Жармуханов Алмаз, Шаған ЖОББМ география пәні мұғалімі, Жаңа Өмір ауылы Теректі ауданы Батыс Қазақстан облысы Білгір географ - XXI сайыс сабақ 8-сынып оқушылары арасынан география ғылымына қызығушы талапты , алғыр оқушыларды анықтау, оларды ізденуге, тез ойлануға, алғырлыққа, тапқырлыққа баулу, экологиялық тәрбие беру, логикалық ойлау қабілетін дамыту мақсатында ойын түрінде Қазақстанның физикалық географиясынан сайыс сабағы өткізілді. Сайысқа 8 оқушы қатысады және сайыс III турдан тұрады. I турдан соң балы аз 4 оқушы ойыннан шығады. II турды 4 оқушы жалғастырады. II турдан соң балы аз 1 оқушы ойыннан шығып қалады. III турда 3 оқушы қалады ойынның соңында балы көп оқушы жеңіп шығуы керек. I тур. Бәйге.15 сұрақ. 1. Қазақ тілі қандай тіл семьясына жатады? 1.Үнді-европалық 2. Оралдық 3. Алтайлық 2. Қазақстандағы ең төмен жатқан жердің абсолют тереңдігі: 1. -132м 2. -133 м 3. -142 м 3. Өзеннің құяр жері: 1. Арна 2. Саға 3. Кемер 4. Ауданы жағынан үшінші көл: 1. Арал 2. Балқаш 3. Зайсан 5. Егемендік туралы Декларация қабылданған жыл: 1.1990 ж 2. 1991ж 3. 1992 ж 6. Іле өзені құятын көл: 1. Алакөл 2. Балқаш 3. Зайсан 7. Қорғалжын қорығы орналасқан облыс: 1.Қостанай 2. Ақмола 3. Павлодар 8. Триас,юра,бор дәуірлері қай эраға жатады? 1. Палеозой 2. Мезозой 3. Кайнозой 9. Геохронологиялық жержылнамалық кесте қай жылы бекітілді? 1. 1900 ж 2. 1905 ж 3. 1910 ж 10. Алғаш рет Арал өңірінің экологиялық картасының жасалған жылы: 1. 1990ж 2.1991 ж 3.1992 ж 11. Орман ел аумағының қанша %-ын алып жатыр? 1. 3,5% 2. 4,2% 3.5,2% 12. Қазақстанның солтүстік ендігі: 1.56° 26' с.е 2. 55° 26' с.е 3. 54° 36' с.е 13. Ақмола атауы Астана деп өзгертілген жыл: 1.1997ж 2. 1998ж 3. 1999ж. 14. Қоңырат,Бозшакөл кен орындарынан қандай кен өндіріледі? 1.Мыс 2. Алтын 3. Хром 15. Қапшағай СЭС-і қай өзенде салынған? 1. Ертіс 2. Сырдария 3.Іле II тур. Қазақстан аумағын физика-географиялық аудандастыру 1. Шығыс Европа жазығы. а Ш.Европа жазығының Қазақстанға қай бөлігі енеді?оңтүстік-шығыс бЖем үстірті қай жерде орналасқан? Каспий маңы ойпаты , Мұғалжар в Ірі өзендері. Жайық,Ойыл,Жем г Қазақстандық бөлігіндегі табиғат зоналары. дала,шөлейт,шөл д Жем өзені қайдан басталады? Мұғалжар тауының батыс беткейінен 2. Тұран жазығы. а Торғай үстірті қай жерде орналасқан? Сарыарқа мен Мұғалжар арал. б Мойынқұм қай өзендердің төменгі ағысында жатыр? Шу,Сарысу в Сарысу өзені мен Балқаш көлінің аралығ. үстіртті шөл.Бетпақдала г Жауын-шашынның жылдық мөлшері. 80-100 мм д 1984 ж ұйымдастырылған қорық. Үстірт 3. Солтүстік Қазақ жазығы. а Қазақстан жеріндегі алып жатқан ауқымы. Орал тауынан Алтайға дейін б Пайдалы қазбалары. темір,көмір,боксит,хромит,кобальт,құр.