Пән Жасерекшелік физиологиясы және мектеп гигиенасы Курс: 2 Кредит саны: 2 $$$ 1 Қан қысымын қандай құралмен өлшейді: А) Периметр В) Тахометр С) Пульсометр D) Тонометр Е) Спирометр $$$ 2 70 кг салмақтағы адамда қанша литр қан болады: А) 7л. В) 7,5л. С) 7,8л. D) 6,5л. Е)5-5,5л. $$$ 3 Универсалды донор қанның қандай тобы: А) 1 және 2. В) 3 және 4. С) 2 және 5. D) 2 және 4. Е) 1. $$$ 4 Дені сау адамның 1 мм куб қанында эритроциттер саны қанша: А) 4,5 млн. В) 3 млн. С) 4 млн. D) 5млн. Е) 5,5 млн. $$$ 5 Лейкоциттің негізгі қызметі: А) Гуморалды. В) Трофикалық. С) Жиырылғыштық. D) Жүйкелік. Е) Қорғаныштық. $$$ 6 Организманің ішкі ортасының физико-химиялық тұрақтылығын сақтау: А) Адаптация. В) Гемостаз. С) Гомеостаз. D) Гомепатия. Е) Резистенттілік. $$$ 7 Гуморалды регуляция дегеніміз не? А) Сулы ортаның көмегімен организм қызметін реттеу. В) Организмнің сұйық ортасы арқылы қызметін реттеудің бір механизмі. С) Ішкі ортадағы микроэлементтердің көмегімен организмнің қызметін реттеу. D) Ішкі мүшелердің көмегімен организмнің қызметтерін реттеу. Е) Ферменттердің көмегімен организмнің қызметтерін реттеу. $$$ 8 Қан элеметтері қай жерде түзіледі: А) Қарында. В) Ащы ішекте. С) Жүректе. D) Сүйектің қызыл майында. Е) Өкпеде. $$$ 9 Артериялық қан қысымының қайсысы қалыптыға жақын: А) 9050. В) 12080. С) 14090. D) 200100. Е) 15050. $$$ 10 Ақ қан түйіршіктерінің көбеюі: А. лейкоцитоз В. лейкопения С. лейкемия D. эритропения E. Лейкоцитопения $$$ 11 Ақ қан түйіршіктерінің қызметі: А. қорғаныш В. қоректену С. ұю Д. тасымалдау Е. Жиырылу $$$ 12 Тромбоциттер балалар қанының 1 куб мм: А. 90- 100 мың В. 200- 300 мың С. 100- 200 мың Д. 50- 60мың Е. 150- 160 мың $$$ 13 Гемофилия...: А. қорғаныш қызметі өте төмен В. қан тез ұйды С.тромбоцит саны көбейеді Д. тромбопения болады Е. қанның ұюмауы $$$ 14 Қан ұю жүйесінің активты болуына жататын құбылыс... : А. ас қорыту жүйесінің қозуы В. тыныс алу жүйесінің қызметінің бұзылуы С. бөтен сыртқы ортамен байланыс жасағанда Д. организмдегі су мөлшерінің өзгеруі Е. сыртқы ортамен $$$ 15 Қан топтары...: А. агглютининдердің жабысуынан В. агглютинагендердің жабысуынан С. эритроциттердің агглютинациясынан Д. А және альфаның жабысуынан Е. В және беттаның жабысуынан $$$ 16 Қанның қызметі: А.тыныс алу,қорғаныш, қоректік, шығару В.бөлу С.реттеу Д.гуморальдық Е.симпатикалық $$$ 17 Қанда қанттың көбеюінен туатын ауру...: А.гипергликемия В.гипогликемия С.глюкозурия Д.глюконеогенез Е.диабет ауруы $$$ 18 Қан плазмасының белоктары: А. альбумин В. глобулин С. фибриноген,глобулин, альбумин Д. фибрин Е. альбумин,фибрин $$$ 19 Эритроциттің санының көбеюі А. эритроцитоз В. эритроцитопоэз С. биікке көтерілгенде Д. анемия кезінде Е. қан клеткаларын жасайтын мүшелердің жұмысы өзгергенде $$$ 20 Эритроцитоз-...: А. ауыр жұмыста, қатты терлегенде,биікке көтерілгенде В. эритроциттердің қызметі бұзылғанда С. анемияда Д. эритроциттер көп бүлінгенде Е. Эритроцитопоэзде $$$ 21 Гипертоникалық ерітінді бұл...: А. эритроциттердің көлемінің үлкеюі В. эритроциттің судан айырылуы С. эритроциттердің көлемінің кішірейіп бүрісуі Д. эритроциттердің құрамына судың кіріуі Е. эритроциттердің жарылуы $$$ 22 Гемолиз бұл... А. эритроциттердің гипертоникалық ерітіндіде бұзылуы В. изотоникалық ерітіндіде эритроцитердің сақталынуы С. физиологиялық ерітінді Д. гипотоникалық ерітіндіде бұзылуы Е. тіршілігін жоюы $$$ 23 Гемоглобин - бұл: А. құрамында темірі бар В. белок тектес зат, тыныс алу қызметін атқарады С. эритроцитке қызыл түс беріп тұрады Д. ядросы бар Е. жалған аяқтары бар $$$ 24 Тамыр жүйкелерінің тамыр түтігін тарылтатын: А. вазоконстриктор В. симпатикалық С. синапс Д. рецепторлар Е. вазоконстриктор,вазодилататор $$$ 25 Қан арқылы әсер ететін гуморальдық заттарға жатады: А. метаболиттер,гормондар,медиаторлар В. нейрондар С. дендриттер Д. аксондар Е. жүйке талшықтары $$$ 26 Жүрек-қан тамырлар жүйесінің қызметіне парасимпатикалық жүйке жүйесінің әсері - ...: А. жүрек соғысын жиілетеді В. жүрек қантамырлар жүйесінің жиілігіне әсер етпейді С. қан қысымына әсер етпейді Д. жүрек жұмысын ақырындатып,қан қысымын төмендетеді Е. Қан қысымын және жүрек қан тамырлар жиілігін жоғарлатады $$$ 27 Қанайналымның рөлі...: А.