Гидросфера және су ресурстары: климат, криосфера, ластану, тазарту және қорғау

 ЖОСПАР 1. Су — биосфераның аса маңызды 1.1. Жердiң климаты 3 1.2. Криосфера 4 1.3. Өздiгiнен тазару 5 2. Гидросфераның ластануы 6 2.1. Суды тазарту және ластанудан қорғау 3. Қалдықсыз өндiрiстер 12 Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 14 1. Су — биосфераның аса маңызды Гидросфера — бiздiң планетамыздың аса маңызды Мұхиттағы су гидросфераның барлық массасының 97 Мұхиттардағы судың беткi бес жүз Биосферадағы үш сфераның — ауа, су, Су — әлемнiң ең үлкен байлығы. Жердегi су ресурстары жалпы алғанда, жер Судың химиялық құрамы бiр-бiрiне байланыссыз екi Судың химиялық құрамының түрлiше болуы себептi тұщы су ------------------- 1 ге тұздылау ------------------- 1-25 тұзды ------------------- ащы Жер бетiндегi тұщы су қорының Құрлықтың бар болғаны шамамен 3% көлдер Табиғатта су айналымы үздiксiз жүрiп отырады. 1.1. Жердiң климаты “Адам — климат” проблемасы әрқашан Климат пен ауа райына деген қызығушылық Климат деген түсiнiктi Ертедегi Греция оқымыстылары Климаттың барлық параметрлерiнiң iшiнде тiрi организмдердiң 1.2. Криосфера Крисофера (қар, мұз, мәңгiлiк мұз аймақтары) Тұщы судың жетiспеушiлiгi. Қазiргi таңда әлемнiң көптеген елдерiнде тұщы Жер бетiлiк суларға жыл сайын 450 Адамзат қоғамында адамдардың жартысына жуығы судың Тұщы судың жетiспеушiлiгi гумидтi деп аталатын АҚШ халқының 1/7 бөлiгi су Қазiр әлемде 800 ден аса осындай 1.3. Өздiгiнен тазару Су ресурстарының ”мұхит — атмосфера — Гидросферадағы өздiгiнен тазару процесi заттардың айналымымен Әрбiр су көзi — түрлi тiрi Судың өздiгiнен тазару процесiне әсер ететiн Судың өздiгiнен тазаруына әсер ететiн аса 2. Гидросфераның ластануы Жер планетасындағы судың жалпы мөлшерi — Мұхиттардың орташа тереңдiгi 3704 м ал Жер астындағы тұщы сулардың көлемi жер Қазiргi кезде адамзат қоғамында бiр жылда 2 кесте Жердегi су қорлары Судың типi Көлемi мың км4 Әлемдегi қоры, % жалпы мөлшерi тұщы су мөлшерi Әлемдiк мұхит Жер асты сулары 23 400 1,7 оның iшiнде тұщы су 10 530 Мұздықтар,қар 24064,10 1,74 68,7 Жер асты мұздары 300 0,022 0,86 Көлдер 176,40 0,013 - тұщы 91,0 0,007 6,26 Ащы 85,40 0,006 - Батпақтар суы 11,47 0,0008 0,03 Өзендер суы 2,12 0,0002 0,006 Биологиялық су 1,120 0,0001 0,003 Атмосфера суы 12,90 0,001 0,04 Судың жалпы қоры 1 385 984,61 Тұщы су қоры 35 029,21 2,53 Өнеркәсiпте 1т. өнiм алу үшiн болат, Соңғы жылдары өзен, көл, теңiз бен өндiрiс орындарынан шыққан поллютанттар бар атмосфералық 2) фекалийлер, детергенттер, микроорганизмдер (олардың iшiнде 3) суды көп пайдаланатын қара металлургия, Өндiрiстiң дамуына және суды пайдаланудың артуына Жер бетiндегi ең лас — Жерорта Ауыл шаруашылығы да суды ластаушы көздердiң Атмосфераның ластануына қарағанда сулардың ластануы көбiрек сулы ортада өздiгiнен тазару, ауаға қарағанда 2) судың ластану көздерi өте көп; 3) сулы ортада жүретiн табиғи процестер 3 кесте Ауыз суындағы химиялық қосылыстар мен