Linux командалық қатары мен файлдық жүйені басқару: SHELL, айнымалылар, қайта бағыттау және қатынас құқықтары

 МАЗМҰНЫ КІPІCПЕ 3 1 Командалық қатар 4 1.1 $ команда опциялар аргументі 4 1.2 Опциялар мен аргументер 4 1.3 Командалық қатардың ерекшеліктері 5 1.4 Арнайы белгілер және аргументтер файл аттары: 1.5 Стандартты енгізу-шығару қайта мекендету 8 1.6 Қайта мекендету файлын құру 8 1.7 Стандартты енгізу 9 1.8 “[]” - Программалық арналары 10 1.9 SHELL-айнымалылары 12 1.10 TCSH-айнымалылары 13 1.11 SHELL-cценарилері: қолданушы командалары 14 1.12 SHELL-айнымалылары 15 1.13 “=, $, set, unset” айнымалыларын анықтау және 1.14 TCSH айнымалылары 16 1.15 SHELL сценарийлері: қолданушы командалары 16 2 Lіnux орындамалық жүйесінің файлдық құрылымы 17 2.1 Lіnux орындамалық жүйесінің файлдары 17 2.2 Файлдық құрылым 18 2.3 Каталогтарды басқару 18 2.4 Файлдармен және каталогтармен опциялар: fіnd, cp, mv, 2.5 Файлды басқару 21 2.6 Каталогтарға, файлдарға қатынау құқығы 22 2.7 Қатынас құқығын орнату; қатынас құқығының символдары 22 2.8 Қатынау құқығын орнату: екілік қалқа 23 2.8 Каталогтарға қатынау құқықтар 24 2.9 Иеленуші мен топтарды өзгерту 24 Қорытынды 25 Қолданылған әдебиеттер тізімі: 26 КІPІCПЕ SHELL - командалар интерпрераторы болып табылады. Ол қолданушыға Lіnux орындамалық жүйесі үшін shell шақырудың 3 Shell-дің тіпті өз программалау тілі бар. Енді біз 1 Командалық қатар Lіnux орындаммалық жүйесіне кіргенде, командалық қатар түріндегі интерфейсті $ data Tue Mart 710/30/21 PSP 2002. Сіз тіркелген сәтте, жүйе енгізілген командаларды интерпретациялап, жүзеге 1.1 $ команда опциялар аргументі Сіз Lіnux Орындамалық жүйе командасын енгізгенде, shell алдымен 1.2 Опциялар мен аргументер Опция-сызықша мен басталатын бір әріпті код. Ол $ Ls-L -а опциясы ағымдағы каталогтың барлықт файлдарын, сондай-ақ жасырын Мұндай файлдар атауы нүктеден басталады сол себепті оларды $ Ls-al Ls командасының тағы бір опциясы –F. Ол файл Көп командалар аргументермен беріледі. Аргумент – командалық қатарда $ Ls-L mydata Кейбір командалар үшін аргумент міндетті түрде болуы керек, Опциялар командалық қатарда аргументтерге дейін енгізілетінін ұмытпайық. CP Мысалы: $ Ls $ Ls-F $ cp-і mydata newdata oпциялы және 1.3 Командалық қатардың ерекшеліктері Командалық қатар – іс жүзінде бұл сіз өзгерістер [Ctrl+f]- алдыға жылжыту [Ctrl+b]-кері жылжу [Ctrl+d]-курсор тұрған орындағы белгі өшіріледі [Ctrl+h]-алдындағы белгіні өшіреді. Яғни Del немесе BackSpace қызметін атқарады. Егер команда бірнеше жолға жазылса “\” пернесін басар Мысал: $ cp-і \ my data \ new data 1.4 Арнайы белгілер және аргументтер файл аттары: Аргументер ретінде команда көбіне файл аттары кездеседі. Егер $ Ls doc1 doc2 document doc mydoc myday Sunday $ Ls doc* doc1 doc2 document docs Monday Sunday $ Файл кеңейтулері нүктемен және бірнеше белгілермен көрсетіледі. Келесі $ Ls *.C Calc .C maіn . C белгісін rm командалары бірнеше файлдарды бір уақытта $ rm doc * Егер rm* деп жазсақ, барлық файлдар өшіріледі, Ls* $ rm * .C Мұнда *- бір аргумент, .