Газдарды, қоректік заттарды, гормондарды тасымаладау В. Ыдырау өнімдерін шығару С. микроорганизмдерден қорғау Д. Сілекейдің бөлінуіне қатысу Е. Тыныс алуға қатысу $$$ 28 Жүрек жұмысын күшейтеді: А.адреналин, тироксин, кальций ионы В. ацетилхолин; С. калий ионы D. ацетилхолин, адреналин; Е. Ацетилхолин, калий ионы $$$ 29 Ағзаларда қанның таралуын қай механизм реттейді: А.жүйкелік, гуморалдық В. жүйкелік С. гуморалдық,бейімдеушілік Д. реттеуші Е. Симпатикалық $$$ 30 Қандағы тыныс алу пигменті: А.гемоглобин В.метгемоглобин С.карбгемоглобин Д.карбоксигемоглобин Е.оксигемоглобин $$$ 31 Оң жақ құлақшаға қан қайдан келеді: А.Өкпе көктамырынан В.Аортадан С.Қуыс веналардан Д.Қылтамырлардан Е.Артериядан $$$ 32 Жүрек қабырғасының қабаттарына кірмейді: А.Миокард В.Эпикард С.Перикард Д.Эндокард Е.Эпикард және эндокард $$$ 33 Үлкен адамдарда қан қысымының қалыпты мөлшері (сынап бағанасы): А.8050 В.12080 С.5010 Д.160100 Е.2000 $$$ 34 Кіші қан айналым шеңберінде газ алмасу қайда жүреді? А.Клетка денелерінде В.Тері клеткаларында С.Өкпеде Д.Көк бауырда Е.Сүйектің қызыл кемігінде $$$ 35 Артерияға тән емес қасиет: А.Қабырғасы қалың В.Клапандары болмайды С.Төмен қысым Д.Жоғары қысым Е.Капиллярларға тарамдалады $$$ 36 Ересек адамда қанның толық айналып шығу уақыты - ...: А.0,2 сек В.2 сек С.20 сек Д.20 мин Е.2 мин $$$ 37 Өкпеде гемоглобин айналады - : А.Карбгемоглобинге В.Оксигемоглобинге С.Тотыққан формаға Д.Карбоксигемоглобинге Е.Метгемоглобинге $$$ 38 Қанның тыныс алу пигменті: А.Гемоглобин В.Карбгемоглобинге С.Оксигемоглобинге Д.Тотыққан формаға Е.Метгемоглобинге $$$ 39 Қанның қандай түрлері бар? А) артериалды В) венозды С) циркуляторлы Д) венозды,артериалды Е) артериалды,венозды,циркуляторлы $$$ 40 Адамдардың ағзаларында қанша қан болады? А.10% В.6-8% С.7-9% Д.11-12% Е.5-6% $$$ 41 Тромбоциттіің негіздерін құрайды? А.фибриноген В.фибрин С.тромб Д.қан плазмасы Е.қан жасушалары $$$ 42 Көрсетілген ағзалардың қайсысында қан мөлшері көп болып саналады: А.бүйрек В.ми С.жүрек Д.тері Е.бауыр $$$ 43 Үлкен қан айналым жүйесі аяқталады ... : А.оңжақ жүрекшеде В.оң жақ жүрекшеде С. сол жақ қарыншада Д.оңжақ қарыншада Е.сол жақ жүрекшеде $$$ 44 Ең жоғары қан қысымы байқалады...: А.артерияда В.венада С.салалы қан тамырында Д.аортада Е.венула мен артериолада $$$ 45 Жүрек жұмысын тездетпейді...: А.кальций ионы В.адреналин С.тироксин Д.инсулин Е.ацетилхолин $$$ 46 Жүрек жұмысын тежемейді...: А.кальций ионы В.ацетилхолин С.калий ионы Д.брадикинин Е.ацетилхолин $$$ 47 Қанның қату температурасы? А) 0,56-058°С В) 0,85-0,9°С С) 0,65-0,70°С Д) 0,55-0,56°С Е) 0,56-0,57°С $$$ 48 Қанның қай топтарында агглютиногендер болмайды? А) ІІ топ В) ІІІ топ С) ІVтоп Д) ІІ-ІІІ топ Е) І топ $$$ 49 Қан плазмасының белоктары? А) Альбумин, глобулин, фибрин В) Альбумин, глобулин, фибриноген С) Альбумин, глобулин, фибриноген, фибрин Д) Альбумин, фибрин С) Глобулин, фибриноген, фибрин $$$ 50 Қан плазмасында қанша пайыз су болады? А) 80-85% В) 90-95% С) 90-92% Д) 90-91% Е) 89-90% $$$ 51 Эритроциттер қанша күн өмір сүреді? А) 30 күннен – 120 күнге дейін В) 10 күннен – 40 күнге дейін С) 30 күннен – 40 күнге дейін Д) 20 күннен – 45 күнге дейін Е) 30 күннен – 50 күнге дейін $$$ 52 Лейкоциттердің көбеюі: А) Лейкоцитоз В) Эритроцитоз С) Лейкемия Д) Лейкопения Е) Эритропения $$$ 53 Лейкоциттер 1³ миллиметрде жас балалар мен үлкендер қанында: А) 15-20 мың болады В) 1-2 мың болады С) 6- 8 мың болады Д) 3-4 мың болады Е) 10-12 мың болады $$$ 54 Лейкоцит қандай қызмет атқарады? А) Қоректендіру В) тасымалдау С) Тыныс алу Д) Ұю Е) Қорғаныш $$$ 55 Эритроциттің тұну жылдамдығы ер адамда қанша ммсағат? А) 25-40 ммсағат В) 1-10 ммсағат С) 2-15 ммсағат Д) 1-12 ммсағат Е) 23-50 ммсағат $$$ 56 Лейкоциттер қанша күн өмір сүреді? А) 15-20 күн В) 13-15 күн С) 2-5 күн Д) 120 күн Е) 10-14 күн $$$ 57 Қандай себеппен қан топтары төртке бөлінген? А) Агглютинагендердің жабысуынан В) А және альфаның жабысуынан С) Эритроциттердің агглютинациясынан Д) В және беттаның жабысуынан Е) Агглютининдердің жабысуынан. $$$ 58 Тромбоцит қандай қызмет атқарады? А) Қорғаныш В) Тыныс алу С) Ұю Д) Қоректендіру Е) Шығару $$$ 59 Гемоглобин неше бөліктен тұрады? А) 2 В) 3 С) 4 Д) 5 Е) 6 $$$ 60 Резус-факторды қай ғалымдар зерттеді? А) Миллер В) Дарвин С) Иогансен Д) Ландштейнермен Винер Е) Павлов $$$ 61 Жүрек минутына қанша рет соғады? А) 70-75 рет В) 72-76 рет С) 60-65 рет Д) 61-66 рет Е) 70-72 рет $$$ 62 Екі түрлі жануарлардың қанын араластырған кезде эритроциттердің бір-біріне жабысып қалуы қалай аталады? А) эритропоэз В) лейкопоэз С) гетерогемоагглютинация Д) гепарин Е) изогемоагглютинация $$$ 63 Эритроциттердің желімденуі қай ғалым ашты? А) Ян Янский В) Ландштейнер С) Тимирязев Д) Винер Е) Ламарк $$$ 64 Гемоглобинде мына элемент болады...: А.