 197 14323 569 3386 3974 202 343 2799 366 246 3021 1654 1790 169 1481 175711 3110 1,7 0,1 0,2 0,1 0,1 1,8 0,1 0,3 0,8 0,0 0,0 1,8 0,1 0,0 0,4 0,3 0,8 0,0 0,2 13,7 0,4 285689 14749 7416 8949 5252 14214 9495 38346 7159 10555 18568 3170 13972 14718 19003 9414 5315 12454 18174 34426 19931 2,2 2,7 1,1 1,1 1,5 1,8 2,3 3,3 1,4 1,8 2,1 2,0 2,0 2,6 2,6 1,5 2,4 2,4 2,4 2,7 2,7 198275 4312 2561 5166 1711 4046 8417 1563 2615 23979 34241 1471 12618 8563 4721 1860 10432 6030 26064 3775 4348 1,5 0,8 0,4 0,6 0,5 0,5 2,0 2,7 0,5 4,1 3,8 0,9 1,8 1,5 0,7 0,3 4,7 1,2 3,5 0,3 0,6 20881 ─ 71358 131 ─ 2388 184 261 ─ ─ ─ 60 101 ─ 1394 21488 ─ ─ ─ 2440 20439 0,9 ─ 10,2 0,0 ─ 0,3 0,0 0,0 ─ ─ ─ 0,0 0,0 ─ 0,2 3,5 ─ ─ ─ 0,2 2,7 57699 449 17898 262 243 8995 519 1359 162 204 504 1279 596 195 679 973 443 263 928 18176 2701 0,4 0,1 2,6 0,0 0,1 1,1 0,1 0,1 0,2 0,0 0,1 0,8 0,1 0,0 0,1 0,2 0,2 0,1 0,1 1,4 0,4 Қосымша Г 1979 жылғы Бүкілодақтық санақ мәліметтері бойынша Қазақстан тұрғындарының облыстар Барлық тұрғындар қазақтар орыстар немістер украиндар өзбектер татарлар жандар тұрғын-дар саны үлесі % саны үле сі % саны үлесі % саны үле сі % саны үлесі % саны үле сі % саны үлес % саны үле сі % саны үлесі % саны үле сі % Қазақстан Ақтөбе Алматы Шығыс Қазақстан Гурьев Жамбыл Жезқазған Қарағанды Қызылорда Көкшетау Қостанай Маңғыстау Павлодар Солтүстік Қазақстан ТалдықорғанТорғай Орал Целиноград ШымкентАлматы 14684283 630383 836069 878881 373706 929983 449153 1260273 562191 616106 942938 248842 807224 572709 659115 270185 585501 809369 1564957 915034 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 5289349 328392 315352 223269 285081 409997 184293 186046 428042 161789 156239 108290 216113 95265 303768 99469 301622 167775 797834 152554 36,0 52,1 37,7 25,4 76,3 44,1 41,0 14,8 76,1 26,3 16,6 43,5 26,8 16,6 46,1 36,8 51,5 20,7 51,0 16,7 5991205 158298 281622 594702 67957 282403 172897 686156 86084 249100 444316 99923 370916 363142 244800 85933 217743 380560 300365 600372 40,8 25,1 33,7 67,7 18,2 30,4 38,5 54,4 15,3 40,4 47,1 40,2 45,9 63,4 37,1 31,8 37,2 47,0 19,2 65,6 900207 30084 60179 21418 1694 69427 23729 130891 2236 76438 94584 1081 81487 37634 35570 ─ 4722 102654 50742 18640 6,1 4,8 7,2 2,4 0,4 7,5 5,3 10,4 0,,4 12,4 10,0 0,4 10,1 6,6 5,4 ─ 08 12,7 3,2 2,0 897964 74794 17054 15881 3913 36003 30983 112503 12603 58465 162242 9348 83185 39939 11049 35003 32141 726334 34830 35247 6,1 11,9 2,0 1,8 1,0 3,9 6,9 8,9 2,2 9,5 17,2 3,9 10,3 7,0 1,7 13,0 5,5 9,0 2,2 3,8 263295 553 1617 792 251 18110 717 1588 1547 283 ─ 1641 883 249 930 ─ 254 ─ 227205 3743 1,8 0,1 0,2 0,1 0,1 1,9 0,2 0,1 0,3 0,1 ─ 0,7 0,1 0,0 0,1 ─ 0,0 ─ 14,5 0,4 312626 15567 9842 8782 4979 15998 10122 42343 6087 11022 20463 4706 16801 15594 9655 8653 12854 19544 37039 24118 2,1 2,5 1,2 1,0 1,3 1,7 2,2 3,4 1,1 1,8 2,2 1,9 2,1 2,7 1,5 3,2 2,2 2,4 2,4 2,6 181491 4376 2664 4768 1127 4539 6992 30564 2954 18588 30865 1547 11511 7235 1732 10145 5805 23441 3362 5082 1,2 0,7 0,3 0,5 0,3 0,4 1,6 2,4 0,5 3,0 3,3 0,6 1,4 1,3 0,3 3,7 1,0 2,9 0,2 0,6 147943 ─ 86624 146 ─ 2403 217 340 ─ ─ ─ 85 106 ─ 24788 ─ ─ ─ 3176 28309 1,0 ─ 10,4 0,0 ─ 0,3 0,0 0,0 ─ ─ ─ 0,0 0,0 ─ 3,8 ─ ─ ─ 0,2 3,1 73345 719 20117 414 324 12212 805 1707 319 304 ─ 2526 939 404 1071 ─ 313 ─ 24118 3792 0,5 0,1 2,4 0,1 0,1 1,3 0,2 0,1 0,1 0,1 ─ 1,0 0,1 0,1 0,2 ─ 0,1 ─ 1,5 0,4 28 76 29