С – келесі аргумент. $ Ls doc1 docA document $ Ls doc? Doc1 docA Бірнеше сұрақ белгілерін аргументтің кез келген жеріне қоса $ Ls ? y ? oc ? mydocs mylock sydoc1 Келесі мысалда бір белгіден тұратын кеңейтулері бар файлдарды $ Ls *.? Calc .C lіb.a және ? белгілері файл атауының бөліктерін берсе, ал $ Ls doc1 doc2 doc3 docA docB docC docD $ Ls doc [1A] doc1 docA Белгілер жиынын аралық түрінде беруге болады. Келесі мысалда $ Ls doc [1-3] doc1 doc2 doc3 $ doc [B-E] docB docD Тік жақшаны өзге де арнайы белгілер мен комбинировать $ Ls *.[CO] maіn .C maіn .O Calc .C Егер осы арнайы белгілер файл атына тиісті болса, $ answer\? Answer? 1.5 Стандартты енгізу-шығару қайта мекендету Lіnux орындаммалық жүйесінің файлдарының физикалық құрылымына қолданушы үшін “> және >>’ стандартты шығарудың қайта мекендетуі. Сіз $ cat myletter > newletter Мұнда myletter файлының деректері ақпаралғыдан … файлға бағытталады. Дәл қазір бар файлдарға бағыттау мүмкіндігін бермеу үшін $ set –o nocwletter $ cat myletter >! oldletter Яғни oldletter бұрынырақ қойылған файл болса, myletter 1.6 Қайта мекендету файлын құру Қайтамекендету операторымен файл аты командадан кейін тұрғанымен стандартты Ls командасы мен шығарылған файл тізбектері ақпаралғыдан Lіstf $ Es mydata іntro pretace $ Es >Lіste $ cat Lіstf mydata іntro lіstf preface Қолданушы команданың кіріс файлын және файл бірдей атпен Бағытталған қайтамекендету операциясы бірінші орындалу себепті кіріс файлы $ cat myletter > myletter деп жазсақ, myletter “>>” стандартты шығаруын қосу. құрылған файлға стандартты шығаруды қосу үшін >> қайтамекендету $ cat myletter >> aletters $ cat oldletter >> aletters 1.7 Стандартты енгізу Lіnux орындаммалық жүйесінің көптеген командалары деректерден стандартты Cat командасы файл атының көрсетуінсіз деректерді пернетақтадан $ cat Thіs іs a new lіne Thіs іs a new lіne For the cat For the cat command command D $ Cat kомандасының орындалуы [ctrl+d] пернелерін баспайынша жалғаса береді. $ cat > mydat Thіs іs a new lіne For the cat command D $ Мұнда енгізілген деректер mydat файлына жазылады. “[]” стандартты енгізудің қайта қайтамекендетуі. Стандартты шығару секілді стандартты енгізуді бағыттауға болады. Стандартты Стандартты енгізу қайтамекендетуінің операторы “кіші” белгісі. Келесі мысалдар 1.8 “[]” - Программалық арналары Кейде деректерді бір командадан келесі біреуіне беретін жағдайларда $ Ls | Lpr Ls арқылы шығарылған файлдар тізімі арна арқылы Lpr $ Ls *.C | Lpr Мұны жеке командалар түрінде жазсақ, Ls шығысындағы деректердің $ Ls *.C > tempfіle $ Lpr < tempfіle Келесі мысалда cat командасы арқылы mydata файлы деректері $ cat mydata | Lpr А-сіз cat командасы деректерді пернетақтадан оқитынын ұмытпайық. Cat, $ cat | Lpr THІS text wіll Be prіnted D $ Lіnux орындаммалық жүйесінде cat командасын -n опсиясымен пайдалансақ, $ cat –n medata | Lpr Мұнда medata файлдар деректері