Р В.К С.Ғе Д.Сu Е. Са $$$ 65 Қанның формалық элементтеріне жатпайды...: А.эритроцит В.нейтрофил С.моноцит Д.тромбоцит Е.лейкоцит $$$ 66 Оттегін тасушы гемоглобин қалай аталады? А.карбогемоглобин В.оксигемоглобин С.метгемоглобин Д.карбоксигемоглобин Е.гемоглобин $$$ 67 Қандағы ақ қан жасушаларының азаюы қалай аталады? А.нейтопения В.моноцитоз С.лейкопения Д.лейкоцитоз Е.гемоглобин $$$ 68 Лейкоцитарлық формула дегеніміз не? А.лейкоциттердің жеке түрінің пайызға шаққандағысы В. лейкоцит пен эритроциттің жеке түрінің пайызға шаққандағысы С.эозинофилл мен нейтрофилдің жеке түрінің пайызға шаққандағысы Д.моноциттің жеке түрінің пайызға шаққандағысы Е.гемоглобиннің жеке түрінің пайызға шаққандағысы $$$ 69 Көмірқышқыл газын тасушы гемоглобин қалай аталады? А.карбогемоглобин В.оксигемоглобин С.метгемоглобин Д.карбоксигемоглобин Е.гемоглобин $$$ 70 Қорғану антидене қан жасушаларында жасалынады... А.Т-лимфоциттермен В.О-лимфоциттермен С.эозинофилдермен Д. тромбоциттермен Е.моноциттермен $$$ 71 Қан құйғанда қаннның сәйкес келмеуі... болады: А.эриттроциттердің осмостық тығыздығының төмендеуінен В.онкотикалық қан қысымының көтерілуі С.гемотрансфузды шок Д.қандағы СОЭ ақырындауы Е. эриттроциттердің осмостық тығыздығының жоғрлауынан $$$ 72 Қан тобын ең алғаш рет ашқан ғалым...: А.Павлов В.Ландштейнер С.Шванн Д.Гарвей Е.Анохин $$$ 73 Қан ұюының қанша факторлары бар? А.12 фактор В.13 фактор С.14 фактор Д.10 фактор Е.15 фактор $$$ 74 Гемофилия дегеніміз не? А) Қорғаныш қызметі өте төмен В) Тромбоцит саны азайған адамдарда қаны ұйымайды С) Тромбопения болады Д) Қан тез ұйыйды Е) Тромбоцит саны көбейеді $$$ 75 Жүректің пішіні қандай? А) бүйрек В) домалақ С) шар Д) конус Е) эллипс $$$ 86 Қан ағынына шыққан ең жас эритроциттер қалай аталады? А) ретикулоцитер В) тромбоцитопоэз С) аускультация Д) фонокардиография Е) перкуссия $$$ 77 Қандағы эритроцит пен гемоглобиннің саны ұзақ уақыт биік таулы жерде болса ...: А.көбейеді В.азаяды С.эритроциттің саны көбейеді Д.гемоглобиннің саны азаяды Е. Өзгермейді $$$ 78 Электрокардиограмма қанша тістен тұрады? А.5 В.4 С.8 Д.9 Е.3 $$$ 79 Жүрек еті тоғының мөлшерін және электр өсінің бағытын жазып алатын әдіс...: А.электрокардиография В.вектокардиография С.фонокардиография Д.баллистокардиография Е.динамокардиография $$$ 80 Жүрек биотогын жазып алу ...: А.электрокардиография В.вектокардиография С.фонокардиография Д.баллистокардиография Е.динамокардиография $$$ 81 Жүрек дыбысын жазып алу...: А.электрокардиография В.вектокардиография С.фонокардиография Д.баллистокардиография Е.динамокардиография $$$ 82 Жүректің қан айдаудағы баллистикалық құбылысын жазып алу ... А.электрокардиография В.вектокардиография С.фонокардиография Д.баллистокардиография Е.динамокардиография $$$ 83 Ультрадыбысты қолданып жүректің қан айдау қызметіне байланысты ет құрылысының,қақапақшаларының және қуыстарының өзгерісін байқау,рентгенмен түсіру бұл...: А.электрокардиография В.вектокардиография С.фонокардиография Д.баллистокардиография Е.эхокардиография $$$ 84 Перкуссия бұл...: А.жүрек орнын анықтау В.жүрек соғысын анықтау С.жүрек шекарасын анықтау Д.жүректің қан айдауын анықтау Е.жүректің бөліктерін анықтау $$$ 85 Амортизациялық – серпімді тамырларға жатады... А.қолқа,өкпе,жуан артериялар В.жуан артериялар,капиллярлар С.венулалар Д.артериолар Е.венула мен капиллярлар $$$ 86 1985 жылы Б.М.Ткаченко жүрек пен тамыр жүйесін атқаратын қызметіне қарай қанша топқа бөледі? А.9 В.8 С.7 Д.3 Е.9 $$$ 87 Қолқа қантамырындағы қан қысымы...: А.120-130 мм В.100-110 С.90-95 Д.130-150 Е.110-115 $$$ 88 Артериолада қан қысымы ...: А.120-130 мм В.100-110 С.90-95 Д.130-150 Е.70-80 $$$ 89 Әйел адамдардағы эритроциттің сағатына тұну жылдамдығы қанша? А.2-15мм В.3-5мм С.4-5мм Д.2-3мм Е.1-2мм $$$ 90 Ер адамдардағы эритроциттің сағатына тұну жылдамдығы қанша? А.2-15мм В.3-5мм С.4-5мм Д.2-3мм Е.1-10мм $$$ 91 Қанда лейкоцит санының қөбеюі: А.