мат. в Есіл өзені қайдан басталады? Сарыарқанының солт.Нияз тауынан г Жазықтағы табиғат зоналары. орманды дала, дала д 1929 ж ұйымдастырылған қорық. Наурызым 4. Сарыарқа. а Сарыарқаның екінші атауы. Қазақтың ұсақ шоқысы б Ең биік тауы,биік нүктесі Қ.ызыларай,Ақсораң 1565 м в Басты өзендері. Есіл,Нұра,Сарысу,Сілеті,Шідерті т.б г Батысында қандай үстіртпен шектеседі? Торғай д 196858 ж ұйымдастырылған қорық. Қорғалжын 5. Орал. а Мұғалжар тауының ең биік нүктесі.Үлкен Боқтыбай 657 м б Қай қатпарлықта пайда болған? Герцин в Тауды батыс және шығыс жоталарға бөлетін ойыс. Біршоғыр г Мұғалжар тауы қай қаланың тұсынан басталады? Орск д Пайдалы қазбалары. никель,кобальт,хромит,мыс,сирек металдар,көмір 6. Алтай. а Қазақстанға қай бөлігі кіреді? оңтүстік-батыс б Ең биік нүктесі. Мұзтау 4506 м в Қаз-ғы бөлігі қандай аудандарғабөлінеді?Кенді Алтай,Оңт.Алтай,Қалба г Ең үлкен көлі. Зайсан д 1976 ж ұйымдастырылған қорық. Марқакөл 7. Жоңғар Алатауы. а Ж.Алатауын бөліп жатқан өзендер. Бат.Көксу,шығысында Боротала б Солтүстік жотасының ең биік нүктесі. Бесбақан 4622 м в Жауын-шашынның жылдық мөлшері. 600-800 мм г Қанша мұздық бар? 700 д Климатына әсер ететін ауа массалары. Арктикалық,Тұранның ыстық ауасы 8. Сауыр-Тарбағатай. а Сауыр қай жерден басталады?Қытайдан,Улюнгур көлінің батысынан б Қай қатпарлықта пайда болған? Герцин в Сауырдың , Тарбағатайдың биік нүктелері.Мұзтау 3816 м,Тастау 2992м дСауыр батысқа қарай аласарып, қай жотаға ұласады? Маңырақ жотасына г Сауыр тауындағы көмір кен орны. Кендірлік 9. Тянь-Шань а Ең биік нүктесі қай жотада орналасқан? Сарыжаз жотасы б Корженевский мұздығы қай тауда орналасқан? Іле Алатауында в Батыс Тянь-Шаньның батыстағы жалғасы. Қаратау жотасы г 192627 ж ұйымдастырылған қорық. Ақсу-Жабағылы д Талғар шыңы қай таудың биік нүктесі. Іле Алатауының III тур. Физика-географиялық сипаттама бойынша сұрақтар. 1. Пайдалы қазбалары. а Мұнай алғаш рет қай кен орнынан алынды? 1899 ж Қарашүңгіл,Эмбі б Тұздың қоры қай аймақтарда шоғырланған?Каспий маңы ойпатында вҚазақстанның темірдің қоры жөнінен дүние жүзіндегі орны. 8 2. Климаты а Қазақстанда жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері. 130-1600 мм бЖоңғар қақпасы арқылы солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай соғатын жел. Сайқан желі в Солтүстіктегі қардың орташа қалыңдығы. 20-30 см 3. Ішкі сулары. 1.Ұзындығы 1000 км-ден асатын өзендер.Ертіс,Тобыл,Есіл,Жайық,Іле, Сырдария,Шу 2.Іле өзені қандай екі өзеннің қосылуынан басталады? Күнгес,Текес 3.Балқаш көлінің батысы мен шығысы қандай бұғаз арқылы жалғасып жатыр Ұзынарал бұғазы IV. Қорытындылап,бағалау.