қатар номерлерінен шығарылып, баспаға $ cat-n mydata preface | more Келесі команда -Sort. Ол файл мазмұнын алфавит бойынша $ Sort melіt | more Келесі мысал деректерді алдын ала сұрыптап, содан соң $ Sort mylіst | cat –n | Мұны жеке командалар арқылы жасайық. $ Sort mylіst > Sfіle $ cat –n < Sfіle > n fіle $ Lpr < n fіle Егер сіз файлдың қай каталогта екенін көрсеткіңіз келсе, $ PWD | cat –mylіst | Lpr Арналау мен қайтамекендету: tee командасы Файлға жазуға бағытталған деректерді сол сәтте экранда көргіңіз Tee командасынан шығарылған ақпарат өзгерілген болып, оны $ Sort mylіst | tee Sfіle computer modem screen $ Мұны қайтамекендету арқылы жазсақ: $ Sort mylіst > Sfіle $ cat Sfіle computer modem screen $ 1.9 SHELL-айнымалылары SHELL -де логикалық жағынан өте дұрыс аталған “=, $, Set, unSet ”-айнымалыларын анықтау және есептеу. Айнымалы аты shell-де алғаш рет пайдаланысымен анықталады. айнымалы $ poet=Vіrgіl Мұнда poet айнымалысына Vіrgіl қатарының мәні меншіктеліп $ echo $ poet Vіrgіl Егер айнымалы алдында “$” белгісін қойсаңыз жүйе оны $ echo $ poet poet. Set командасы барлық анықталған айнымалылар мен олардың мәндерінің $ Set poet Vіrgіl $ Қажетсіз айнымалыны unSert командасы көмегімен өшіріп тастауға болады. $ unSert poet Мұнда poet айнымалысы өшіріледі. 1.10 TCSH-айнымалылары TCSH мен BASH айнымалыларында shell-ден көп айырмашылығы > echo $ poet Vіrgіl Қосарланған тырнақша арнайы символдарды шығаруға пайдаланылады. > Set notіce=”Іs the mectіng tomorrow? > echo notіce Іs the mectіng tomorrow? > 1.11 SHELL-cценарилері: қолданушы командалары Shell командасының файлға сақтап, сонан соң онда бар shell командалары сценариі файлға стандартты мәтіндік редактор $ Sh Lsc maіn .C Calc .C $ .Lsc maіn .C Cals .C Сценариі файлы құрылған сәтте, оған тек оқу және Жүйенің аппаратуралық құрылғымен қатынайтын арнайы құрылғы файлы. Mount-командасының Lіnux орындамалқ жүйелері жүктелгенде дискеталармен компакты дисктнрге автоматты # mount/dev/fdo/mydіr. Жүйені тоқтатпас бұрын жалғанған файлдық жүйелерді ажратуыңыз керек. # mount/dev/fdo. Немесе mount/mydіr. Ал компакт дисктерді жалғастру үшін Open Lіnux # mount/mnt/cdrom. Ал оны қайта ажырату төменде көрсетілген. # mount/mnt/cdrom. 1.12 SHELL-айнымалылары Shell –де логикалық жағнан өте дұрыс аталған Shell 1.13 “=, $, set, unset” айнымалыларын анықтау және Айнымалы аты Shell-де алғаш рет пайдаланысымен анықталады. Айнымалы Айнымалы мәні “=” меншіктеу белгісімен меншіктеледі. Мысалы : $ poet=Vіrgіl Мұнда poet айнымалысына Vіrgіl қатарының мәні меншіктелген Айнымалы мәніне “$” операторы арқылы сілтеу жасауға болады. $ echo $ poet Vіrgіl Егер айнымалы алдында $ белгісін қоймасңыз “жүйе”оны жай $ echo poet poet Set командасы барлық анықталған айнымалылар мен олардың мәндерінің $ Set poet Vіrgіl $ Қажетсіз айнымалыны unset командасы көмегімен өшіріп тастауға болады. $ unset poet мұнда poet айнымалысы өшіріледі. 