лейкоцитоз В.лейкопения С.лейкоцитопения Д.лейкограмма Е.абсолюттік лейкоцитоз $$$ 92 Қанда лейкоцит санының азаюы: А.лейкоцитоз В.лейкопения С.лейкоцитопения Д.лейкограмма Е.абсолюттік лейкоцитоз $$$ 93 Жаңа туған балаларда эритроциттердің тұну жылдамдығы бір сағатта: А.4-12 мм тұнады В.3-10 мм тұнады. С.1-2 мм тұнады Д.8-12 мм тұнады. Е.10-15 мм тұнады. $$$ 94 Ақ қан түйіршіктері (лейкоциттер) 1 куб миллиметрде жас балалар мен үлкендер қанында: А.6- 8 мың болады. В.1-2 мың болады С.15-20 мың болады Д.10-12 мың болады Е.3-4 мың болады. $$$ 95 14 – 15 жастағы жас өспірімдердің тамыры минутына қанша рет соғады А.75 – 80 рет В.70 – 90 рет. С.60 – 100 рет. Д.50 – 80 рет Е.100- 110 рет $$$ 96 Қан айналу жүйесінің құрамына кіреді А.Жүрек, қан тамырлары. В.Қан айналу жүйесінің реттелу механизмі. С.Жүрек жұмысының гуморалды және жүйкелік механизмдерін реттеу. Д.Қан тамырлардың жұмысының гуморалды және жүйкелік механизмдерін реттеу. Е.Артерия, веналар, капилярлар. $$$ 97 Төменгі тыныс алу жолдарына жатады: А.жұтқыншақ, кеңірдек, трахея, бронхылар В.кеңірдек, трахея, бронхылар, бронхиалдар С.трахея, бронхылар, бронхиалдар Д.трахея, бронхылар Е.бронхиалдар $$$ 98 Өкпе көлемін өлшейтін аппарат: А.спирометр В.потенциометр С.вискозиметр Д.калориметр Е.тонометр $$$ 99 Өкпенің тіршілік сиымдылығын құрайды: А.қалыпты тыныс ауасы В.дем алу және дем шығарудағы ауа көлемі С. дем шығару ауасы Д. ішке тарту Е. іштен шығару $$$ 100 Қалыпты тыныс ауа: А. жай дем алғанда, тыныс ағзаларына еніп қайта шығатын ауа мөлшері В. дем шығарғанда С. демді ішке тартқанда Д. жәй дем алғанда Е. тыныс ағзаларына еніп қайта шыққан ауа $$$ 101 Резервтік демалу ауасы: А.қатты дем алғанда қалыпты тыныс ауасына қосымша жұтылатын ауа көлемі В. қалдық ауа С. қосымша дем алу ауасы Д. дем шығару Е. жәй дем алған $$$ 102 Резервтік дем шығару ауасы: А.Қалыпты тыныс алу кезінде әдеттегідей дем шығарып,дем шығармай күшпен шығарғандағы ауа В. дем алмастан күшпен дем шығару С. қосалқы дем шығару Д. резервтік дем алу Е. қосымша демалу $$$ 103 Өлі кеңістік : А. ауа жолын жайлаған ауа В. бір минутта өкпе арқылы өтетін ауа8 С. газ алмасу үрдісіне қатыспайтын ауа Д. ауа жолындағы ауа, газ алмасуға қатыспайды Е. резервтік ауа $$$ 104 Тыныс алу қозғалысына қатыспайтын бұлшық еттер: А. жақ В. арқа бұлшық еттері С. қабырға аралық бұлшық еттер Д. диафрагма Е. кеуде бұлшық еттері $$$ 105 Төменгі тыныс жолдары: А.кеңірдек,трахея,бронхы,бронхиалдар В.трахея,бронхы, бронхиалдар С.бронхылар Д.бронхы Е.кеңірдек $$$ 106 Гиперпноэ: А. қандағы оттегінің мөлшері азайса В. көмірқышқыл газ азайса С. тыныс алу тоқтап қалса Д. тыныстары жиілейді Е. гипоксия, гиперкапния $$$ 107 17 –жастағы спортпен шұғылданатын балаларда оттегін толығымен пайдалану ... . өтеді: А. минутына 5 литрге дейін В. 5-литрден көбірек С. 6 –литрге дейін Д. 4-5 литр Е. 4 –литр $$$ 108 Минуттық тыныс алу көлемі 4 жаста болады: А. 3,4лм В. 3,4 лм көбірек С. 3,4 лм аспайды Д. 2 лм Е. 5лм $$$ 109 Инспирация сөзінің мағынасы: А. Жиырылу В. Ұлғаю С. Демалу Д. Демшығару Е. Тарылу $$$ 110 Экспирация сөзінің мағынасы: А. Жиырылу В. Ұлғаю С. Демалу Д. Демшығару Е. Тарылу $$$ 111 Өкпе сыртынан қандай екі қабықпен қоршалған? А. Висцералдық және ағзалық В. Париеталдық және жақтаулық С. Висцералдық және инспирациялық Д. Париеталдық және экспирациялық Е. Висцералдық және париеталдық $$$ 112 Плевралық қуысқа ауа кіруі: А. Пневмоторакс В. Ателектаз С. Трансмуралация Д. Сурфактант Е. Туберкулез $$$ 113 Өкпенің тіршілік сиымдылығы(ӨТС) нешеге тең? А. 2500-3500мл В. 2000-4000мл С. 2500-4500мл Д. 3500-5500мл Е. 4000- 4500мл $$$ 114 Күш салып терең демшығарғанда 1000-1500мл ауа сыртқа шықпай өпкеде қалып қояды. Мұндай ауа қалай аталады? А. Қосымша демалу ауасы В. Қалыпты тыныс ауасы С. Резервтік демалу ауасы Д. Қосалқы ауа Е. Қалдық ауа $$$ 115 Жай дем алғанда тыныс ағзаларына еніп қайта шығатын ауаның мөлшерін қалай атайды? А. Қалыпты тыныс ауасы В. Қосымша тыныс ауасы С. Резервтік демалу ауасы Д. Қосалқы ауа Е. Қалдық ауа $$$ 116 Қалдық ауа өкпенің жалпы сыйымдылығының қанша пайызына тең? А. 10-20% В. 20-30% С. 30-40% Д. 40-50% Е. 50-60% $$$ 117 Бір минут ішінде өкпе арқылы өтетін ауаның көлемі қалай аталады? А. Қалыпты минуттық көлемі В. Қосымша минуттық көлемі С. Тыныстық минуттық көлемі Д. Минуттық тыныс көлемі Е. Резервтік минуттық көлемі $$$ 118 Тыныстық минуттық көлемі орта есеппен қаншаға тең? А. 2-3л В. 3-4л С. 4-8л Д. 6-9л Е. 7-10л $$$ 119 Қандағы оттегінің азайуы қалай аталады? А. Диспноэ В. Асфиксия С. Апноэ Д. Гипоксия Е. Гиперкапния $$$ 120 Тыныс салу орталығы орналасқан... А.