Өлшем бірліктері мен метрология: тарихы, өлшеу құралдары және SI жүйесі

Мазмұны Кіріспе...................................................................................................................3 I. Әр халықтардың өлшемдері......................................................5 1.1. Өлшеулік мәні бар байырғы терминдерді оқыту................................5 1.1.1. Халық арасына кең тараған кейбір байырғы өлшемдер.....11 1.2. Ұзындық өлшеуіштер тарихынан.......................................................14 1.3. Метрдің тарихы...................................................................16 1.3.1. Өлшеуіштердің метрикалық жүйесінің құрылуы................16 1.4. Ұзындықты өлшеу......................................................................19 1.4.1. Штангенциркуль.............................................................20 1.4.2. Микрометр...............................................................................22 1.4.3. Үлкен қашықтықтарды қалай өлшейді?................................23 1.5. Уақытты өлшеу.....................................................................................24 1.5.1. Тәулік – уақыттың табиғи бірлігі..........................................25 1.5.2. Уақыттың атомдық эталоны...................................................27 1.5.3. Құм және су сағат....................................................................27 1.5.4. Маятник – қазіргі сағаттардың негізгі бөлігі........................28 1.5.5. Аз уақыт аралықтарын өлшеу. Сторбоскоп..........................29 ІІ. Басқа жүйелер........................................................................................32 2.1. Физикалық шамалардың өлшем бірліктері........................................32 2.2. Өлшеу бірліктері............................................................................37 2.3. Метрді жарық толқынының ұзындығы арқылы анықтау.................42 2.4. Үлестік және еселік бірліктер.............................................................43 ІІІ. Бірліктердің халықаралық жүйесі (Si)...........................................................45 3.1. Жалпы мағлұматтар.............................................................45 3.1.1. Тарихы.........................................................................45 3.1.2. Си бірлігінің жүйесі................................................................48 3.1.3. Си жүйесінің туынды бірлігі..................................................48 3.1.4. Си жүйесіне енгізілмеген бірліктер.......................................50 3.2. Еселік және үлестік бірліктер.............................................................52 3.2.1. Бірлік белгілеулерінің жазылу ережесі.................................52 3.2.2. Салмақ, уақыт және ұзындық.................................................53 3.3. Температура және жылулық................................................................54 3.3.1. Температураның термодинамикалық шкаласы....................54 3.3.2. Халықаралық температура шкаласы.....................................55 3.3.3. Фарангейттің температура шкаласы.....................................56 3.3.4. Жылу бірігі......................................56 3.4. Электр және магнетизм..........................................................57 3.4.1. Си бірлік жүйесі........................................................57 3.4.2. Практикалық үлгілер.................................................58 3.5. Жарық және жарықтану.......................................................58 3.6. Рентген және гамма-сәулелену, радиоактивтілік..............................59 3.7. Физикалық шамаларды өлшеу бірлігі................................................62 3.7.1. Негізгі бірліктер.........................................................62 3.7.2.Ұзындық және масса үлгілері, халықаралық прототиптер..64 3.7.3. Халықаралық Си жүйесі.........................................................65 Қорытынды.......................................................................70 Пайдаланған әдебиеттер................................................71