элементтердiң зиянсыз концентрациялары Рет № Атаулары Судағы мөлшерi, мг/л 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Қорғасын Мышьяк Фтор Бериллий Молибден Нитраттар Полиакриламид (ПАА) Стронций 0,1 0,05 0,7-1,5 0,0002 0,5 10,0 2,0 2,0 2.1. Суды тазарту және ластанудан қорғау Табиғи суларда олардың өздiгiнен тазару құбылысы Ағызынды суларды оларды ластаушы заттардан тазарту Суды тазартудың механикалық әдiсi бойынша суды Физико-химиялық әдiсте ағызынды сулардан ерiген органикалық 4 кесте Әлемдік су қоры Рет № Атаулары Ауданы млн. км2 1 4 4 5 6 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 7а. 7б. 8. 9. 10. 11. 12. 13. Әлемдік мұхит Жер асты сулары Оның ішінде: Тұщы жер асты сулар Топырақ ылғалы Мұздықтар мен ерімейтін қар сулары Жер асты мұздықтары Көл сулары Тұщы Ащы Батпақтар суы Өзендер суы Атмосфе-радағы су Организм-дердегі су Жалпы қоры Тұщы судың жалпы қоры 361,4 134,8 - 82,0 16, 631.95:6 31.82 21,0 - 1,24 0,82 2,68 148,2 510,0 - 1338000 23400 10530 16,5 24064 300 91,0 85,4 11,5 2,1 12,9 1,1 1385984,6 35029,2 96,5 1,7 0,76 0,001 1,74 0,022 0,007 0,006 0,0008 0,0002 0,001 0,0001 100,0 2,53 - - 30,1 0,05 68,7 0,86 0,26 - 0,03 0,006 0,04 0,003 - 100,0 Ластанған ағызынды суларды ультрадыбыс, озон, иониттер 5 кесте Әлемдегi ең iрi өзендердiң сипаттамасы Рет № Аттары Ұзын-дық-тары, км Көлемi, 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Амазонка Миссисипи Нiл Янцзы Объ Хуанхэ Меконг Амур Лена Конго 6437 5971 6670 5800 5410 4845 4500 4440 4400 4370 6,915 4,268 2,870 1,808 2,990 0,771 0,810 1,855 2,490 4,820 200000 18000 3000 34000 12800 1500 14800 10900 16800 41000 Оңтүстiк Америка Солтүстiк Америка Африка Азия Азия Азия Азия Азия Азия Африка Суды тазартудың биологиялық әдiсi сулардың биохимиялық Аэротенклерге активтi ил — микроскопиялық өсiмдiктер Ағызынды суды тазартудың химиялық әдiстерiнiң ең Ағызынды суларды тазартуға жұмсалатын шығын өндiрiс Суды ластаушылардан бөлу үш этап арқылы Бiрiншi реттiк тазарту. Ағызынды сулар iрi Екiншi реттiк тазарту: ерiген органикалық Екiншi реттiк тазартудың келесi бiр көп Бiрiншi және екiншi реттiк тазарту арқылы Үшiншi реттiк тазарту: Үшiншi реттiк Тазартудың осы үш этапынан кейiн суды Суды ластанудан қорғауда оның санитарлық-гигиеналық жағдайы 3. Қалдықсыз өндiрiстер Биосфера ластануы ұлғаюының катастрофалық процестерi және Технологиялық процестердiң экологиялық тиiмдiлiгiн бағалау үшiн Қалдықсыз өндiрiс, өндiрiске енгiзiлген табиғи ресурстарды Территориялық-өндiрiстiк комплекстер iшiндегi энергия мен заттар Қалдықсыз өнiм өндiрiсiнiң мәнi жұмсалатын Қалдықсыз өнiм өндiрiсiн енгiзуден бiз не Қалдықсыз өнiм шығару технологиясының ең жақсы Сонымен, қалдықсыз өнiм өндiрiстерi болашақта өнеркәсiптiң Пайдаланылған әдебиеттер тізімі Ж.Жатқанбаев. Экология негіздері. Оқулық – Алматы: А.Көшербаев.Тау-кен және байыту өндіріс экологиясы. әдістемелік Е.Шілдебаев. Қызық экология. Әдебиет Оспанова. Экология негіздері. Алматы: 2002ж. 1