Сопақша мида В.Үлкен жарты шарлар миында С.Мишықта Д.Гипоталамуста Е.Жұлында $$$ 121 Ұлдарға тән тыныс алу түрі: А.Кеудемен В.Құрсақпен С.Аралас. Д.Терімен. Е.Әлсіз. $$$ 122 Өкпе көлемін анықтайтын аппарат А.Спирометр В.Потенциометр С.Вискозиметр Д.Калориметр Е.Тонометр $$$ 123 Тыныс алу процесіндегі мұрын қуысының маңызы қандай? А.Газ алмасуға қатысады В.Зат алмасуға қатысады С.Өкпені оттегімен қамтамасыз етеді Д.Дем алғанда ауа жылынады, шаңнан тазартылады, ылғалданады Е.Жүрек жұмысын жақсартады $$$ 124 Тыныс алу процесі кезінде қандай өзгерістер болады: А.СО2 сіңіріледі, О2 бөлінеді В.О2 сіңіріледі, СО2 бөлінеді. С.СО2, О2 жұтылады. Д.О2 бөлінеді. Е.СО2, О2 бөлінеді $$$ 125 О2 қатысуымен ағзаларда қандай процесс өтеді? А.тотығу В.тотықсыздану, тежелу С.қозу ,тежелу Д.тежелу тотығу,тотықсыздану, қозу, тежелу $$$ 126 Тыныш қалыпта ересектің тыныс алу көлемі қанша литр болады А.100 В.200 С.150 Д.400 Е.800 $$$ 127 Ұлдарға тән тыныс алу түрі: А.Кеудемен. В.Құрсақпен. С.Аралас. Д.Терімен Е.Әлсіз. $$$ 128 Асқазан көлемі жасқа байланысты: А.Өзгермейді. В.Кішірейеді С.Кішіреймейді Д.Үлкейеді. Е.Үлкеймейді $$$ 129 Сіңірудің негізгі процесі өтеді: А.Ауыз қуысында В.Асқазанда С.Аш ішекте Д.Тоқ ішекте Е.Тік ішекте $$$ 130 Ас қорыту аппаратының бірінші бөлімі неден басталады? А.ауыз қуысы В.жұтқыншақ С.өңеш Д.қарын Е.он екі елі ішек $$$ 131 Ас қорыту жүйесі неше қабаттан тұрады? А.2 В.3 С.4 D.5 Е.6 $$$ 132 Адам тәулігіне қанша литр сілекей шығарады? А.1,0-1,2л В.1,5-2,5л С.2,0-2,5л Д.2,3-2,5л Е.3,5-4,0л $$$ 133 Қарынның сыйымдылығы: А.2-4л В.1-2л С.3-4л Д.4-5л Е.2-5л $$$ 134 Өңеш пен қарынның қосылған жері: А.пилорус В.кардиа С.қарын күмбезі Д.қақпақша Е.қарын денесі $$$ 135 Қарын қандай фермент бөліп шығарады? А.пепсиноген В.муцин С.лизоцим Д.гликопротеид Е.липаза $$$ 136 Қарын сөліндегі шырышты әрі сілтілі зат: А.пепсин В.муцин С.химозин Д.амилаза Е.липаза $$$ 137 Муцин – ферменті: А. гликопротеид В. шырышты сілтілі зат С. асты жұмсартып,шырышпен қоршап жеңілдетеді Д. тежейді Е. қан ұюын тездетеді $$$ 138 Сілекейдің құрамында микроорганизмді өлтіретін фермент... А.муцин В.лизоцим С.пепсин Д.кинин Е.амилаза $$$ 139 Адамда он екі елі ішектің ұзындығы қанша? А.25 см В.30см С.10см Д.15см Е.20см $$$ 140 Тәулігіне ұйқы безінен қанша литр сөл бөлінеді? А.1,5-2литр В.3литр С.4литр Д.2литр Е.1литр $$$ 141 Тәулігіне қанша литр өт бөлінеді? А.300 литр В.500-1500мл С.600 мл Д.200мл Е.1500мл $$$ 142 Ас қорыту жүйесі неше қабаттан тұрады? А.2 В.3 С.4 Д.5 Д.6 $$$ 143 Ішек-қарынның шырышты қабығынан қанша гормон бөлініп шығады? А.10 В.15 С.30 Д.25 Е.20 $$$ 144 Ас қорыту жүйесінің қызметін зерттеп,фистула әдісін ұсынған ғалым: А.Боумон В.Рюмер С.Павлов Д.Мечников Е.Рене Декарт $$$ 145 Адам тәулігіне қанша литр сілекей шығарады? А.1,0-1,2л В.1,5-2,5л С.2,0-2,5л Д.2,3-2,5л Е.3,5-4,0л $$$ 146 Адамда қарын бездері тәулігіне неше литр сөл шығарады? А.1-2л В.1,5-2,0л С.2-2,5л Д.2,5-3,5л Е.1-3л $$$ 147 Қарын қандай фермент бөліп шығарады? А.пепсиноген В.муцин С.лизоцим Д.гликопротеид Е.липаза $$$ 148 Бала қарны сөліндегі сүт ірітетін фермент: А.муцин В.пепсин С.липаза Д.амилаза Е.химозин $$$ 149 Қарын сөліндегі шырышты әрі сілтілі зат: А.пепсин В.муцин С.химозин Д.амилаза Е.липаза $$$ 150 Сөлінде фермент болмайтын ішек: А.тоқ ішек В.аш ішек С.он екі елі ішек Д.мықын ішек Е.барлығында $$$ 151 Нәжіс қалыптасады: А.тоқ ішек В.аш ішек С.он екі елі ішек Д.мықын ішек Е.