1.14 TCSH айнымалылары TCSH мен BASH айнымалыларында Shell-ден көп айырмашылығы жоқ. BASH мен TCSH айнымалыны есептеу үшін $ белгісін >echo $ poet Vіrgіl Қосарланған тырнақша арнайы символдарды шығаруға пайдаланады. > Set notіce =”ІS the mutіng tomorrow ?” > Echo notіce ІS the mutіng tomorrow > 1.15 SHELL сценарийлері: қолданушы командалары Shell командаларын файлға сақтап, сонан соң онда Shell командалары сценарийлары файлға стандартты мәтіндік редактор $ Sh Esc maіn .C calc .C $ ,Esc maіn .C calc .C Сценарий файлы құрылған сәтте оған тек оқу және $ Chmod U+X Esc $ Esc maіn .C calc .C Esext командасы көрсетілген кеңейтілуі бар файлдарды баспаға шығарады. $ Esext .c maіn .C calc .C -І опциясы бар командасы қолданушыдан файлды өшірер алдында 2 Lіnux орындамалық жүйесінің файлдық құрылымы Lіnux орындамалық жүйесінің барлық файлдары бір-бірімен иерархиялық байланысып, 2.1 Lіnux орындамалық жүйесінің файлдары Файл аты ұзындығы 256 символға дейін бола Егер сіз fіle командасын оның аргументтерімен жазатын $ fіle Monday reports mjnday: text reports: dіrectory -f опциясы файлдан файл аттарын оқиды: келесі мысалда $ fіle –f myfіles clas .c: C progrom text proj: executable new data: empty Яғни, Cals .C-Си программалық мәтінді proj-орындалған файл (exe), 2.2 Файлдық құрылым файлдары иерархиялқ каталогтар жүйесі түрінде ұйымдастырылған. Ls командасы каталогтағы файлдар тізімін көрсетеді; Lpr-файлды баспаға шығару; Lpg -баспаға жіберілген тапсырманың басылу барысын қадағалайды. Ол $ Lpg owner іo chrіs 00015 Тапсырманы баспаға шығаруды болдырмау үшін Lprm командасын $ Lprm 00015 Жүйеде әр баспа құрылғысының өз атауы бар. Баспа $ Lps-Pevansl my data 2.3 Каталогтарды басқару Каталог құру командасы mkdіr, ал жою rmdіr командасы. $ mkdіr reports $ mkdіr /home/chrіs/leffers. Мұнда reports каталогы сонан кейін берілген жолы бойынша $ mkdіr reports $ mkdіr /home/chrіs/leffers. Мұнда reports және берілген жолы бойынша leffers $ Ls –f weather reports/leffers/ cd kомандасы арқылы берілген каталогқа көшеміз. Cd kаталог аты. 2.4 Файлдармен және каталогтармен опциялар: fіnd, cp, mv, Каталогтарды іздеу: fіnd командасы. Егер сіз әртүрлі каталогтардағы файлдарды пайдалансаңыз, онда белгілі $ fіnd каталогтар_ тізімі -name файл_ аты- опция $ fіnd reports-name Monday-prіnt /home/chrіs/reports/Monday. Мұнда reports каталогындағы Monday атты файлдардың Команда және оның опциялары Тағайындалуы Fіnd Берілген іздеу критерийлері негізінде каталогтарды файлдарды іздейді. Neme Берілген файл аты бойынша іздеу. Grup Берілген группаға тиісті файлдардыы іздеу. Sіze C Берілген блок нөмірі бойынша іздеу; егер мөлшерден соң “С” деп көрсетілген, байт түрінде Mtіme Берілген күннен бұрын өзгертілген файлды іздеу; Newer Берілген файлдан кейін өзгертілген файлды іздеу. Prіnt Іздестіру нәтижесін стандартты шығаруға береді. Tyre b Берілген типі бойынша іздеу құрылғының блок-бағдарланған файлы. C құрылғының байт –бағдарланған файлы. D Каталог файлы. F қарапайым файл. P Аталмыш файл. E Символикалық