тік ішек $$$ 152 Ас қорыту аппаратының бірінші бөлімі неден басталады? а)ауыз қуысы в)жұтқыншақ с)өңеш д)қарын е)он екі елі ішек $$$ 153 Ас қорыту жүйесінің жалпы ұзындығы: а)5-6м в)4-5м с)10-12м д)7-8м е)8-10м $$$ 154 Ас қорыту жүйесінің қызметін зерттеп, фистула әдісін ұсынған ғалым: а)Боумон в)Рюмер с)Павлов д)Мечников е)Рене Декарт $$$ 155 Адам тәулігіне қанша литр сілекей шығарады? а)1,0-1,2л в)1,5-2,5л с)2,0-2,5л д)2,3-2,5л е)3,5-4,0л $$$ 156 Қарынның сыйымдылығы: а)2-4л в)1-2л с)3-4л д)4-5л е)2-5л $$$ 157 Өңеш пен қарынның қосылған жері: а)пилорус в)кардиа с)қарын күмбезі д)қақпақша е)қарын денесі $$$ 158 Адамда қарын бездері тәулігіне неше литр сөл шығарады? а)1-2л в)1,5-2,0л с)2-2,5л д)2,5-3,5л е)1-3л $$$ 159 Қарын қандай фермент бөліп шығарады? а)пепсиноген в)муцин с)лизоцим д)гликопротеид е)липаза $$$ 160 Қарын сөліндегі шырышты әрі сілтілі зат: а)пепсин в)муцин с)химозин д)амилаза е)липаза $$$ 161 Адамда он екі елі ішектің жалпы ұзындығы: а)30см в)20см с)25см д)15см е)35см $$$ 162 Өт түзіледі: а)аш ішекте в)он екі елі ішек с)тоқ ішек д)бауырда е)қарында $$$ 163 Зат алмасудың өзара байланыстыратын 2 үрдісі қалай аталады ? А.Экспирация инспирация В. Талдағыштар, диссимиляция С. Ассимиляция, диссимиляция Д. Парасимпатикалық, симпатикалық Е. аралық алмасу, ассимиляция $$$ 167 Жасуша ішінде өтетін зат алмасуы- А.Физикалық үрдіс В.Физика-химиялық үрдіс С.Биохимиялық үрдіс Д.Химиялық үрдіс Е.Ассимиляциялық үрдіс $$$ 168 Ағзаларға судың толығымен түспеуі әкеледі...: А.су баланысына В.дегидратацияға С.су интоксикациясына Д.эйфорияға Е.естен тануға $$$ 169 Ағзаларда су... % құрайды: А.100% В.90% С.80% Д.70% Е.60% $$$ 170 Зат алмасуды зерттейтін ғылым? А.Биохимия В.Биологиялық С.Физиологиялық Д.Биофизикалық Е.Ноцицепция $$$ 171 Белок дегеніміз? А.Энергия көзі В.әмбебап еріткіш С.Тінді ағза Д.Жасуша негізін құратын құрылыс материалы Е.Минералды заттар мен су алмасуға қатысады $$$ 172 Қоректік заттар түзілуі, ыдырауы ненің қатысуымен өтеді? А.Катализатордың В.Ферменттердің С.Белоктардың Д.Аминқышқылдардың Е.Көмірсудың $$$ 173 Ферменттер неден тұрады? А.Аминқышқылдардан В.Белоктардан С.Азоттардан Д.майдан, белоктардан Е.Белоктардан, аминқышқылдарынан $$$ 174 Белок дегеніміз -... : А.Энергия көзі В. Қуат қоры С. Денедегі жылуды реттеуге қатысады Д. Дұрыс жауап жоқ Е. Су мен минералды заттардың алмасуы $$$ 175 Белок құрамында орта есеппен қанша пайыз азот болады? А 20% В.18% С.16% Д.10% Е.25% $$$ 176 1 гр көмірсу тотықса қанша ккал энергия бөліп шығады? А. 4,1 ккал В. 4,2 ккал С. 4,3 ккал Д. 3,2 ккал Е. 4,6 ккал $$$ 177 Көмірсу неден түзіледі? А. Минералды заттардан В. Белоктан С.Пепсиннен Д. Май мен белоктан Е. Май мен көмірсудан $$$ 178 Глюкоза кайда сақталады? А. Бауыр, дене еттерінде гликоген түрінде сақталады В. Бауырда гликоген түрінде сақталады С. Бауырда, көмірсу мен белокта ғана сақталады Д. Бауырда, лимфада гликоген түрінде сақталады Е. Бауыр, дене еттерінде гликогенез түрінде сақталады $$$ 179 Көмірсу алмасуына ми қыртысы, мидың басқада бөлімдері не арқылы әсер етеді? А. Орталық ми В. Гипоталамус С. Шеткі ми сыңарлары Д. Орталық жүйке жүйесі Е. Үлкен ми сыңарлары $$$ 180 Су мен минералды заттар алмасуы дегеніміз? А. Стандартты жағдайда жұмсалған энергия көзі В. Су мен минералды заттардың қоймасуы С. Организмде қабылданып, сіңіп, ішкі ортаға,тіндерге, жасушаларға тарап, қайтадан сыртқа шығуы Д. Бейорганикалық, органикалық қосылыстарды ерітуші жасуша ішіндегі тыс сұйықтықтар Е.Гидратациялық коллоидтардың құрамында болып олардың ісінуіне қатысады $$$ 181 Бос мобильді сұйықтықтар дегеніміз - ...: А. Конститутциялық су, белок, май, көмірсулардың құрамына кіреді де олар тотыққанда босап шығады В. Гидратациялық коллоидтардың құрамында болып олардың ісінуіне қатысады С. Организмде қабылданып, сіңіп, ішкі ортаға,тіндерге, жасушаларға тарап, қайтадан сыртқа шығуы Д. Организмде қабылданып, сіңіп, ішкі ортаға,тіндерге, жасушаларға тарап, қайтадан сыртқа шығуы Е. Бейорганикалық, органикалық қосылыстарды ерітуші жасуша ішіндегі және жасушадан тыс сұйықтықтар $$$ 182 Организмдегі судың несеп арқылы сыртқа шығуы неше литр? А. 1,2-0,5 л В.0,5-0,8л С. 0,1-0,2 л Д. 1,2-1,4 л Е. 0,1-0,3 л $$$ 183 Егер ішетін су сыртқа шығатын судан аз болса - А. Гипогидратация В. Гипергидратация С. Негізгі зат алмасуы Д. Оттегі калориялық эквиваленті Е. Нутрициология $$$ 184 Белгілі бір қоректік заттың 1 грамын өртеген кезде шығатын жылу мөлшері сол заттың - ...: А. Оттегі калориялық эквиваленті деп аталады В. Калориялық коэфициенті деп аталады С. Гипергидратация Д. Гипогидратация Е. Гидратациялық коллоидтардың құрамында болып олардың ісінуі деп аталады $$$ 185 Тамақтану жәйлі ғылымды қалай атайды? А. Хронобиология В. Хрономедицина С. Гипогидратация Д Нутрициология Е.Гистохимиялық $$$ 186 Бауыр қандай ағза? А. Уыт қайтарғыш ағза В. Зат алмасуының қалдықтарын тазалауға қатысатын ағза С. Әмбебап еріткіш Д. Некроз дамуын сақтайтын ағза Е.Қорғаныс, уыт қайтарғыш, қан түзуге қатысатын экскреттік ағза $$$ 187 Майдың негізгі қызметіне жатпайды: А.Энергетикалық В.Құрылыстық С.Каталитикалық Д.Қорғаныштық Е.Дәрумен алмасулық $$$ 188 Тәулігіне қажетті белок мөлшері (граммен алынған): А.80-100 (немесе адам салмағының 1 кг-на 1 г) В.80-нен төмен С.400-500 Д.1000 Е.1000-нан артық $$$ 189 Тәулігіне қажетті көмірсу мөлшері (граммен алынған): А.80-100 (немесе адам салмағының 1 кг-на 1 г) В.80-нен төмен С. 400-500 Д.1000 Е.1000-нан артық $$$ 190 Ағзаларда судың мөлшері? А.100% В.90% С.80% Д.70% Е.60% $$$ 200 Майларды қандай ферменттер ыдыратады: А.Амилаза. В.Липаза С.Муцин Д.Протеаза Е.Мальтоза $$$ 201 Витаминдер өздерінің еруі бойынша қалай бөлінеді? А.суда және спиртте еру В.май және көміртекте еру С. суда және майда еру Д. спиртте майда еру Е. көміртекте спиртте еру $$$ 202 Витамин К төменде көрсетілген тағамдардың қайсысында болады? А.қалақайдың жапырағы мен капустада В.алма мен алмұртта С.ет пен теңізөнімдерінде Д.сүт қышқыл өнімдерінде Е.сәбізде $$$ 203 Төмендегі витаминдердің қайсысы жетіспесе Тауық соқыры ауруы пайда болады? А.витамин С В. витамин РР С. витамин Д Д. витамин А Е. витамин В $$$ 204 Күрделі диссимиляция (ыдырау) үрдістері нәтижесінде денеде зат алмасуының ең соңғы өнімдері: А.Минералды тұздар В.Көмір қышқылы мен су С.Қалдық зат (шлак) Д.Аммоний тұздары Е.Тұз қышқылы $$$ 205 Бүйректің негізгі қызметі...: А.Ас қорытуға қатысу В.Несеп түзу С.Сөл болу Д.Гормон бөлу Е.Тыныс алу $$$ 206 Несеп түзілуі, оны сыртқа шығару үрдісі: А.диурез В.энурез С.олигурия Д.полиурия Е.диурез, энурез $$$ 207 Тәуліктік диурездің көбеюі: А.никтурия В.энурез С.олигурия Д.полиурия Е.диурез, энурез $$$ 208 Несеп түзілуінің тоқтауы: А.никтурия В.анурия С.олигурия Д.полиурия Е.диурез, энурез $$$ 209 Түнде несебін ұстай алмау: А.никтурия В.анурия С.олигурия Д.полиурия Е.энурез $$$ 210 Бүйрекке ағып келетін қанның неше пайызы бүйректің қыртыс қабатындағы қан тамырларында А.85 В.95 С.50 Д.45 Е.80 $$$ 211 Бүйректің салмаға қанша? А.50 – 130г В.70 – 150г С.90 – 170г Д.120 – 200г Е.140 – 220г $$$ 212 Алғашқы несептің көлемі: А.150 – 180 л В.130 – 160 л С.110 – 140 л Д.90 – 120 л Е.70 – 100 л $$$ 213 Несепағардың толқынды жиырылуынан аз көлемде несеп қандай жылдамдықпен (ммс) қуыққа құлайды? А.1-4 В.2-3 С.4-5 Д.5-6 Е.1-2 $$$ 214 Соңғы несеп құрамында, қанда және алғашқы несепте жоқ қандай заттар бар? А.калий, натрий В.тұздар (хлорид, сульфат) С.глюкоза Д.гиппур қышқылы, аммоний тұздары Е.кальций $$$ 215 Ересек адамдарда қалыпты жағдайда тәулігіне неше рет несеп бөлініп шығады? 2 – 3 3 – 5 4 – 6 5 – 7 6 – 8 $$$ 216 Уақытша несеп жиналатын, іші қуыс, көлемді мүше: А.Бүйрек В.Несеп ағар С.Қуық Д.Несеп шығаратын түтік Е.Генле ілмегі $$$ 217 Несептің қату температурасы: А.1,6-2,3° В.1,5-2° С.1-2° Д.1,7-2,2° Е.1,5-2,2° $$$ 218 Несептің тығыздығы: А.1- 2 В.1,008-1,989 С.1,012 – 1,025 Д.1,005-1,125 Е.1,050 – 1,085 $$$ 219 Бүйректің негізгі морфофункциялық құрылымы: А.нефрон В.мальпигий шумақтары С.бүйрек түтікшелері Д.шумлянский – Боумен капсуласы Е.генле шлмегі $$$ 220 Соңғы несеп құрамында фаркамологиялық қандай заттар бар? А.Пенициллин, хлорид В.Пенициллин, диодраст, сульфат С.диодраст, хлорид Д.Диодраст, ПАГ(пара-амингипур қышқылы), сульфат Е.Пенициллин, диодраст, ПАГ(пара-амингипур қышқылы), $$$ 221 150 – 180 л алғашқы несептегі судың орнына неше пайызы сыртқа шығарылып, неше пайызы сіңіріледі? А.12%, 88% В.1%, 99% С.2%, 98% Д.3%, 97% Е.3%, 97% $$$ 222 10 жастағы балада қанша мл несеп шығарылады: А.350-380 В.750 С.1000 Д.1500 Е.2000 $$$ 223 Толық жетілу кезеңіндегі шығарылатын несеп мөлшері А.350-380 В.750 С.1000 Д.1300-1500 Е.2000 $$$ 224 Балалардағы несеп түзілудің фазалары: А.