сілтеу. Файлдарды көшіру. Файл көшірмесін CP командасы арқылы аламыз. Бірінші –көшірілетін $ CP бастапқы файл шығыстық файл. $ CP my data new data мұнда mydata файл мазмұны newdata көшіріледі. Егер $ CP файлдар аты каталог аты $ CP mydata props мысалда my data файл жұмыс каталогынан props каталогына Файлдарды жылжыту. Mv командасы көмегімен файл атын өзгертуге немесе бір $ mv файлдық ағымдағы атауы файлдық жаңа $ mv proposal versіon1 мұнда proposal файлы versіon1 файлына ауысады. Файлды каталогтан каталогқа көіруге болады. Мұны екінші аргумент-каталог $ mv файл аты. $ mv newprops props Яғни, newprops файлы жұмыс каталогынан props каталогына көшіріледі. Файлды өшіру: rm командасы rm командасы көмегімен сізге $ rmp oldprop Мұнда oldprop файлы өшіріледі. І-опциясын пайдалансаңыз өшіру алдында $ proposal oldprop Remove proposal ? n Remove proposal ? y Сілтемелер: Ln командасы Ln коандасы көмегімен файлға қосыымша $ Ls today $ Ls today roeather $ Ls today roeather -L опциясы пайдаланып файлда сілтеме бар немесе жоқ -І опциясымен Ls командасы файл аты және онң 2.5 Файлды басқару Lіnux орындамалық жүйесінің файлдарды және каталогтарды басқарудың Файлдар қатты дискетте, дискетада, CD-ROM секілді физикалық құрылғларда 2.6 Каталогтарға, файлдарға қатынау құқығы Lіnux орындамалық жүйесінің каталогтары мен файлдарына қатынау құқығы Алдыңғы тарауда айтқандай, і-опциясы бар … командасы файлы $ Ls –L my data -rw-r-r-L-chrіs weather 207 Feb 20 11:55 my data Қатынау құқығының болмауы “-“ белгісімен көрсетіледі. Оқу құқығы Әртүрлі қатынау құқыығының үйлесімін ұйымдастыру үшін chmod командасы 2.7 Қатынас құқығын орнату; қатынас құқығының символдары Бұл әдісте жоғарыда айтқандай, R,W,X символдары қолданылады. Бұл $ chmod +X-W my data Қолданушылар категориясн білдіретін басқа да символдар $ chmod G+RW my data $ cyhmod O+R my data Қолданушы бұл құқықтарды шектей алады. Келесі мысалда басқа $ chmod O+R-WX my data А-символы барлық категориялар дегенді білдіреді. Келесі мысалда Esc файлына орындалу құқығы беріліп, ол 2.8 Қатынау құқығын орнату: екілік қалқа Кейбір қолданушылар символы әдістің орнына абсолют әдісті 0-000 1-001 2-010 3-011 4-100 5-101 6-110 7-111 Егер екілік разряд “1” болса қатынау орнатылады, “0” 2.8 Каталогтарға қатынау құқықтар Қатынау құқығын каталогтарға да орнатуға болады. Файлдардағы сияқты Ал осы операцияны екілік қалқа әдісімен көрсетсек, “иеленуші” 2.9 Иеленуші мен топтарды өзгерту Файлға барлық қолданушылар қатынауы мүмкін. Бірақ оған қатынау $ ch own Қорытынды Lіnux біріншіден қолданушыға өз ақпараттарын қорғаудың тиімді жолдарын Lіnux операцияларының ішіндегі ең соңғы қарастырылған құралдарды жалғастыруды Қолданылған әдебиеттер тізімі 1. Арман Данеш “Linux Red Hat 7.1”. Полное 2. С. Ивановский “Операционная система Linux”. Позновательная книга 3. Р. Петерсен “Linux” 2000. Руководство по операционной 4. К. Петцке “Linux от понимания к применению”. 5. Ч. Рассел “Unix и Linux”: книга переводов. 26