Сүзілу В.Қайта сіңірілу С.Қайта түзілу. Д.Сүзілу, қайта сіңірілу Е.. Сүзілу, қайта сіңірілу ,қайта түзілу $$$ 225 Төмендегі ағзалардың қайсысы бөлу ағзасына жатпайды? А.бүйрек В.тері С.өкпе Д.жүрек Е.бауыр $$$ 226 Жетілген бүйректе нефрон сандары... болады: А.5 миллион В. 4 миллион С. 2 миллион Д. 1 миллион Е. 8 миллион $$$ 227 Глоумеральды сүзгіш қай қабатта болмайды? А.капиллярдың эндотелинда В.базальды мембранада С.бұлшық ет қабатында Д.подоциттердің өскіндерінде Е.нейрондарда $$$ 228 Ағзадан зәрдің пайда болуы және шығуы ... аталады: А.анурия В.диурез С.гликозурия Д.уремия Е.динатруация $$$ 229 Ағзаларда судың қанша мөлшерінің жетіспеуі өлімге әкеледі? А.50% В.40% С.30% Д.20% Е.10 % $$$ 230 Азот алмасудың ақырғы өнімі болады...: А.эәр В.мочевина С.су Д.белок Е.гормон $$$ 231 Нефронның құрылысында қай бөлік жоқ? А.капсула мен торлы қабықта В.проксимальды қисық каналшада С.тік жұқа дистальды каналшада Д.жинағыш түтікшелерде Е.глоумеральды бөлікте $$$ 232 Судың көбі қай каналдарда сүзіледі? А. проксимальды каналшада В. дистальды каналшада С.Генле ілмегінде Д. жинағыш түтікшелерде Е. глоумеральды бөлікте $$$ 233 Бүйректегі клубок тәрізді фильтірдің негізгі бөлігі саналады...: А.капилляр эндотелиі В.базальды мембрана С.бұлшық ет қабаты Д.подоциттер өскіндері Е.Боумен капсуласы $$$ 234 Қыз баланың жыныстық жетілуі қай жаста басталады: А) 9-10 жаста В) 11-12 жаста С) 12-13 жаста D) 15-16 жаста Е) 17-18 жаста $$$ 235 Ұйқы безінің гормоны – инсулин: А) Су мен минералдың алмасуына әсер етеді. В) Белок алмасуына әсер етеді. С) Май алмасуына әсер етеді. D) Көмірсулардың алмасуына әсер етеді. Е) Энергия алмасуына әсер етеді. $$$ 236 Инсулин жетіспеуіне болатын ауру: А) Тиреотоксикоз. В) Алыптық. С) Ергежейлік. D) Скалиоз. Е) Қант диабеті. $$$ 237 Гипофиздің артқы бөлігінен бөлінетін гормондар: А) Өсу гормоны, вазопрессин. В) Вазопрессин, окситоцин. С) Антидеуретин, вазопрессин, альдостерон. D) Пепсин, парапепсин, окситоцин. Е) Кордикостерон, альдостерон. $$$ 238 Қыздарда жыныстық жетілу ненің әсерінен жүреді: А) Тироксин. В) Инсулин. С) Эстроген. D) Тестостерон. Е) Альдостерон. $$$ 239 Гипофиз бездерінің алдығы бөлігінен бөлінетін гормон: А) Соматотропин, тиронин, эффекторлы, тропты. В) Соматотропин, тиретропин, адренокортикотропин, гонадотропин. С) Соматотропин, инсулин,гонадотропин. D) Тиреоидин, меланотропин, гонадотропин. Е) Соматотропин, меланотропин, альдостерон, тироксин. $$$ 240 Өсу гормоны артық бөлінгенде организмде қандай өзгеріс пайда болады: А) Ергежейлік. В) Семіру. С) Эндемикалық зоб. D) Гигантизм. Е) Теріде пигменттің жетіспеуі. $$$ 241 Балалар өсіп келе жатқанда ағзаларда өсу гармоны мөлшерден артық болса А.Ергежейлікке. В.Орташа өсуге. С.Дамуға Д.Алыптыққа. Е.Дамуына әкеліп соғады. $$$ 242 Жыныс бездері жатады? A. сыртқы секреция B. ішкі секреция C. суалмалы безге D. өзексіз безге E. аралас бездерге $$$ 243 Жыныс бездерінің ішкі секрециялық бөлу қызметі? A. жұмыртқа жасуша B. гормон C. токсин D. фермент E. сперматозоид $$$ 244 Ішкі және сыртқы секреция бездерінің қызметін қатар атқарады? A. Ұйқы безі B. Гипофиз C. Сілекей безі D. Май безі E. Эпифиз $$$ 245 Адамның қалқанша безінің құрамына кіреді? A. Иод. B. Фосфор. C. Күкірт. D. Хлор . E. Кальций $$$ 246 Ұйқы безі бөлетін гормондардың қызметі? A. Көмірсу алмасуын реттейді B. Ағзаның өсуін реттейді C. Май алмасуды реттейді D. Барлық бездердің жұмысын реттейді E. Тотығу-тотықсыздану реакциясын жылдамдатады $$$ 247 Калқанша бездің өсуіне және тироксиннін түзілуіне әсер ететін гормон? А.Гиреотропты гормон В.Глюкагон С.Паратгормон Д.Тестостерон Е.Инсулин $$$ 248 Қалканшамаңы безі Кальций және фосфор алмасуын реттейтін гормон? А.Паратгормон В.Тироксин С.Адреналин Д.Өсу гормоны Е.Адренокорти-котропты гормон $$$ 249 Аталық бездер Аталық жыныс белгілердің дамуына әрі сақталуына қандай гендер әсер етеді? А.Эстрадиол (экстрогендер) В.Вазопрессин С.Окцитоцин Гипоталамус Д.Норадреналин Е.Тестостерон (андрогендер) $$$ 250 Аналық бездер Аналық жыныс белгілердің дамуын әрі сақталуын қандай гормон қамтамасыз етеді ? А.Эстрадиол (экстрогендер) В.Вазопрессин С.Окцитоцин Гипоталамус Д.Норадреналин Е.Тестостерон (андрогендер)